Loading AI tools
województwo w Polsce Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Województwo łódzkie – jedno z 16 województw Polski, położone w centralnej części kraju. Obejmuje obszar o powierzchni 18 218,98 km². Według danych z 1 stycznia 2023 roku województwo zamieszkiwało 2 378 483 osoby[3]. Ma najmniejszą lesistość w kraju. Siedzibą władz województwa jest Łódź.
| |||||||||||||
| |||||||||||||
Państwo | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Kod ISO 3166-2 |
PL-LD | ||||||||||||
TERYT |
10 | ||||||||||||
Siedziba wojewody i sejmiku | |||||||||||||
Wojewoda | |||||||||||||
Marszałek | |||||||||||||
Powierzchnia (2023) |
18 218,98 km² | ||||||||||||
Populacja (31 grudnia 2023) • liczba ludności |
| ||||||||||||
• gęstość |
129,7 os./km² | ||||||||||||
Urbanizacja |
61,78 | ||||||||||||
Tablice rejestracyjne |
E | ||||||||||||
Adres Urzędu Wojewódzkiego: ul. Piotrkowska 10490-926 Łódź | |||||||||||||
Adres Urzędu Marszałkowskiego: al. marsz. J. Piłsudskiego 890-051 Łódź | |||||||||||||
Podział administracyjny | |||||||||||||
| |||||||||||||
Położenie na mapie Polski![]() | |||||||||||||
Strona Urzędu Wojewódzkiego | |||||||||||||
Strona Urzędu Marszałkowskiego |
Administracyjne i gospodarcze kształtowanie się województw łęczyckiego, sieradzkiego, sandomierskiego (dawnych kasztelanii zapilickich w jego zachodniej części)[uwaga 1], rawskiego (zachodniej części) i łódzkiego w ciągu całej historii państwowości polskiej zostało szczegółowo przedstawione w monografii prof. Marka Kotera[4]. Rdzeń województwa łódzkiego stanowi historyczna ziemia łęczycko-sieradzka (Polska Środkowa) złożona z ziemi łęczyckiej, ziemi sieradzkiej i ziemi wieluńskiej, które się całkowicie pokrywają terytorialnie z przedrozbiorowymi województwami łęczyckim i sieradzkim[5][6][7][8][9][10][11][12][13]. W poniżej przedstawionym schemacie zostały uwzględnione tylko te dawne jednostki administracyjne, w skład których wchodziła znacząca część województwa łódzkiego.
Utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:
Dodatkowo poza przestawionym schematem, przygraniczne obszary obecnego województwa łódzkiego znajdowały się w następujących jednostkach administracyjnych:
Powierzchnia województwa wynosi 18 218,98 km². Według danych z 2010 województwo łódzkie miało najmniejszą lesistość spośród wszystkich województw – 21,1%[17]. Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. łódzkim lasy obejmowały powierzchnię 386,1 tys. ha, co stanowiło 21,2% jego powierzchni. Około 100 ha lasów znajdowało się w obrębie parku narodowego[18] (Ośrodek Hodowli Żubrów w Smardzewicach będący częścią Kampinoskiego PN).
Struktura użytkowania gruntów w województwie łódzkim w 2020:
Województwo jest położone w środkowej Polsce i graniczy z województwami[20]:
Województwo łódzkie znajduje się na pograniczu dwóch dużych jednostek geomorfologicznych: Niżu Środkowoeuropejskiego i Wyżyn Polskich. W północnej części województwa dominują więc rozległe i prawie płaskie równiny, natomiast w południowej pagórki.
Pod względem fizycznogeograficznym przeważającą część województwa zajmuje Wysoczyzna Łódzka ograniczona od zachodu doliną Warty, od wschodu doliną Pilicy, od północy Pradoliną Warszawsko-Berlińską, zaś od południa łącząca się ze strefą wyżyn Polski (Wzgórza Radomszczańskie).
W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 172 km, to jest 1°33′03″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 179 km, co w mierze kątowej daje 2°35′05″.
Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:
Ukształtowanie powierzchni ma charakter nizinny (średnia wysokość 169,6 m n.p.m.)[21]
Najwyższymi punktami są wierzchołki: naturalny Fajnej Ryby – 347 m n.p.m. i sztucznie utworzony Góry Kamieńskiej – 406 m n.p.m.[22]
W województwie łódzkim jest 60 miast, w tym 3 miasta na prawach powiatu. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców[23][24][25]:
Miasta w województwie łódzkim (dane z 1 stycznia 2024) | ||
---|---|---|
Miasto | Liczba ludności (31 grudnia 2023) | Powierzchnia [km²] |
![]() |
652 015 | 293,25 |
![]() |
66 519 | 67,24 |
![]() |
60 598 | 32,99 |
![]() |
57 438 | 41,3 |
![]() |
53 543 | 42,33 |
![]() |
52 331 | 34,64 |
![]() |
45 184 | 34,60 |
![]() |
42 973 | 51,43 |
![]() |
40 723 | 33,59 |
![]() |
38 729 | 51,22 |
![]() |
38 402 | 24,58 |
![]() |
25 972 | 23,42 |
![]() |
22 002 | 13,82 |
![]() |
20 448 | 16,87 |
![]() |
19 231 | 27,25 |
![]() |
18 913 | 26,98 |
![]() |
18 064 | 15,46 |
![]() |
16 058 | 15,67 |
![]() |
15 941 | 14,29 |
![]() |
13 116 | 19,84 |
![]() |
13 065 | 8,95 |
![]() |
12 046 | 9,90 |
![]() |
11 949 | 21,58 |
![]() |
8332 | 5,97 |
![]() |
7494 | 8,68 |
![]() |
7171 | 23,25 |
![]() |
7059 | 10,75 |
![]() |
6756 | 5,87 |
![]() |
6370 | 20,23 |
![]() |
5932 | 26,26 |
![]() |
5239 | 4,94 |
![]() |
3991 | 4,18 |
![]() |
3526 | 4,81 |
![]() |
3457 | 16,77 |
![]() |
3403 | 13,79 |
![]() |
3363 | 8,15 |
![]() |
3182 | 6,08 |
![]() |
3001 | 9,53 |
![]() |
2982 | 12,24 |
![]() |
2935 | 10,85 |
![]() |
2599 | 11,99 |
![]() |
2270 | 15,18 |
![]() |
2200 | 18,92 |
![]() |
1987 | 1,62 |
![]() |
1761 | 17,93 |
![]() |
1622 | 4,18 |
![]() |
1574 | 5,20 |
![]() |
1551 | 5,24 |
![]() |
1533 | 10,19 |
![]() |
1350 | 8,27 |
![]() |
1254 | 12,56 |
![]() |
1150 | 2,96 |
![]() |
1074 | 9,62 |
![]() |
1068 | 21,92 |
![]() |
1003 | 9,17 |
![]() |
951 | 18,49 |
![]() |
919 | 6,44 |
![]() |
900 | 3,78 |
![]() |
831 | 4,59 |
![]() |
829 | 15,66 |
Lp. | Herb | Flaga | Powiat | Siedziba władz | Powierzchnia [km²] | Ludność (31 grudnia 2023) | Gęstość zaludnienia [osób/km²] |
---|---|---|---|---|---|---|---|
1 | ![]() | ![]() | bełchatowski | Bełchatów | 967,61 | 108.599 | 112 |
2 | ![]() | ![]() | brzeziński | Brzeziny | 358,55 | 30.159 | 84 |
3 | ![]() | ![]() | kutnowski | Kutno | 886,86 | 90.671 | 102 |
4 | ![]() | ![]() | łaski | Łask | 618,30 | 48.742 | 79 |
5 | ![]() | ![]() | łęczycki | Łęczyca | 772,77 | 46.666 | 60 |
6 | ![]() | ![]() | łowicki | Łowicz | 988,13 | 74.009 | 75 |
7 | ![]() | ![]() | łódzki wschodni | Łódź | 499,81 | 74.706 | 149 |
8 | ![]() | ![]() | opoczyński | Opoczno | 1040,16 | 71.776 | 69 |
9 | ![]() | ![]() | pabianicki | Pabianice | 492,21 | 119.066 | 242 |
10 | ![]() | ![]() | pajęczański | Pajęczno | 804,18 | 48.575 | 60 |
11 | ![]() | ![]() | piotrkowski | Piotrków Trybunalski | 1428,32 | 90.121 | 63 |
12 | ![]() | ![]() | poddębicki | Poddębice | 880,84 | 39.356 | 45 |
13 | ![]() | ![]() | radomszczański | Radomsko | 1443,19 | 106.671 | 74 |
