Loading AI tools
miasto i gmina w województwie lubelskim Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Włodawa (ⓘwymowa) – miasto we wschodniej Polsce, w województwie lubelskim, siedziba powiatu włodawskiego; położone na obszarze Garbu Włodawskiego, nad Włodawką i Bugiem przy granicy z Białorusią. Prawa miejskie otrzymała w 1534 r.
miasto i gmina | |||||
![]() Grafika promocyjna miasta Włodawa | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
Data założenia |
Nieznana | ||||
Prawa miejskie |
1534 | ||||
Burmistrz |
Wiesław Muszyński | ||||
Powierzchnia |
17,97[1] km² | ||||
Wysokość |
173 m n.p.m. | ||||
Populacja (31.12.2023) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Strefa numeracyjna |
+48 82 | ||||
Kod pocztowy |
22-200 | ||||
Tablice rejestracyjne |
LWL | ||||
Plan miasta![]() | |||||
Położenie na mapie powiatu włodawskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||
Położenie na mapie województwa lubelskiego ![]() | |||||
![]() | |||||
TERC (TERYT) |
0619011 | ||||
SIMC |
0930294 | ||||
Hasło promocyjne: Miasto Trzech Kultur | |||||
Urząd miejski al. J. Piłsudskiego 4122-200 Włodawa | |||||
Strona internetowa | |||||
BIP |
Włodawa leży na Polesiu, na terenie przedrozbiorowego województwa brzeskolitewskiego I Rzeczypospolitej (przed 1795 rokiem).
Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. Włodawa liczyła 13 066 mieszkańców[2].
Od 1 stycznia 1973 r.[3] do 15 lipca 1992[4] w skład Włodawy wchodził Orchówek, miasto od 1506 do XVIII wieku i ponownie w latach 1775–1869, obecnie wieś w gminie Włodawa.
Włodawa pierwotnie położona była na obszarze Grodów Czerwieńskich[5], następnie należała do ziemi chełmskiej, stanowiącej część Rusi Czerwonej[6]. W I połowie XIV wieku miejscowość została włączona do Wielkiego Księstwa Litewskiego, położona była w ziemi trockiej, przekształconej w XV wieku w województwo trockie[7]. W 1520 Włodawę przyłączono do Podlasia, leżała w ziemi brzeskiej województwa podlaskiego[5][7]. W 1566, po wydzieleniu województwa brzeskolitewskiego, miasto stało się częścią Polesia[7]. W okresie Księstwa Warszawskiego należała do województwa podlaskiego[8], które po stworzeniu Królestwa Polskiego zostało przemianowane na gubernię podlaską i w 1844 r. włączone do guberni lubelskiej. Po powstaniu II Rzeczypospolitej znalazła się w województwie lubelskim[9]. W okresie okupacji niemieckiej Włodawa należała do dystryktu lubelskiego Generalnego Gubernatorstwa[10]. Po utworzeniu PRL leżała w województwie lubelskim, w latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa chełmskiego[11].
Historia Włodawy do połowy XV wieku nie jest dobrze znana z powodu braku źródeł. Wiadomo jednak, że istniała już w pierwszej połowie XIII wieku jako jeden z grodów księstwa halicko-wołyńskiego (wymieniona w 1242 roku w Kronice Halicko-Wołyńskiej)[12][13] i już wtedy mieszkała w niej ludność polska, ruska i żydowska. Położenie nad wielką rzeką – Bugiem – sprzyjało szybkiemu rozwojowi miasta jako ośrodka handlowego i tranzytowego. Po lokacji miasta, która miała miejsce prawdopodobnie[14] na początku XVI wieku, we Włodawie zaczęli coraz liczniej osiedlać się Niemcy, Ormianie, Czesi i Żydzi.
