Loading AI tools
wieś w województwie małopolskim Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przeciszów (niem. Hartmansdorf) – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie oświęcimskim, siedziba gminy Przeciszów. We wsi krzyżują się droga krajowa 44 z drogą wojewódzką 949.
wieś | |
![]() | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Wysokość |
280–290 m n.p.m. |
Liczba ludności (2022) |
3744[1] |
Strefa numeracyjna |
33 |
Kod pocztowy |
32-641[2] |
Tablice rejestracyjne |
KOS |
SIMC |
0065519 |
Położenie na mapie gminy Przeciszów ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu oświęcimskiego ![]() | |
![]() |
Przeciszów z licznymi stawami należy do Doliny Karpia. Wieś założono w XIII w. Od XV do XVIII w Przeciszowie rezydował ród Myszkowskich, zasiadający w senacie I Rzeczypospolitej aż po wiek XVIII. Dzięki nim we wsi na wielką skalę rozwinęła się hodowla karpia. Stawy przyrębskie, gdzie występuje ponad 200 gatunków ptaków, zostały wpisane na listę Natura 2000.
Nazwa Przeciszów jest nazwą dzierżawczą od jednej z form imienia Przedsław. W gwarze ludowej wymawiana jako Przejców. Po raz pierwszy wzmiankowana została w 1396 roku jako Przecznow[4].
Według legendy po najeździe tatarskim w XIII wieku książę cieszyński nadał wieś rycerzowi Przecisławowi jako lenno za zasługi wojenne. Na znak zwycięstwa oręża polskiego nad Tatarami Przecisław zasadził wokół folwarku 24 dęby ułożone w kształt podkowy. Właśnie od jego imienia ma pochodzić nazwa wsi. Inna legenda mówi o królowej Bonie, która podczas pobytu w Przeciszowie w 1513 r. usiadła pod ściętym w 2006 r. dębem, wsłuchana w szum drzew i śpiew ptaków, mówiąc: „Ale tu piękna prze cisza”. Po połączeniu słów powstała nazwa Przeciszów. Inna hipoteza głosi że żona jednego z Myszkowskich urodziła 6 córek i w końcu upragnionego syna. Z wielkiej radości dostała psychozy poporodowej i biegając po ogrodach wołała: „przecie syn, przecie syn”. Z połączenia tych słów powstał Przeciszów.
Kwestią sporną jest identyfikowanie Przeciszowa ze wzmiankowaną wcześniej w okolicy w innym wypadku zaginioną wsią Hartmansdorf (Hartundisdorff w 1292, parafia Villa Hertmanni w 1326 i Hartmansdorff w 1400)[5].
SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
0065525 | Boconek | część wsi |
0065531 | Dół | część wsi |
0065548 | Góra | część wsi |
0065590 | Łowiczki Księże | przysiółek |
0065608 | Łowiczki Pańskie | przysiółek |
0065554 | Nawsie | część wsi |
0065560 | Podlesie | część wsi |
0065614 | Przyrąb | przysiółek |
0065577 | Tarliska | część wsi |
0065583 | Zamłynie | część wsi |
Otoczenie Przeciszowa było obszarem intensywnego osadnictwa już w XIII wieku na terenie kasztelanii oświęcimskiej. Miejscowość leży na trasie jednego z głównych średniowiecznych szlaków handlowych, wiodący z Ukrainy przez Kraków, Skawinę, Zator, Oświęcim, dalej do krajów niemieckich i Włoch. Drogą wożono w kierunku Wrocławia sól wysokiej jakości, zwaną na Zachodzie oświęcimską. Obok soli był jeszcze jeden artykuł handlu – woły, których liczba ok. połowy XV w. sięgała kilku tysięcy sztuk rocznie. Dostarczały ich zwłaszcza okolice Jarosławia, Rzeszowa, a nawet szły one jako tranzyt z Mołdawii. Pierwsza wzmianka w postaci Przecznow wystąpiła jednak dopiero w 1396 (wymieniono ją również w sfałszowanym dokumencie datowanym na rok 1384)[4]. Stąd część badaczy utożsamia ją z wcześniej wzmiankowaną wsią Hartundisdorff, wymienioną w dokumencie lokacyjnym miasta Zator, wystawionym 10 listopada 1292, a znanym z odpisu z 1569. Później wzmiankowano ją w spisie parafii dekanatu Zator w roku 1326 jako Villa Hertmanni[5]. W 1400 roku nazwa ta pojawiła się po raz ostatni jako Hartmansdorff[8], czyli rok po tym gdy pojawiła się nazwa Przecznow.