14 | ![]() | ![]() | rawski | Rawa Mazowiecka | 646,29 | 46.082 | 71 |
15 | ![]() | ![]() | sieradzki | Sieradz | 1490,88 | 111.477 | 75 |
16 | ![]() | ![]() | skierniewicki | Skierniewice | 753,38 | 37.787 | 50 |
17 | ![]() | ![]() | tomaszowski | Tomaszów Mazowiecki | 1024,61 | 110.634 | 108 |
18 | ![]() | ![]() | wieluński | Wieluń | 926,24 | 72.586 | 78 |
19 | ![]() | ![]() | wieruszowski | Wieruszów | 577,18 | 41.452 | 72 |
20 | ![]() | ![]() | zduńskowolski | Zduńska Wola | 369,19 | 63.326 | 172 |
21 | ![]() | ![]() | zgierski | Zgierz | 855,19 | 166.340 | 195 |
22 | ![]() | ![]() | Łódź | – | 293,25 | 652.015 | 2223 |
23 | ![]() | ![]() | Piotrków Trybunalski | – | 67,24 | 66.519 | 989 |
24 | ![]() | ![]() | Skierniewice | – | 34,60 | 45.184 | 1306 |
Razem | – | – | 24 | 21 | 18 218,98 | 2 362 519 | 130 |
Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2023):
Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | ||||
---|---|---|---|---|---|---|
Osób | % | Osób | % | Osób | % | |
Ogółem | 2 362 519 | 100 | 1 236 844 | 52,35 | 1 125 675 | 47,65 |
Miasto | 1 459 655 | 61,78 | 782 089 | 33,10 | 677 566 | 28,68 |
Wieś | 902 864 | 38,22 | 454 755 | 19,25 | 448 109 | 18,97 |
Zdecydowaną większość mieszkańców województwa łódzkiego stanowią katolicy, a zwłaszcza wyznawcy Kościoła rzymskokatolickiego. Zdecydowana większość województwa pokrywa się z administracyjnymi granicami metropolii łódzkiej, w skład której wchodzą archidiecezja łódzka i diecezja łowicka. Południowa część województwa przynależy administracyjnie do metropolii częstochowskiej: archidiecezji częstochowskiej i diecezji radomskiej. Zachodnie rubieże województwa podlegają pod metropolię poznańską – diecezja kaliska i metropolię gnieźnieńską – diecezja włocławska. W stolicy województwa znajduje się także niewielka parafia greckokatolicka, obejmująca wyznawców Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego z całego regionu. Województwo łódzkie należy do najmniej religijnych części Polski, w archidiecezji łódzkiej praktykuje zaledwie 24,5% wiernych, a w diecezji łowickiej 31%[27].
Drugim co do wielkości wyznaniem województwa łódzkiego są mariawici, szczególnie licznie zamieszkujący okolice Strykowa, Zgierza, Brzezin, Grabowa, Łowicza i Łodzi. W niektórych miejscowościach powiatu zgierskiego i brzezińskiego stanowią nawet większość mieszkańców. Niemal połowa polskich mariawitów zamieszkuje województwo łódzkie. Pierwszym biskupstwem na terenie miasta Łodzi była mariawicka diecezja śląsko-łódzka powstała w 1910 roku. Pierwszym biskupem w Łodzi był mariawita Leon Maria Andrzej Gołębiowski. Wyznawcy Kościoła Starokatolickiego Mariawitów przynależą do diecezji śląsko-łódzkiej, której siedziba znajduje się w Łodzi. Wierni Kościoła Katolickiego Mariawitów należą do kustodii płockiej. Na terenie województwa mieszkają także przedstawiciele innych Kościołów starokatolickich, a w Łodzi znajduje się parafia Kościoła Polskokatolickiego.