Od 1569 r. Włodawa na mocy unii lubelskiej stała się miastem granicznym, a rzeka Włodawka stanowiła granicę pomiędzy województwem brzeskolitewskim a województwem ruskim. W roku 1596 Włodawa przeszła w ręce Leszczyńskich. W 1629 roku właścicielem miasta w województwie brzeskolitewskim był Rafał Leszczyński[15]. W 1624 r. wzniesiono we Włodawie szkołę i zbór kalwiński, czynny do 1698 roku. Ważnym wydarzeniem był zwołany do Włodawy w roku 1634 synod kalwiński, na który przybyli delegaci z całej Korony i Litwy w celu ustalenia jednolitych form obrzędowych.
W 1648 r. wojska Chmielnickiego zajęły i spustoszyły Włodawę, mordując znaczną część mieszkańców. Najazd szwedzki na Rzeczpospolitą (potop szwedzki) także nie ominął Włodawy, ponieważ już w 1657 roku miasto zostało splądrowane i dość mocno zniszczone przez wojska szwedzkie. Po tych wydarzeniach, królowie polscy nadawali włodawskim mieszczanom – zarówno chrześcijanom, jak i Żydom liczne przywileje, jednak nie mogło to zatrzymać postępującego upadku miasta[16]. Kolejne wieki to rozwój gminy żydowskiej i stopniowe zwiększanie się liczby mieszkańców wyznania mojżeszowego.
W końcu XVII w. dobra włodawskie przejął Rafał Leszczyński (ojciec późniejszego króla polskiego Stanisława). Będąc żarliwym katolikiem, zlikwidował tutejszy zbór i szkołę kalwińską. Po nim miasto przeszło w ręce Ludwia Konstantego Pocieja, który sprowadził do Włodawy paulinów z klasztoru na Jasnej Górze i ufundował klasztor[16].
Podczas konfederacji barskiej 14–15 września 1769 w bitwie toczonej w odwrocie z Włodawy w kierunku Łomaz poległ Franciszek Ksawery Pułaski, śpieszący z pomocą bratu Kazimierzowi Pułaskiemu.
W początkowym okresie zaborów, po III rozbiorze Polski w 1795 roku, Włodawa leżała w zaborze austriackim, a następnie od 1809 roku w Księstwie Warszawskim, ostatecznie po kongresie wiedeńskim w 1815 roku, jako część Królestwa Polskiego, została włączona do zaboru rosyjskiego (Imperium Rosyjskie). Administracja rosyjska pozostawała we Włodawie aż do 1915 roku (I wojna światowa), kiedy to została zajęta przez wojska niemieckie.
Podczas powstania styczniowego (1863-1864) mieszkańcy Włodawy oraz rejonu włodawskiego nie byli bierni i włączyli się w nurt działań patriotycznych oraz polskich walk narodowowyzwoleńczych. Okolice Włodawy wielokrotnie były areną walk i potyczek w trakcie insurekcji przeciwko rosyjskiemu zaborcy, miały one miejsce w Adamkach (7 marca 1863 r.), Lucie (7 marca 1863 r.), Suchawie i Wyrykach (6 lipca 1863 r.), Urszulinie (7 lipca 1863 r.) i Wytycznie (7 listopada 1863 r.). W różnych okresach przebywały tu niemal wszystkie większe oddziały podlaskie, dowodzone przez aktywnych i zasłużonych dowódców powstańczych w rejonie Włodawy, m. in. Karola Krysińskiego czy Marcina Borelowskiego „Lelewela”. Następstwem klęski powstania były represje władz carskich, nasilenie rusyfikacji i prześladowania religijne unitów, ale i katolików łacińskich. Zlikwidowano jedyną w mieście placówkę oświatową i skasowano zakon paulinów. W wyniku represji wiele miast utraciło prawa miejskie. Włodawa nie została jednak ich pozbawiona. Po powstaniu styczniowym Włodawa utraciła status miasta prywatnego, stając się własnością rządu carskiego[17].
W 1918 roku Włodawa stała się częścią niepodległego państwa polskiego. 15 marca 1923 powstał klub sportowy „Sokół” Włodawa, rok później zmienił nazwę na „Włodawija”, a w roku 1956 przyjął dzisiejszą nazwę – „Włodawianka”.
