Loading AI tools
dawne województwo w Polsce Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Województwo katowickie – dawne województwo w południowej Polsce, istniejące w latach 1975–1998 jako jedno z 49 ówcześnie funkcjonujących. Obejmowało centralną część wcześniejszego dużego województwa katowickiego oraz północno-zachodnią część województwa krakowskiego i rejon Raciborza z województwa opolskiego. Powierzchnia województwa wynosiła 6650 km², ludność w 1998 3894,9 tys. osób (ponad 86% w miastach). Od 1999 obszar dawnego województwa, z wyjątkiem rejonu Olkusza i Chrzanowa oraz miasta i gminy Brzeszcze, stanowi trzon województwa śląskiego.
| ||||
1975–1998 | ||||
| ||||
Państwo | ||||
---|---|---|---|---|
Data powstania |
1 czerwca 1975 | |||
Data likwidacji |
1 stycznia 1999 | |||
Siedziba wojewody i sejmiku | ||||
Wojewoda |
Marek Kempski (ostatni) | |||
Powierzchnia |
6650 km² | |||
Populacja (31 XII 1998) • liczba ludności |
| |||
• gęstość |
585,7 os./km² | |||
Urbanizacja |
86,25% | |||
Tablice rejestracyjne |
KA, KT, KB, KC, KD, KX; tablice tymczasowe: G 500000–G 999999[2] | |||
Położenie na mapie Polski![]() |
Województwo katowickie leżało w południowej części Polski[3]. Obejmując w granicach z lat 1975–1998 obszar 6650 km², zaliczało się do województw średniej wielkości[4][5].
Długość granic województwa katowickiego wynosiła w 1998 723 km[5]. Województwo graniczyło z województwami bielskim, częstochowskim, kieleckim, krakowskim i opolskim oraz z Czechosłowacją, a następnie Czechami[5][6]. Rozciągało się między 49°50' i 50°36' N (rozciągłość z południa na północ – 87 km) oraz między 18°03' i 19°57' E (rozciągłość z zachodu na wschód – 136 km)[5].
Najwyżej i najniżej położonymi punktami województwa katowickiego były[5]:
Województwo rozciągało się na obszarze Wyżyny Śląskiej, Kotliny Oświęcimskiej i Raciborskiej oraz Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Na obszarze województwa przeważały mało urodzajne gleby bielicowe i brunatne, jedynie w części południowej i wschodniej występowały żyźniejsze gleby lessowe. Głównymi rzekami były Wisła, Odra i Przemsza; na obszarze województwa zaczynały swój bieg Warta i Pilica. Województwo leżało na dziale wodnym Wisły i Odry, co przy wielkiej koncentracji ludności i przemysłu powodowało deficyt wody; w celu zaopatrzenia Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego w wodę wybudowano szereg sztucznych zbiorników wodnych (największym było Jezioro Goczałkowickie na Wiśle, o powierzchni 32 km²)[1].
W efekcie reformy administracyjnej z 1975, tworzącej 49 województw i likwidującej powiaty, województwo katowickie otrzymało nowy kształt terytorialny[4][7][8]:
Reformę z 1975 poprzedziła (już od 1973) akcja łączenia mniejszych miast i gmin z jednostkami większymi[4]. W przeddzień wejścia w życie reformy, 27 maja 1975, w województwie katowickim zniesiono 22 miasta i 17 gmin[9][10]:
W chwili wejścia w życie reformy (1 czerwca 1975) województwo katowickie dzieliło się na 47 miast i 61 gmin[8]:
Już w 1977 przeprowadzono pierwszą zmianę podziału administracyjnego województwa; zniesiono wówczas cztery miasta i dziewięć gmin, kolejnych osiemnaście gmin scalono (w ramach dziewięciu dotychczas istniejących), trzem zmieniono nazwy i siedziby władz, utworzono też trzy nowe gminy, wreszcie zmieniono granice dwóch gmin[11][12][13]. Liczba jednostek stopnia podstawowego w województwie zmniejszyła się do 89: 43 miast i 46 gmin, przy czym 16 miast posiadało wspólne z gminami władze[4].