Dużą i historycznie osadzoną grupę wyznaniową stanowią ewangelicy. Wierni Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, przynależą do diecezji warszawskiej i diecezji pomorsko-wielkopolskiej. W Pabianicach znajduje się siedziba luterańskiego biskupa. Na terenie całego województwa znajduje się wiele pamiątek po luteranach, m.in. liczne kościoły, kantoraty i cmentarze. W okolicy Łodzi i Bełchatowa mieszka ponad połowa polskich kalwinistów, zrzeszonych w Kościele Ewangelicko-Reformowanym. W Łodzi i Pabianicach swoje siedziby mają placówki Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego. Na terenie województwa łódzkiego znajdują się także liczne placówki innych Kościołów protestanckich o charakterze adwentystycznym, baptystycznym i zielonoświątkowym.
W przeszłości ważną rolę na ziemiach województwa łódzkiego odgrywali prawosławni. Obecnie Łódź stanowi siedzibę diecezji łódzko-poznańskiej i dekanatu łódzkiego Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Największe ośrodki prawosławne w regionie znajdują się w Łodzi i Piotrkowie Trybunalskim.
Liczebną grupę stanowią także Świadkowie Jehowy, którzy na terenie całego województwa mają 80 zborów. Ponadto swoją siedzibę mają niewielkie placówki Świeckiego Ruchu Misyjnego „Epifania” i Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich.
Przed II wojną światową miejscowości obecnego województwa łódzkiego było licznie zamieszkane przez Żydów. Wyznawcy judaizmu stanowili niekiedy większość mieszkańców małych miasteczek. Świadectwem ich obecności są liczne synagogi i cmentarze żydowskie rozsiane po terytorium całego województwa. Obecnie w Łodzi znajduje się siedziba Żydowskiej Gminy Wyznaniowej.
W Łodzi swoją siedzibę ma także Gmina Muzułmańska należąca do Ligi Muzułmańskiej w RP.
W stolicy województwa znajdują się także dwa ośrodki buddyjskie: Buddyjskiego Związku Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu i Szkoły Zen Kwan Um.
Województwo łódzkie znane jest ze swojego wielokulturowego i wieloreligijnego charakteru. Na terenie Łodzi i w innych miejscowościach odbywają się nabożeństwa ekumeniczne, koncerty, festiwale, prelekcje i wydarzenia promujące różnorodność regionu. Do najbardziej znanych inicjatyw należy Festiwal Łódź Czterech Kultur. W całym regionie odbywają się rozmaite spotkania o charakterze wieloreligijnym, organizowane m.in. przez Centrum Dialogu im. Marka Edelmana i Łódzki Oddział Polskiej Rady Ekumenicznej. Także w mniejszych miejscowościach odbywają się spotkania promujące wielokulturowy charakter regionu, m.in. w Nowej Sobótce powstaje Centrum Wielokulturowości „Dom na Skrzyżowaniu” – ośrodek dialogu, miejsce spotkań i integracji społecznej[28].
Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Łódzkiego, składający się z 33 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Łódź. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.
Marszałkowie Województwa Łódzkiego:
Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Łódzki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Łódź[29], gdzie znajduje się Łódzki Urząd Wojewódzki w Łodzi.
W województwie łódzkim siedzibę posiadają następujące jednostki, wchodzące w skład centralnej administracji rządowej:
Tym samym województwo łódzkie jest 2. województwem (po województwie mazowieckim), w którym ulokowano najwięcej jednostek wchodzących w skład centralnej administracji rządowej[30][31].