Tak więc można by założyć, że miejscowość została założona w XIII wieku najpewniej przez rycerzy niemieckich. Historia wsi nierozerwalnie związana jest z dziejami Księstwa Oświęcimsko – Zatorskiego. Przez Przeciszów biegła trasa przemarszu wojsk tatarskich, które po zdobyciu Krakowa w dniu 22 marca 1241 r. skierowały się na Śląsk. Oprócz grupy Baidara przez Zator i Oświęcim przechodziły także wojska Burondaja w czasie kolejnego najazdu w latach 1259–1260. Pierwsza pisemna wzmianka o Przeciszowie pochodzi z 10 listopada 1292 parafia została założona najprawdopodobniej w latach 40. XIV w.
Z XIX w. pochodzi informacja dotycząca małżeństwa Jana II z siostrą bądź bardzo bliska krewną Jagiełły – Jadwigą. W dokumencie z 23 lutego 1396 książę oświęcimski nadał jej tytułem oprawy Zator, Spytkowice, Osiek, a także Przeciszów, co następnie król czeski Wacław potwierdził.
Wiek XVI przynosi pewne zmiany na terenie Księstwa. W okresie wojen husyckich zostają usunięci niemieccy dzierżawcy Przeciszowa, a książęta oświęcimscy w 1437 oddają wieś w zastaw mieszczaninowi krakowskiemu Jerzemu Szwarcowi. Olbrzymie znaczenie dla Przeciszowa ma przybycie na teren księstwa wojewodzica łęczyckiego – Dzierżka z Rytwian herbu Jastrzębiec, będącego zarazem bliskim krewnym arcybiskupa gnieźnieńskiego.
Według tradycji rodzimej Myszkowscy mieli pojawić się tam jeszcze w XIV w. Protoplasta rodu Jan miał otrzymać z rąk swego brata arcybiskupa gnieźnieńskiego Wojciecha Jastrzębca majątek Przeciszów w Księstwie Oświęcimskim, Mirów w woj. krakowskim i Lutultów w Ziemi Wileńskiej. Potomkowie tegoż Jana pisali się od nazw tych majątków, tzn. z Przeciszowa i Mirowa, a nazwisko przybrali od wsi Myszkowa należącej do dóbr mirowskich. Członkowie tego rodu byli marszałkami, wojewodami, biskupami, kasztelanami i z racji tego zasiadali w senacie I Rzeczypospolitej aż po wiek XVIII.
Myszkowscy poświęcali wiele uwagi rozwojowi hodowli ryb, a w samym Przeciszowie posiadali trzy stawy: Wawrzek, Kasztelan i Myszkowski. Właściciel Przeciszowa Zygmunt Myszkowski i posiadacz Spytkowic, syn Wawrzyńca – Mikołaj Myszkowski byli zwolennikami reformacji. Rozpropagowali na terenie wsi kalwinizm. Za ich przykładem na religię tę przeszli chłopi, co było ewenementem na owe czasy, bowiem wyznanie uznawano za szlacheckie. W 1578 r. za sprawą biskupa krakowskiego Piotra Myszkowskiego bez większych trudności powrócił katolicyzm.
Miejscowa ludność miała okazję zobaczyć:
W 1595 roku wieś położona w powiecie śląskim województwa krakowskiego była własnością Aleksandra Myszkowskiego[9]. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa bielskiego.