Przed II wojną światową we Włodawie były dwie synagogi, bet midrasz, dom modlitwy, szkoła talmud-tora, mykwa i cmentarz żydowski; działały dwie kapele klezmerskie i klub sportowy „Makabi”. W 1920 r. oddziały ukraińskie Symona Petlury dokonały w mieście mordu 46 Żydów[18].
Pod koniec września w 1939 roku na mocy rozkazu gen. bryg. Franciszka Kleeberga utworzono tzw. Rzeczpospolitą Włodawską – ostatni (poza Helem i upadającą Warszawą) bastion niepodległej II Rzeczypospolitej[19].
Holocaust zmienił diametralnie oblicze miasteczka, które było już wówczas od dawna typowym sztetlem. Większość żydowskich mieszkańców Włodawy zginęła w obozie zagłady w Sobiborze. Po wojnie pożydowskie budynki wykorzystywano m. in. jako magazyny, zaś macewy z cmentarza służyły często do brukowania ulic.
2 czerwca 1944 roku w lasach włodawskich została zrzucona grupa organizacyjna komunistycznego Polskiego Sztabu Partyzanckiego pod dowództwem płk. Roberta Satanowskiego, który utworzył zgrupowanie partyzanckie „Jeszcze Polska nie zginęła”[wymaga weryfikacji?]. 23 lipca 1944 roku miasto zostało zajęte przez oddziały radzieckie 47 Armii 1 Frontu Białoruskiego[20]. W drugiej połowie 1944 roku miasto było siedzibą sztabu 1 Frontu Białoruskiego pod dowództwem marsz. Konstantego Rokossowskiego[21].
Po wojnie toczyły się tu walki między oddziałami antykomunistycznej partyzantki oraz UPA a siłami bezpieczeństwa nowej władzy. Zginął m. in. I sekretarz komitetu powiatowego PPR Józef Kiełb. 2 listopada 1945 roku w zasadzce w lasach włodawskich zginęła grupa 13 milicjantów i 5 żołnierzy KBW. Po wojnie ku czci poległych funkcjonariuszy nowej władzy postawiono dwa pomniki – jeden na rynku oraz drugi przy ul. Partyzantów[20].
22 lipca 1964 wybuchł wielki pożar, który strawił kilkadziesiąt drewnianych domów, będących wówczas dominującą zabudową miasta. Pożar wybuchł na terenie jednej z dawnych dzielnic miasta, znajdującej się przy drodze w kierunku Woli Uhruskiej. Przyczyną pożaru było zwarcie instalacji elektrycznej. Na domiar złego wiele domostw we Włodawie było wówczas krytych strzechą i przez kilka dni utrzymywały się wysokie temperatury. Wszystko to razem sprawiało, że ogień wydawał się nie do powstrzymania. W akcji gaszenia gigantycznego pożaru, poza włodawskimi strażakami, uczestniczyli także ich koledzy z OSP m. in. w Orchówku i Wereszczynie. Ich wysiłek miał się koncentrować przede wszystkim na niedopuszczeniu ognia do składnicy paliw CPN. W pożarze spłonęło 80 domów, jedna osoba zginęła[22].
W 1973 roku oddano do użytku Nadbużańskie Zakłady Garbarskie zatrudniające ponad 1 tys. pracowników; wraz z nimi przy ul. Chełmskiej wybudowano osiedle mieszkaniowe dla pracowników. W 1981 utworzono Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego (obecnie Muzeum – Zespół Synagogalny we Włodawie), które przejęło dawne synagogi, przekształcając je w budynki muzealne.
Stopa bezrobocia w marcu 2010 roku wynosiła 22,2%.
Miasto 18 września 2019 roku odwiedził Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda. Poparł on wcześniejszą inicjatywę mieszkańców i samorządu w sprawie utworzenia przejścia granicznego, a która ze względu pogarszanie się stosunków białorusko-polskich wkrótce straciła rację bytu.
