спіс артыкулаў у адным з праектаў Вікімедыя From Wikipedia, the free encyclopedia
Некаторыя краіны свету маюць або мелі раней некалькі сталіц. У пэўных выпадках краіна можа мець ад дзвюх і больш сталіц для розных мэт. Пры гэтым усе сталіцы або маюць адпаведны афіцыйны статус дэ-юрэ, або па розных прычынах некаторыя гарады могуць разам з афіцыйнай сталіцай выконваць сталічныя функцыі дэ-факта. Сёння большая частка краін свету мае толькі адзін сталічны горад.
Некалькі гарадоў могуць мець афіцыйны статус сталіцы па адной з наступных прычын:
Наступныя краіны маюць некалькі сталіц афіцыйна, што зафіксавана ў канстытуцыі або іншых заканадаўчых актах, або на афіцыйным узроўні горад называецца сталіцай дзяржавы.
Краіна | Сталіцы | Падрабязнасці |
---|---|---|
![]() |
Тэгусігальпа | Афіцыйная сталіца і рэзідэнцыя ўрадавых структур[заўв 1] |
Камаягуэла | Падзяляе статус сталіцы[2][заўв 1] | |
![]() |
Ямусукра | Афіцыйная сталіца, заканадаўчы цэнтр |
Абіджан | Дэ-факта месцазнаходжанне ўрада, афіцыйна называецца як эканамічная сталіца і адміністрацыйны цэнтр (афіцыйная сталіца да 1983 года) | |
![]() |
Прэторыя | Адміністрацыйна-выканаўчая сталіца |
Кейптаўн | Заканадаўчая сталіца (парламент ) | |
Блумфантэйн | Судовая сталіца | |
![]() |
Ліма | Афіцыйная сталіца; рэзідэнцыя ўрада і ўсіх галін улады |
Куска | Таксама прызнаецца ў Канстытуцыі як гістарычная сталіца[5] | |
![]() |
Сеул | Афіцыйная сталіца |
Седжон | Адміністрацыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада[заўв 2][заўв 3] | |
![]() |
Падгорыца | Афіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада |
Цэтынэ | Рэзідэнцыя прэзідэнта, гістарычная сталіца | |
![]() |
Сант’яга | Афіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада |
Вальпараіса | Рэзідэнцыя Кангрэса | |
![]() |
Каломба | Выканаўчая і судовая сталіца |
Шры-Джаявардэнепура-Котэ | Заканадаўчая сталіца | |
![]() |
Мбабанэ | Адміністрацыйная сталіца |
Лабамба | Заканадаўчая (парламент ) і каралеўская сталіца |
Некаторыя краіны афіцыйна маюць адну сталіцу, але па розных прычынах некаторыя з галін улады ў значнай ступені або цалкам знаходзяцца ў іншых гарадах, з-за чаго яны могуць прэтэндаваць на званне другой сталіцы. Часта, з-за ваенных канфліктаў ці катаклізмаў, у краіны можа быць адна афіцыйная сталіца, але адміністрацыйныя функцыі выконвае іншы горад, што робіць яго часовай сталіцай .
Аб некалькіх сталіцах можна казаць таксама ў выпадках, калі міжнародная супольнасць не мае кансэнсусу, які горад называць сталіцай дзяржавы.
У той жа час, на лакальным неафіцыйным узроўні часта можна сустрэць найменне нейкага горада другой сталіцай краіны (напрыклад, Рыа-дэ-Жанэйра ў Бразіліі або Кракаў у Польшчы, Нью-Ёрк у ЗША). Але без задавальнення крытэрыяў, апісаных вышэй, такія выпадкі звычайна не разглядаюцца як падстава лічыць такія гарады другімі сталіцамі фактычна.
Краіна | Сталіцы | Падрабязнасці |
---|---|---|
![]() |
Пага-Пага | Сталіца дэ-факта[12] |
Фагатога | Рэзідэнцыя ўрада, заканадаўчай улады і вышэйшага суда згодна з канстытуцыяй краіны[13][14] | |
![]() |
Сукрэ | Канстытуцыйная сталіца |
Ла-Пас | Дэ-факта сталіца выканаўчай улады | |
![]() |
Порта-Нова | Афіцыйная сталіца |
Катану | Дэ-факта месцазнаходжанне ўрада | |
![]() |
Гітэга | Палітычная сталіца |
Бужумбура | Эканамічная сталіца, месцазнаходжанне ўрада (афіцыйная сталіца да 2019 года) | |
![]() |
Берлін | Афіцыйная сталіца |
Бон | З’яўляецца другім адміністрацыйным цэнтрам згодна з актам «Берлін-Бон»[18][19][20] | |
Карлсруэ | Судовы цэнтр, рэзідэнцыя найвышэйшых судоў[21] | |
![]() |
Сана | Афіцыйная сталіца, кантралюецца хусітамі |
Адэн | Часовая сталіца[22] | |
![]() |
Эль-Аюн | Афіцыйная сталіца[24]. Дэ-факта кантраляваны Марока як цэнтр Паўднёвых правінцый Марока |
Тыфарыці | Часовая сталіца ўрада САДР | |
![]() |
Іерусалім | Рэзідэнцыя ўрада, не прызнана ўсёй міжнароднай супольнасцю[26] |
Тэль-Авіў | Рэзідэнцыя амбасад[заўв 6] | |
![]() |
Куала-Лумпур | Выканаўчая (парламент) і канстытуцыйная сталіца |
Путраджая | Адміністрацыйны цэнтр; часам узгадваецца як адміністрацыйная сталіца[27][28] | |
![]() |
Плімут | Сталіца дэ-юрэ, горад-прывід пасля вывяржэння вулкана Соўфрыерэ Хілз[29] |
Брэйдс | Часовая сталіца краіны дэ-факта[30][заўв 8] | |
![]() |
Амстэрдам | Канстытуцыйная сталіца |
Гаага | Традыцыйная рэзідэнцыя ўрада | |
![]() |
Іерусалім | Сталіца, абвешчаная дэ-юрэ[33] |
Рамала | Адміністрацыйная сталіца дэ-факта[34] | |
![]() |
Масква | Афіцыйная сталіца, адміністрацыйны цэнтр, рэзідэнцыя ўрада |
Санкт-Пецярбург | Рэзідэнцыя Канстытуцыйнага Суда[35] | |
![]() |
Дадома | Афіцыйная сталіца, заканадаўчы цэнтр |
Дар-эс-Салам | Дэ-факта месцазнаходжанне ўрада | |
![]() |
Прага | Афіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада і парламента |
Брно | Рэзідэнцыя найвышэйшых нацыянальных судоў[37][38][39] | |
![]() |
Талін | Афіцыная сталіца згодна з канстытуцыяй |
Тарту | Месца знаходжання Вярхоўнага Суда Эстонскай Рэспублікі |
У старажытных манархічных дзяржавах часта можна назіраць пераезд урадавага апарату разам з манархам, але сталіцамі ў такім выпадку лічыліся толькі пастаянныя рэзідэнцыі галоўнага манарха. Часамі, часцей за ўсё з-за клімату, такіх сталіц магло быць некалькі.