W XVIII w. tylko raz głośno było o Przeciszowie za sprawą rekrutów. Pod koniec stulecia miało miejsce pewne wydarzenie, które zbulwersowało miejscową ludność. Ukrywający się przed poborem parobkowie przeciszowscy zamordowali 16 lipca 1797 r. włosienickiego wójta w tamtejszej karczmie „Wygrana”. W wyniku śledztwa przeprowadzonego przez ekonoma włosienickiego Jacentego Orzechowskiego czterech rekrutów stanęło przed zwierzchnością w celu wyjaśnienia przyczyn tragedii.
Ostatnim właścicielem z Myszkowskich byli wnukowie Zygmunta: Ferdynand i Władysław. Ich ojciec Zygmunt (tak jak dziad, lecz katolik) wraz ze stryjami utworzyli za zgodą sejmu ordynację w Pińczowie. Jedynymi spadkobiercami tejże fortuny byli Ferdynand i Władysław, toteż dobra przeciszowskie przekazano na rzecz Konwentu Dominikanów Krakowskich.
Wszyscy właściciele Przeciszowa z rodu Myszkowskich od 1441 r. do XVIII w.:
Po rozbiorach Polski wieś pozostawała w rękach austriackich. Kolejnymi właścicielami byli:
Następnie, od 1833 r. aż do II wojny światowej Przeciszów należał do rodu Potockich. Właścicielami wsi byli m.in.:
Pierwsze przymiarki do budowy szkoły poczyniono w 1842 r. Hrabia Maurycy Eustachy Potocki zaproponował: materiały budowlane, pewną kwotę pieniędzy na pensję nauczyciela i opał na zimę (pod warunkiem wyłożenia przez gminę pewnych środków na ten cel). Jednakże do zrealizowania tych planów nie doszło, bowiem jeden z deputowanych gromadzkich stwierdził: „Nasi ojcowie szkoły nie potrzebowali, żyli, toteż i my bez nauki się obejdziemy”. W dwa lata później mieszkańcy gminy sami postanowili się opodatkować na budowę szkoły. Swą pomoc zadeklarował także miejscowy proboszcz. Jednak cała realizacja była bardzo powolna, aż w końcu hrabia Potocki wycofał się z projektu.
W 1860 r. zakończono budowę szkoły w Przeciszowie (dziś dom nauczyciela). Budynek oprócz izb szkolnych obejmował mieszkanie dla dyrektora szkoły. Początkowo planowano budowę na Nowsiu, jednakże „to miejsce daleko od kościoła i nie bardzo przystępne było”. Drewniany budynek kryty słomą został w 1888 r. zastąpiony murowanym. Nowa szkoła składała się z trzech sal lekcyjnych, kancelarii i bursy nauczycielskiej. Wyposażona została w nowe stoły, ławki i tablice. Pierwszym kierownikiem szkoły został Teofil Andrusikiewicz ze Stryszowa, który pokonał trzech innych kandydatów. Uczący w niej byli wykwalifikowanymi nauczycielami, a nie jak w innych wsiach – pisarze gminni, organiści czy nawet szewcy.
Mieszkańcy wsi niezbyt chętnie chodzili do szkoły. W 1869 r. tylko 84 dzieci uczęszczało na lekcje na 337 zapisanych. Na zajęcia szkółki niedzielnej – prowadzone przez dyrektora szkoły Teofila Andrusikiewicza – nie przychodził nikt, choć zapisanych było 145 chętnych. Rok później nauki nie rozpoczęto nawet pierwszego listopada, bowiem dzieci były zajęte w gospodarstwach.
W 1884 r. uruchomiono linię kolejową łącząca Oświęcim z Podgórzem. Wieś posiadała własną stację kolejową wraz z zabudowaniami.
W pierwszych przewodnikach po tych ziemiach wydanych w XIX w. tak oto pisano o Przeciszowie: „Przeciszów, Przecziszów, Przecziczow, w gwarze ludowej Przejców, wieś przy ujściu Stronika (tak zwano dawniej potok Bachórz) do Wisły, przy gościńcu z Zatora do Oświęcimia, przy torze kolei żelaznej Podgórze – Oświęcim, z własną stacją kolejową, posiadający szkołę ludową murowaną 2 klasową, na terenie którego znajdowały się w 1890 r. 3 karczmy, gorzelnie, młyn, cegielnia i 4 folwarki.