W 2019 roku miały rozpocząć się prace rewitalizacyjne w centrum miasta[23]. Plan zakładał remont parku przy ul. Kościuszki, budowę Powiatowego Centrum Usług Społecznych, budowę miejskiego centrum monitoringu, budowę Promenady Nadbużańskiej oraz rewitalizację rynku miejskiego, która zakładała wycięcie większości rosnących tam drzew (miało zostać 8 z kilkudziesięciu) i położenie tam kostki porfirowej, ustawienie nowych ławek oraz nowe nasadzenia drzew lub ustawienie drzew w donicach i budowa dwóch fontann. Tego typu plany miejscy ekolodzy określili „betonozą”, a wskutek tego mieszkańcy wyrazili sprzeciw wobec takiego projektu. W liście otwartym do burmistrza miasta domagali się wprowadzenia zmian w projekcie i zachowania drzew[24], pod którym podpisały się 3032 osoby. Burmistrz po dłuższej dyskusji zgodził się na zmianę planu i pozostawienie drzew na rynku[25]. Zmiany nie dotyczyły pozostałych części projektu rewitalizacji, które mogły być realizowane wedle pierwotnych planów. Realizacja projektu rewitalizacji rynku po przeprojektowaniu została rozpoczęta w 2020 roku. W lipcu 2022 roku projekt został ukończony[26].
Włodawa przez wieki była miastem, w którym w zgodzie żyli obok siebie Polacy, Rusini (Ukraińcy) oraz Żydzi, którzy do II wojny światowej stanowili ponad 60% jego ludności. Tradycję wielokulturowości upamiętnia i kultywuje coroczny Festiwal Trzech Kultur (kultur: żydowskiej, polskiej i ruskiej, związanych z trzema religiami: katolicyzmem, prawosławiem i judaizmem)[12]. We Włodawie odbywa się także corocznie Międzynarodowe Poleskie Lato z Folklorem, na które do Włodawy zjeżdżają zespoły z całego świata i uczestniczą w uroczystej paradzie ulicami miasta, a następnie występują w miejskiej muszli koncertowej.
Instytucje kultury:
Cykliczne imprezy organizowane we Włodawie:
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:
We Włodawie znajdują się zakłady mięsne firmy P.P.H.U. Gramar sp. z o.o. Krzysztofa Łojewskiego, które są obecnie największym zakładem we Włodawie. Poza tym we Włodawie nie ma większych zakładów czy fabryk. Brak przemysłu powoduje odpływ ludności z miasta poszukującej pracy w innych większych miastach.
We Włodawie działają 2 markety firmy Jerónimo Martins – Biedronka, jeden market Netto, jeden market Stokrotka, jeden market Lidl, sieć delikatesów firmy Slawex s.c. Janusza Sławińskiego oraz trzy Żabki (Rynek 2, ul. Chełmska 2 i Al. J. Piłsudskiego 85) i kilka innych sklepów. Działa tu także Park Handlowy Włodawa przy ul. Korolowskiej 33, otwarty w 2018 roku, gdzie znajdują się sklepy: CCC, Martes Sport, KiK, Pepco oraz restauracja Atmosfera Azji. W mieście znajduje się także sklep PSB-Mrówka oraz Media Expert. W mieście znajdują się 2 targowiska: „Mały Rynek” przy ul. Księcia Andrzeja Sanguszki oraz nowoczesne Targowisko Miejskie „Mój Rynek” znajdujące się na rogu ulic Długiej i Lubelskiej.
W mieście działają firmy budowlane m. in.: FHU Handbud, Wzurib. Firmy dostarczające internet w mieście to ET-Media oraz Efekt Serwis. W mieście ma swoją siedzibę firma ECPS Group (Auto-West), zajmująca się sprzedażą oryginalnych części oraz produkcją części zamiennych do luksusowych samochodów takich jak: Lamborghini, Ferrari, Maserati oraz wiele innych. Działa tu także Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej, zapewniające usługi komunalne dla miasta. W mieście oprócz tu wymienionych znajduje się jeszcze wiele innych mniejszych firm usługowych.