W 2012 produkt krajowy brutto woj. łódzkiego wynosił 98,8 mld zł, co stanowiło 6,1% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 39,0 tys. zł (93,2% średniej krajowej), co plasowało łódzkie na 6. miejscu względem innych województw[32].
Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. łódzkiego w 3. kwartale 2011 wynosiło 3316,60 zł, co lokowało je na 9. miejscu względem wszystkich województw[33].
W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 152,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 13,8% do aktywnych zawodowo[34].
W 2019 roku bezrobocie rejestrowane w województwie wynosiło 5,4% (6,1% wśród kobiet i 4,8% wśród mężczyzn) natomiast średnie wynagrodzenie brutto 4 441zł[35].
Według danych z 2016 2,7% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. łódzkiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[36].
Największe ośrodki:
Największe przedsiębiorstwa przemysłowe (według przychodów ogółem):
Na terenie województwa przebiega 1486,5 km dróg krajowych, 1360,5 km wojewódzkich, 7463,1 km powiatowych i 11142,8 km gminnych co daje łącznie 21452,9 km (2021 rok)[41].
Czynne linie kolejowe na obszarze województwa:
Planowana jest budowa szybkiej kolei łączącej Łódź z Warszawą, Poznaniem i Wrocławiem, tzw. linii „Y”.
Województwo łódzkie jest właścicielem Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej, która obsługuje ruch pasażerski na wybranych liniach kolejowych.
Województwo Łódzkie jest właścicielem 49 elektrycznych zespołów trakcyjnych i pięciu elektryczno-spalinowych zespołów trakcyjnych zakupionych przez Urząd Marszałkowski lub ŁKA. Przewoźnikami obsługującymi połączenia w województwie są Polregio oraz Łódzka Kolej Aglomeracyjna. Choć żaden spalinowy szynobus nie jest własnością województwa, to jednak Polregio eksploatuje pojedyncze egzemplarze serii SA135 i SA139 na linii kolejowej nr 25.
Seria | Typ | Numery | Liczba | Producent / Modernizator | Własność | Użytkownik | Źródło |
---|---|---|---|---|---|---|---|
EN57 | Pafawag 5B/6B | 1044, 1452, 1479 | 3 | Pafawag | UM | Polregio | [42] |
EN57AKŁ | Pafawag 5B/6B | 1226 | 1 | Pafawag Newag |
UM | Polregio | [42] |
EN57AKM | Pafawag 5B/6B | 3003 ÷ 3005 | 3 | Pafawag ZNTK Mińsk Mazowiecki |
UM | Polregio | |
EN57AL | Pafawag 5B/6B | 753, 959, 1222, 1251, 1768 ÷ 1770, 1825 | 8 | Pafawag ZNTK Mińsk Mazowiecki |
UM | Polregio | |
L4268 | 001 ÷ 020 | 20 | Stadler | UM | Łódzka Kolej Aglomeracyjna | [43] | |
36WEd | 001 ÷ 014 | 14 | Newag | Łódzka Kolej Aglomeracyjna | [44] | ||
36WEha | 001 ÷ 005 | 5 | Newag | Łódzka Kolej Aglomeracyjna | [45][46] |
Na obszarze województwa zlokalizowane są następujące lotniska:
System ochrony krajobrazu obejmuje prawie 9% powierzchni województwa (ok. 1800 km²). Istnieje 89 rezerwatów i 7 parków krajobrazowych:
Uczelnie publiczne (Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Muzyczna, Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna, Politechnika Łódzka, Uniwersytet Medyczny w Łodzi i największa uczelnia regionu – Uniwersytet Łódzki) oraz 22 uczelnie niepubliczne w samej Łodzi, w tym największa w Polsce uczelnia niepubliczna AHE. Istnieje także wiele oddziałów filialnych w większych miastach regionu (Tomaszów Mazowiecki, Piotrków Trybunalski, Skierniewice, Bełchatów, Sieradz, Kutno).
W województwie łódzkim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Łodzi i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[47].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.