Przed II wojną światową istniał Związek Młodzieży Wiejskiej, Policja Państwowa, OSP (zał. 1911 r.), Akcja Katolicka i szkółka niedzielna. Działała również synagoga przy obecnej ul. Krakowskiej, niedaleko mostu i kapliczki św. Jana Nepomucena. Wtedy też założono drugą szkołę, w Przeciszowie – Podlesiu.
W czasie okupacji rodzina Matlaków (Józef, Józefa, Ludwika i Magdalena) udzieliła schronienia i pomocy Hani Gross. Za okazaną pomoc członkowie rodziny Matlaków zostali uhonorowani medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata[10].
Po zakończeniu wojny wieś została zelektryfikowana. W latach 60. zainstalowano wodociąg, a tuż po nim gazociąg. Wybudowano dwie nowe szkoły, dom kultury, dziesiątki km utwardzonych dróg.
Budowa nowej szkoły w Przeciszowie stała się koniecznością, dlatego w lutym 1963 r. powołano Komitet Budowy Szkoły. Po znalezieniu odpowiedniego miejsca i po pokonaniu wielu trudności w sierpniu 1964 roku Ochotnicze Hufce Pracy przystąpiły do działania. 29 sierpnia 1965 roku odbyła się uroczystość otwarcia szkoły i nadania jej imienia Ignacego Fika. Nowy budynek szkolny miał 7-izb lekcyjnych, gdzie realizowano program 8-letniej szkoły podstawowej. W roku szkolnym 1984/85 oddano do użytku obiekty sportowe, a w latach 1989–92 dobudowano drugie piętro. 1 października 2005 r. uroczyście obchodzono Święto 40-lecia szkoły.
Nową szkołę w Przeciszowie-Podlesiu zbudowano w 1974 r.
W latach 90. rozbudowano ośrodek zdrowia, szkołę, sieć abonentów telefonicznych, a wzdłuż dróg pojawiły się chodniki i kosze na śmieci.
W 2006 w dawnym przedszkolu w Przeciszowie-Las powstała filia Warsztatów Terapii Zajęciowej w Chełmku, prowadzonych przez Fundację im. Brata Alberta[11].
Od 2005 r. Gminna Biblioteka Publiczna w Przeciszowie wydaje gazetę „Wieści Gminy Przeciszów”. Od 2006 r. w lipcu odbywa się Święto Gminy Przeciszów.
Od 2011 r. trwają starania na rzecz powstania w Przeciszowie kopalni węgla kamiennego.
Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[12].
Otoczenie Przeciszowa było obszarem intensywnego osadnictwa już w XIII wieku na terenie kasztelanii oświęcimskiej. Miejscowość leży na trasie jednego z głównych średniowiecznych szlaków handlowych, wiodący z Ukrainy przez Kraków, Skawinę, Zator, Oświęcim, dalej do krajów niemieckich i Włoch. Drogą wożono w kierunku Wrocławia sól wysokiej jakości, zwaną na Zachodzie oświęcimską. Obok soli był jeszcze jeden artykuł handlu – woły, których liczba ok. połowy XV w. sięgała kilku tysięcy sztuk rocznie. Dostarczały ich zwłaszcza okolice Jarosławia, Rzeszowa, a nawet szły one jako tranzyt z Mołdawii. Pierwsza wzmianka w postaci Przecznow wystąpiła jednak dopiero w 1396 (wymieniono ją również w sfałszowanym dokumencie datowanym na rok 1384)[4]. Stąd część badaczy utożsamia ją z wcześniej wzmiankowaną wsią Hartundisdorff, wymienioną w dokumencie lokacyjnym miasta Zator, wystawionym 10 listopada 1292, a znanym z odpisu z 1569. Później wzmiankowano ją w spisie parafii dekanatu Zator w roku 1326 jako Villa Hertmanni[5]. W 1400 roku nazwa ta pojawiła się po raz ostatni jako Hartmansdorff[13], czyli rok po tym gdy pojawiła się nazwa Przecznow.