Odtwarzanie jednostek rozpoczęło się już od 1982. W 1990 województwo dzieliło się na 93 podstawowe jednostki administracyjne (45 miast i 48 gmin, w tym 15 miast i gmin ze wspólnymi władzami)[4].
Sztucznie wyznaczone granice miast i gmin nie utrzymały się długo po upadku w Polsce ustroju komunistycznego. Dążąc do redukcji liczby jednostek administracyjnych, często łączono miejscowości sobie obce, o odmiennej historii i kulturze. Po wyborach samorządowych z 1990 dążenia odśrodkowe przybrały na sile, doprowadzając do przywrócenia samodzielności wielu miejscowościom przymusowo połączonym z większymi jednostkami. Powołano też urzędy rejonowe, namiastki powiatów[4].
1 stycznia 1999, w następstwie kolejnej reformy administracyjnej, województwo katowickie zostało zlikwidowane, stając się rdzeniem nowego województwa śląskiego; z ziem małopolskich w województwie śląskim pozostało jedynie Jaworzno[4][14].
Gmina | Rodzaj gminy | Powierzchnia (km²) | Liczba ludności 31 XII 1997 | |
---|---|---|---|---|
ogółem | na km² | |||
Babice | wiejska | 54 | 8382 | 155 |
Bestwina | wiejska | 38 | 9684 | 255 |
Będzin | miejska | 37 | 60 884 | 1646 |
Bieruń | miejska | 40 | 21 963 | 549 |
Bobrowniki | wiejska | 52 | 11 337 | 218 |
Bojszowy | wiejska | 34 | 5677 | 167 |
Bolesław | wiejska | 41 | 7933 | 193 |
Brzeszcze (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 46 (19) | 22 148 (12 470) | 481 (656) |
Bukowno | miejska | 63 | 10 502 | 167 |
Bytom | miejska | 83 | 225 799 | 2720 |
Chełm Śląski | wiejska | 23 | 5650 | 246 |
Chorzów | miejska | 34 | 123 045 | 3619 |
Chrzanów (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 79 (38) | 52 069 (41 948) | 659 (1104) |
Czechowice-Dziedzice (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 66 (33) | 43 740 (35 789) | 663 (1085) |
Czeladź | miejska | 17 | 36 091 | 2123 |
Czerwionka-Leszczyny (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 116 (39) | 42 710 (30 355) | 368 (778) |
Dąbrowa Górnicza | miejska | 188 | 131 394 | 699 |
Gaszowice | wiejska | 20 | 8428 | 421 |
Gierałtowice | wiejska | 39 | 10 902 | 280 |
Gliwice | miejska | 134 | 212 781 | 1588 |
Goczałkowice-Zdrój | wiejska | 49 | 6204 | 127 |
Godów | wiejska | 38 | 12 199 | 321 |
Gorzyce | wiejska | 64 | 18 926 | 296 |
Imielin | miejska | 28 | 7655 | 273 |
Jastrzębie-Zdrój | miejska | 85 | 102 778 | 1209 |
Jaworzno | miejska | 152 | 97 926 | 644 |
Jejkowice | wiejska | 8 | 3375 | 422 |
Katowice | miejska | 165 | 348 974 | 2115 |
Klucze | wiejska | 119 | 14 876 | 125 |
Knurów | miejska | 34 | 43 652 | 1284 |
Kobiór | wiejska | 49 | 4260 | 87 |
Kornowac | wiejska | 26 | 4653 | 179 |
Krupski Młyn | wiejska | 39 | 3587 | 92 |
Krzanowice | wiejska | 47 | 6539 | 139 |
Krzyżanowice | wiejska | 70 | 12 023 | 172 |
Kuźnia Raciborska (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 127 (32) | 12 717 (6040) | 100 (189) |