Z powodu braku przemysłu miasto utrzymuje się głównie z turystyki. Pobliskie Jezioro Białe przyciąga ogromną liczbę turystów, którzy wybierają się na zakupy do Włodawy lub na zwiedzanie włodawskich zabytków lub muzeum. Mimo tak dogodnego położenia miasto ma słabe zaplecze noclegowe i gastronomiczne, które faktycznie skupia się w bliskiej Okunince. We Włodawie funkcjonuje jednak kilka hoteli i punktów gastronomicznych, takich jak: Gościniec Podkowa, Kawiarnia Centrum, Bar 816, Bistro JaGa, Kameleon, Atmosfera Café, Panorama Café czy Bordo Café.
Włodawa dawniej była podzielona na dzielnice, dzielnice zostały zniesione po odłączeniu się jednej z nich (Orchówka), oficjalnie miasto już nie jest podzielone na osiedla ani dzielnice, jego obszary obecnie nazywane są jedynie umownie lub od nazw osiedli mieszkaniowych, miejscowych tradycji czy okolicznych ulic[42].
Zabudowa Włodawy rozciągnięta jest południkowo wzdłuż Bugu, który stanowi wschodnią granicę miasta. Osią zabudowy są dwie równoległe względem siebie ulice, mianowicie al. Jana Pawła II i ul. J. Piłsudskiego, przechodząca na północy w ul. Długą, a na południu w ul. Kraszewskiego.
Południowa część Włodawy charakteryzuje się zwartą zabudową jednorodzinną, która, podążając na północ, ustępuje miejsca zabudowie szeregowej. Miasto w środkowej części dzieli się na dwa sektory. W sektorze wschodnim, części środkowej, znajduje się obszerny kwadratowy rynek, w jego centralnej części znajduje się zespół kramów i jatek (Czworobok). Zarówno dookoła samego rynku, jak też przy odchodzących od niego wąskich, bocznych uliczkach stoi wiele zabytkowych kamieniczek. W tym rejonie znajdują się trzy perły architektoniczne Włodawy: barokowy kościół (XVIII w.) wraz z przyległym do niego klasztorem (XVII w.), synagoga (XVIII w.) oraz cerkiew prawosławna (XIX w.). Sektor zachodni części środkowej charakteryzuje się blokową zabudową wielorodzinną (bloki 2–5 kondygnacyjne), a także usługowo-przemysłową (szczególnie wzdłuż ul. Lubelskiej).
Północna część miasta to głównie zabudowa jednorodzinna, z wyjątkiem usytuowanego w tym rejonie osiedla wojskowego (bloki 3–5 kondygnacji), a także bloków w rejonie ulic Wspólnej, Sybiraków i Szpitalnej (3 kondygnacje). Najdalej na północ (północny wschód) wysuniętym fragmentem miasta jest teren po byłej jednostce wojskowej (obecnie głównie zabudowa jednorodzinna i usługowo-przemysłowa).
Według danych z roku 2002[1] Włodawa ma obszar 18,67 km², w tym: użytki rolne: 50%, a użytki leśne: 10%.
Klimat Włodawy kształtowany jest przez masy suchego i mroźnego powietrza kontynentalnego. Lato tutaj jest ciepłe – średnia temperatura w lipcu to +18 °C, zimą −6,5 °C, częste są poranne przymrozki jesienią i wiosną.
Miasto stanowi 1,49% powierzchni powiatu.
Miasta i gminy partnerskie:
Włodawa (gmina wiejska), Wyryki.
Gmina sąsiaduje z Białorusią (sielsowiet Tomaszówka w rejonie brzeskim). Na południe od granic miasta znajduje się też granica z Ukrainą (graniczy z nią wiejska gmina Włodawa).
W powieści Henryka Sienkiewicza Ogniem i mieczem Rzędzian spotkał w zajeździe we Włodawie Bohuna, publicznie podającego się za szlachcica Hulewicza z Podola, leczącego rany po pojedynku z Michałem Wołodyjowskim, gdy mu się po wypadku – przewróceniu wozu w Parczewie – rany otworzyły. Tutaj Bohun wyjawił Rzędzianowi miejsce ukrycia kniaziówny Heleny Kurcewiczówny u Horpyny, w jarze nad Waładynką, niedaleko Raszkowa[49].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.