Wieś usytuowana jest w obrębie Makroregionu Kotliny Oświęcimskiej, w której wyróżnione są dwa mezoregiony:
Pod względem ukształtowania terenu w Przeciszowie można wyróżnić dwie formy tj. płaską (nizinna), oraz wysoczyznową o falistej wierzchowinie Podgórza Wilamowickiego. W części północnej występują lokalne tereny podmokłe i zabagnione.
Południowa część gminy Przeciszów, należąca do Pogórza Wilamowickiego, posiada charakter falisty o wierzchowinie wyniesionej do 280–290 m n.p.m.
Najbardziej urozmaicony obszar pod względem rzeźby i krajobrazu występuje w części środkowej i południowej wsi. Obszar ten charakteryzuje się wyrównanymi, szerokimi garbami oraz pojedynczymi wzgórzami, które są rozcięte siecią wąskich, głębokich i nieckowatych dolin.
Przeciszów położony jest w środkowoeuropejskiej strefie klimatycznej, gdzie następuje łączenie się wpływów klimatu kontynentalnego i morskiego. Obszar wsi stanowi przejście od tarnowskiej do podkarpackiej dzielnicy rolniczo-klimatycznej i leży w dolnej partii umiarkowanie ciepłego piętra klimatycznego.
Przeciszów cechuje się dużą ilością wód powierzchniowych. W systemie hydrograficznym wyróżnić można cieki, rowy i stawy. Cały obszar wsi znajduje się w dorzeczu górnej Wisły i odwadniany jest przez potoki:
Wszystkie to prawe dopływy Wisły. Pod względem hydrograficznym 100% obszaru wsi odwadniane jest bezpośrednio przez cieki i rowy należące do prawostronnej zlewni rzeki Wisły, tworząc zlewnię I-rzędu.
Przez stawy przyrębskie przebiega Żółty Szlak Turystyczny Zabytków Ziemi Oświęcimskiej.
Do największych stawów zaliczają się: Pastwiska, Kanonik, Przyręb, Nowieńczyk, Marysin Dolny, Górecznik Górny, Górecznik Dolny.
Ogółem odnotowano tu ponad 200 gatunków ptaków, z czego 124 to gatunki lęgowe, zaś 75 gatunków ptaków to gatunki przelotne. Występują tu m.in.: perkoz rdzawoszyi, perkoz zausznik, bąk, bączek, łabędź niemy, błotniak stawowy, kropiatka, sieweczka obrożna, rycyk, rybitwa zwyczajna, rybitwa czarna, rokitniczka, trzcinniczek, trzciniak, łysek oraz mewa mała. Stwierdzono też nieregularne gnieżdżenie się ślepowrona i rybitwy białowąsej.
Stawy pozbawione lustra wody jak również wyspy gęsto porośnięte roślinnością są miejscami legowiskami dla gniazdujących ptaków siewkowatych a także miejscem dla płazów oraz niektórych owadów.
Szatę roślinną stawów tworzą m.in. zespoły trzcin i oczeretów oraz szuwary wielkoturzycowe. Na groblach występują pasy zarośli wierzbowych oraz pojedyncze okazy wierzb. W sąsiedztwie stawów rozciągają się zbiorowiska łąk świeżych, fitocenozy pastwiskowe oraz synantropijne zespoły polne. Charakterystyczną rośliną jest kotewka orzech wodny.
Obszar gminy Przeciszów według podziału geobotanicznego W. Szafera wchodzi w skład:
Należy do rejonów zróżnicowanych pod względem siedliskowym. Stosunkowo duży obszar (doliny Wisły, doliny potoku Bachórz i Łowiczanki) charakterystyczny jest dla niżowych łęgów olszowych i jesionowo-olszowych siedlisk wodogruntowych okresowo lekko zabagnionych.