Lędziny | miejska | 31 | 17 782 | 574 |
Libiąż (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 57 (36) | 23 337 (18 049) | 409 (501) |
Lubomia | wiejska | 42 | 8019 | 191 |
Lyski | wiejska | 58 | 8956 | 154 |
Łaziska Górne | miejska | 20 | 22 944 | 1147 |
Łazy (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 133 (9) | 16 492 (7190) | 124 (799) |
Marklowice | wiejska | 14 | 5136 | 367 |
Miasteczko Śląskie | miejska | 68 | 7657 | 113 |
Miedźna | wiejska | 50 | 15 536 | 311 |
Mierzęcice | wiejska | 51 | 7545 | 148 |
Mikołów | miejska | 79 | 39 126 | 495 |
Mszana | wiejska | 31 | 7118 | 230 |
Mysłowice | miejska | 66 | 79 459 | 1204 |
Nędza | wiejska | 57 | 7468 | 131 |
Ogrodzieniec (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 86 (29) | 9686 (4425) | 113 (153) |
Olkusz (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 151 (26) | 52 961 (40 265) | 351 (1549) |
Ornontowice | wiejska | 15 | 5665 | 378 |
Orzesze | miejska | 83 | 18 902 | 228 |
Ożarowice | wiejska | 44 | 5293 | 120 |
Pawłowice | wiejska | 76 | 17 799 | 234 |
Piekary Śląskie | miejska | 40 | 66 246 | 1656 |
Pietrowice Wielkie | wiejska | 68 | 7664 | 113 |
Pilchowice | wiejska | 81 | 1665 | 144 |
Pilica (w tym miasto) | wiejsko-miejska | 139 (8) | 9783 (2056) | 70 (257) |
Poręba | miejska | 40 | 9009 | 225 |
Psary | wiejska | 46 | 10 942 | 238 |
Pszczyna (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 174 (71) | 48 611 (34 827) | 279 (491) |
Pszów | miejska | 20 | 15 143 | 757 |
Pyskowice | miejska | 31 | 21 789 | 703 |
Racibórz | miejska | 75 | 64 523 | 860 |
Radlin | miejska | 12 | 18 566 | 1547 |
Ruda Śląska | miejska | 78 | 163 014 | 2090 |
Rudnik | wiejska | 74 | 5453 | 74 |
Rudziniec | wiejska | 160 | 11 498 | 72 |
Rybnik | miejska | 135 | 144 943 | 1074 |
Rydułtowy | miejska | 15 | 23 900 | 1593 |
Siemianowice Śląskie | miejska | 25 | 77 664 | 3107 |
Siewierz (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 116 (38) | 12 339 (5544) | 106 (146) |
Sławków | miejska | 37 | 6791 | 184 |
Sosnowiec | miejska | 91 | 244 085 | 2682 |
Sośnicowice (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 116 (12) | 8495 (1947) | 73 (162) |
Suszec | wiejska | 76 | 9650 | 127 |
Świerklaniec | wiejska | 44 | 9962 | 226 |
Świerklany | wiejska | 24 | 10 788 | 450 |
Świętochłowice | miejska | 13 | 59 304 | 4562 |
Tarnowskie Góry | miejska | 83 | 66 477 | 801 |
Toszek (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 98 (10) | 12 070 (5096) | 123 (510) |
Trzebinia (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 105 (31) | 35 287 (19 986) | 336 (645) |
Tworóg | wiejska | 125 | 8592 | 69 |
Tychy | miejska | 82 | 133 258 | 1625 |
Wielowieś | wiejska | 117 | 6422 | 55 |
Wodzisław Śląski | miejska | 50 | 49 697 | 994 |
Wojkowice | miejska | 13 | 10 119 | 778 |
Wolbrom (w tym miasto) | miejsko-wiejska | 151 (10) | 23 898 (9453) | 158 (945) |
Wyry | wiejska | 34 | 6127 | 180 |
Zabrze | miejska | 80 | 200 976 | 2512 |
Zawiercie | miejska | 85 | 55 830 | 657 |
Zbrosławice | wiejska | 149 | 16 265 | 109 |
Zebrzydowice | wiejska | 42 | 11 769 | 280 |
Żarnowiec | wiejska | 125 | 5113 | 41 |
Żory | miejska | 65 | 66 306 | 1020 |
W 1990 w całym kraju utworzono sieć urzędów rejonowych[28][29]. Pod koniec 1998 w województwie katowickim działały następujące urzędy rejonowe[30][31][32]:
Województwo katowickie było najludniejsze w Polsce[1]. Pod względem gęstości zaludnienia zajmowało trzecie miejsce w kraju, po łódzkim i warszawskim[33]. Reforma administracyjna spowodowała wzrost poziomu urbanizacji, zarówno dzięki wcieleniu niektórych gmin do miast, jak i dzięki odłączeniu słabo zurbanizowanych północnych i południowych terenów województwa oraz przyłączeniu zurbanizowanej i uprzemysłowionej części województwa krakowskiego[33]. Górnośląski Okręg Przemysłowy tworzył największą w Polsce aglomerację, zamieszkaną na początku lat 80. przez ok. 2,5 mln ludzi[34]. Przyrost naturalny niezmiennie należał do najniższych w Polsce i pod koniec lat 80. spadł do 2‰[33], a w latach 90. stał się on ujemny i w 1997 wyniósł -0,48‰[35]. Najwięcej mieszkańców województwo katowickie miało w 1992 – według stanu na 30 czerwca tego roku liczba ludności województwa wyniosła 4009,1 tys. osób[36].
Rok | Liczba ludności | ||
---|---|---|---|
ogółem | miejska (%) | wiejska (%) | |
1975[37] | 3 487 899 | 2 995 349 (85,88) | 492 550 (14,12) |
1976[37] | 3 535 020 | 3 040 875 (86,02) | 494 145 (13,98) |
1977[38] | 3 577 499 | 3 110 243 (86,94) | 467 256 (13,06) |
7 XII 1978[uwaga 4][39] | 3 613 161 | 3 148 308 (87,13) | 464 853 (12,87) |
1978[40] | 3 615 651 | 3 151 658 (87,17) | 463 993 (12,83) |
1979[41] | 3677 tys. | 3210,4 tys.(87,31) | 466,6 tys. (12,69) |
1980[42] | 3 733 918 | 3 265 453 (87,45) | 468 465 (12,55) |
1981[43] | 3 805 874 | 3 335 458 (87,64) | 470 416 (12,36) |
1982[44] | 3 856 300 | 3 383 350 (87,74) | 472 950 (12,26) |
1983[45] | 3 854 256 | 3 379 146 (87,67) | 475 110 (12,33) |
1984[46] | 3 895 538 | 3 417 456 (87,73) | 478 082 (12,27) |
1985[47] | 3 916 444 | 3 433 536 (87,67) | 482 908 (12,33) |
1986[48] | 3 946 147 | 3 459 731 (87,67) | 486 416 (12,33) |
1987[49] | 3 970 843 | 3 481 324 (87,67) | 489 519 (12,33) |
6 XII 1988[uwaga 4][50] | 3945,4 tys. | 3454 tys.[51] (87,5) | 492 tys.[51] (12,5) |
1988[52] | 3 931 532 | 3 442 495 (87,56) | 489 037 (12,44) |
1989[53] | 3 968 322 | 3 474 973 (87,57) | 493 349 (12,43) |
1990[53] | 3 988 813 | 3 493 617 (87,59) | 495 214 (12,41) |
1991[54] | 4 006 567 | 3 494 983 (87,23) | 511 584 (12,77) |
1992[36] | 3 953 044 | 3 437 978 (86,97) | 515 066 (13,03) |
1993[55] | 3 954 282 | 3 437 866 (86,94) | 516 416 (13,06) |
1994[56] | 3 936 332 | 3 420 858 (86,9) | 515 474 (13,1) |
17 V 1995[uwaga 5][57] | 3940,6 tys. | 3414,1 tys. (86,6) | 526,5 tys. (13,4) |