Szata roślinna terenu wsi wykazuje wyraźne zróżnicowanie pozwalające na wyodrębnienie trzech rejonów:
W północno-wschodniej części tego rejonu gminy wytworzyły się specyficzne zespoły roślinności związane z kompleksem stawów Przyrąb, wśród których przeważają zbiorowiska szuwarowe.
Zbiorowiska leśne tej części obszaru gminy związane są z rezerwatem „Przeciszów” zajmującym obszar ok. 86 ha, gdzie dominuje las mieszany z udziałem: dębu, grabu, lipy, sosny.
We wschodniej części tego rejonu gminy występują dwa kompleksy leśne z udziałem dębu i sosny – są to Las Dulski i Bażantarnia (Łowiczki Pańskie). W tym rejonie zachowały się dęby o znacznych wymiarach.
Wśród zabudowy wiejskiej występuje roślinność synantropijna silnie związana m.in. z istniejącymi ogrodami przydomowymi, sadami, uprawami warzywniczymi. W części zachodniej, w dolinie potoku Bachórz, występują zbiorowiska roślin związanymi z tutejsze stawy a także zbiorowiska łąk nadrzecznych.
Najliczniej odnotowane zostały gatunki roślin występujących na siedliskach leśnych – 110, łąkowych – 102, zaroślowych – 90 i nadwodnych – 93. Stosunkowo licznie notowane były gatunki rosnące na siedliskach ruderalnych – 73, natomiast liczba gatunków roślin odnotowanych na pozostałych siedliskach wynosiła: murawy piaszczyskowe – 29, rośliny wodne – 26, segetalne – 14, murawy kserotermiczne.
Na terenie wsi stwierdzono podczas badań florystycznych występowanie 9 gatunków roślin objętych ochroną ścisłą. Najliczniej reprezentowanym jest grzybieńczyk wodny. Inne to: kruszczyk szerokolistny, barwinek pospolity, kotewka orzech wodny, bluszcz pospolity, salwinia pływająca, skrzyp olbrzymi, wawrzynek wilczełyko i storczyk szerokolistny.
Z punktu widzenia walorów przyrodniczych na terenie gminy na uwagę zasługują:
Z przeglądu i oceny 147 drzew przeprowadzonej w drugiej połowie 1999 r. na terenie gminy Przeciszów do ochrony pomnikowej wytypowano 21 egzemplarzy. W grupie tych drzew znajduje się 14 dębów szypułkowych, 5 lip drobnolistnych i 2 jesiony wyniosłe. Ponadto wytypowano 18 egzemplarzy drzew semipomnikowych, które w przyszłości mogą być objęte ochroną prawną. Są to głównie: dęby szypułkowe, klony zwyczajne, lipy drobnolistne, kasztanowce białe i grab pospolity.
21 grudnia 2006 r. wycięto dąb szypułkowy przy ul. Szkolnej, pomnik przyrody o obwodzie miał 585 cm. Miał ok. 750 lat. Według legendy siedziała pod nim królowa Bona.
W 2006 r. zniszczono również w dużej części zieleń przykościelną w formie okalającej ogrodzenie kościoła pod wezwaniem Narodzenia św. Jana Chrzciciela kolekcji lip drobnolistnych, przy czym 1 egzemplarz osiągał rozmiary drzewa pomnikowego, a pozostałe charakteryzowały się obwodami od 210 do 276 cm.
Bogato rozwinięta jest grupa kręgowców – szczególnie ptaków zarówno lądowych jak i błotno-stawowych, występująca szczególnie w dolinie Wisły, stanowiącej jeden z głównych szlaków sezonowych wędrówek ptaków w Polsce. Kompleks stawów występujący w obszarze zalewowym Wisły, stanowi miejsce ostoi i żerowania ptaków na szlaku przelotów.
Stwierdzono występowanie: myszołowa, pustułki, sowy – puszczyka, bociana białego, kukułki, dzięciołów – zielonego, zielonosiwego i dużego. Spośród ptaków śpiewających objętych ochroną obecne są: sikory, kosy, piecuszek, piegża, drozd śpiewak i wiele innych. Występuje również bażant.