1995[58] | 3 924 813 | 3 399 675 (86,62) | 525 138 (13,38) |
1996[59] | 3 918 396 | 3 393 733 (86,61) | 524 663 (13,39) |
1997[60] | 3 908 557 | 3 382 574 (86,54) | 525 983 (13,46) |
1998[61] | 3894,9 tys. | 3359,2 tys. (86,25) | 535,7 tys. (13,75) |
Reforma administracyjna wzmocniła wybitnie przemysłowy charakter województwa. W połowie lat 70. skupiało ono ponad 17% ogółu zatrudnionych w przemyśle Polski (1975) i wytwarzało 16% produkcji przemysłowej kraju (1976). W 1990 region dostarczał 97,6% krajowego wydobycia węgla kamiennego, 39,6% produkcji koksu, 100% cynku i ołowiu (1989), 56,6% stali, 53,2% wyrobów walcowanych, 48,7% samochodów osobowych oraz 23,3% energii elektrycznej[62][1].
Po 1989 wiele zakładów przemysłowych Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego zostało zamkniętych. Restrukturyzacja przemysłu spowodowała zmiany w strukturze zatrudnienia regionu i w 1998 liczba zatrudnionych w przemyśle oraz usługach zrównała się[63].
Rolnictwo odgrywało w gospodarce regionu rolę drugoplanową[64]. W 1975 użytki rolne zajmowały 51,4% obszaru województwa, w tym grunty orne 38,6%; dekadę później odpowiednio 48,7% i 37,8%[64][65]. Według spisu powszechnego z 1978 w rolnictwie zatrudnione były w województwie 90 862 osoby, na których utrzymaniu pozostawało dalszych 47 127 osób; łącznie ludność rolnicza stanowiła wówczas 3,8% ludności województwa katowickiego[66]. Zgodnie z wynikami spisu z 1988, jedynie 38 tys. mieszkańców województwa (niespełna procent) żyło wyłącznie z rolnictwa[33].
Pod koniec 1991 w województwie zarejestrowanych było 116 313 bezrobotnych (stopa bezrobocia 6,6%), pod koniec 1997 – 103 720 (stopa bezrobocia 6,4%)[67].
W 1990 w województwie katowickim eksploatowanych było 1590 km linii kolejowych oraz 11 036 km dróg samochodowych o nawierzchni twardej[68]. W tym czasie w województwie zarejestrowanych było 624,3 tys. samochodów osobowych, 9,4 tys. autobusów, 76,9 tys. samochodów ciężarowych oraz 101 tys. motocykli i skuterów[69]. Do 1997 długość linii kolejowych spadła do 1398 km (w tym 1175 km zelektryfikowanych i 39 km wąskotorowych), natomiast długość dróg kołowych wzrosła do 14 053 km (12 081 km o nawierzchni twardej, w tym 10 823 km o nawierzchni ulepszonej, oraz 1972 km gruntowych)[70]; zarejestrowanych było wówczas 1 186 095 pojazdów silnikowych, w tym 881 413 samochodów osobowych, 33 011 motocykli i skuterów, 7281 autobusów, 102 045 samochodów ciężarowych i osobowo-ciężarowych oraz 26 117 ciągników rolniczych[71].
Pierwsi sekretarze Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[72]:
Wojewodowie[73]:
Od 9 maja 1997 województwo katowickie posiadało herb, nadany rozporządzeniem wojewody katowickiego Eugeniusza Ciszaka z dnia 22 kwietnia 1997. Przedstawiał on złotego orła w błękitnym polu[74].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.