Wśród ssaków licznie reprezentowana jest sarna, sporadycznie można spotkać dzika, natomiast z mniejszych ssaków występują gatunki pospolite: zając, lis, a także prawnie chroniony jeż zachodni, mające swoje ostoje m.in. w rezerwacie przyrody „Przeciszów”.
Na terenie kompleksu stawów prowadzona jest hodowla ryb, głównie karpia.
Typy i rodzaje gleb związane są z charakterem i pochodzeniem utworów powierzchniowych. Z punktu widzenia występowania skały macierzystej obszar gminy podzielić można na dwie części. Część północna do torów kolejowych PKP Kraków – Oświęcim odznacza się glebami wykształconymi z aluwiów rzeki Wisły o ciężkim poziomie ilastym lub gliniastym. Część południowa wsi zbudowana jest z utworów lessowych i lessowatych, które zostały osadzone warstwowo o różnej miąższości na utworach trzeciorzędowych.
Wśród gleb użytkowanych przez rolnictwo dominują gleby bielicowe i pseudobielicowe, wyługowane i brunatne właściwe oraz mady. W składzie mechanicznym gleb (gatunków gleb) przeważają zdecydowanie lessy i utwory lessowate zwykłe i ilaste oraz gleby ciężkie i średnie z udziałem glin średnich, pyłów zwykłych i pyłów ilastych. O wartości gleb gminy świadczą klasy bonitacyjne i kompleksy ich rolniczej przydatności.
Ok. 90% powierzchni wsi stanowią gleby dobre i średnie.
Na terenie Przeciszowa znajdują się dwie szkoły:
Na terenie wsi znajduje się również przedszkole w Przeciszowie z filią w Przeciszowie-Podlesiu. Wymienione obiekty zaspokajają potrzeby mieszkańców.
W miejscowości znajdują się także: ośrodek zdrowia, ochotnicza straż pożarna (założona w 1911), dom kultury, a przy nim klub modelarski „Orzeł”, Klub Seniorów, Koło Gospodyń Wiejskich, zespół „Same Swoje”. W domu kultury mieści się też Gminna Biblioteka Publiczna, z której korzysta kilkuset mieszkańców. Biblioteka wydaje od 2005 r. kwartalnik „Wieści Gminy Przeciszów”.
W Przeciszowie przeważają branże o charakterze usługowo-produkcyjnym oraz handlowym. Działa kilka sklepów spożywczych, przemysłowych oraz odzieżowych.
Ze względu na pobliski park rozrywki Energylandia, w Przeciszowie zaczęły się pojawiać hotele i restauracje.
We wsi funkcjonuje od 1950 r. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna (RSP) im. 1 Maja. Jest właścicielem licznych pól, kilku stawów rybnych, silosów oraz zespołu podworskiego. Pracę znajduje tam ok. 40 osób.
Dominującą religią jest rzymski katolicyzm. W Przeciszowie znajduje się katolicka parafia pw. Narodzenia św Jana Chrzciciela. Chrześcijaństwo dotarło do wsi zapewne w X lub XI wieku. W XVI w. ludność przeszła na kalwinizm. Religia ta wprowadzona przez Zygmunta Myszkowskiego kojarzyła się chłopom głównie ze wzrostem obciążeń feudalnych, nie zaś reformą kościoła. Pańszczyzna wynosząca jeszcze za czasów Wawrzyńca Myszkowskiego „1 dzień w tygodniu wchodząc do pracy w godzinę po wschodzie słońca i schodząc z pracy na godzinę przed zachodem słońca” znacznie wzrosła w ciągu następnych lat. W 1578 r. za sprawą biskupa Piotra Myszkowskiego zatriumfował we wsi ponownie katolicyzm.
W 1880 r. przeprowadzony spis ludności wykazał, że na 2535 osób katolicy to 97%, a Żydzi 3%.
W Przeciszowie działa „Ludowy Klub Sportowy Przeciszovia”.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.