У гісторыі можна сустрэць шмат выпадкаў, калі краіны мелі некалькі гарадоў, якія адначасова служылі адміністрацыйнымі сталіцамі па розных прычынах, такіх як:
Краіна | Гады | Сталіцы | Падрабязнасці |
---|---|---|---|
![]() ![]() |
1859—1862 | Бухарэст | Цэнтр Валахіі |
Ясы | Цэнтр Малдовы | ||
![]() |
1873—1918 | Вена | Цыслейтанія |
Будапешт | Каралеўства Венгрыя[42] | ||
![]() |
1488 — раннія 1680-я | Аютхая | Галоўная сталіца |
1488—1590 | Пхітсанулок | Другая сталіца (або «падсталіца») | |
![]() (сённяшняя |
1858—1947 | Калькута (1858—1911)[44] | Адміністрацыйная сталіца |
Нью-Дэлі (1911—1947)[45] | |||
Шымла | Летняя сталіца[46] | ||
![]() |
1527—1995 | Тхімпху | У розныя перыяды — афіцыйная сталіца |
Пунакха-дзонг | У розныя перыяды быў або зімняй рэзідэнцыяй манарха, або афіцыйнай сталіцай. Сёння з’яўляецца «зімняй сталіцай» для бутанскіх будыстаў | ||
![]() |
2012—2019 | Тбілісі | Афіцыйная сталіца |
Кутаісі | Рэзідэнцыя парламента[50] | ||
![]() (сённяшнія |
1776—1823 | Кабул | Летняя сталіца |
Пешавар | Зімовая сталіца[51][52] | ||
![]() |
1951—1969 | Трыпалі | Адна з дзвюх афіцыйных сталіц Каралеўства Лівія |
Бенгазі | |||
![]() |
Кожны ў розныя перыяды паміж 27 да н.э. і 476 н.э. | Рым | У розныя перыяды былі сталіцамі Заходняй Рымскай імперыі. |
Равена | |||
286—330 | Медыёлан | ||
286—330 | Нікамедыя | Сталіцы Візантыі (або Усходняй Рымскай імперыі) | |
330—395, 395—1453 | Канстанцінопаль | ||
![]() |
2003—2006 | Бялград | Адміністрацыйная і заканадаўчая сталіца |
Падгорыца | Судовая сталіца | ||
![]() |
1948—1976 | Кесан-Сіці | Афіцыйная сталіца[57] |
Маніла | Дэ-факта месцазнаходжанне ўрада | ||
1901—1976 | Багіё | Летняя сталіца (усё яшчэ нефармальна вядома як летняя сталіца)[58][59][60] |
Краіна | Гады | Сталіцы | Падрабязнасці |
---|---|---|---|
![]() |
1901—1927 | Канбера | Афіцыйная сталіца[61] |
Мельбурн | Рэзідэнцыя парламента[62] | ||
![]() |
1971—1972 | Дака | Афіцыйная сталіца, кантраляваная Пакістанам[64][65] |
Муджыбнагар | Абвешчаная часовая сталіца падчас Вайны за незалежнасць[66] | ||
Калькута | Дэ-факта сталіца ў выгнанні[заўв 10] | ||
![]() |
1352—1450 | Пандуа | Першая сталіца султаната |
1390—1411 | Санаргаон | Афіцыйная сталіца і рэзідэнцыя суда пры султане Гіясуддзіне Азам-шаху | |
![]() |
550—330 да н.э. | Вавілон | Адна з чатырох рэзідэнцый Ахеменідаў |
Пасаргады або Персепаліс | |||
Экбатана | |||
Сузы | |||
![]() |
1526—1530, 1560 — 1571, 1598—1605, 1605—1627, 1628—1648 | Агра | Сітуацыі, калі ў Імперыі Маголаў было адначасова дзве сталіцы здараліся часта і па розных прычынах. Часцей за ўсё, з-за частых пераездаў манархаў |
1530—1540, 1554—1556, 1556—1560, 1639—1658, 1658—1677 | Дэлі (з 1639 па 1658 гады насіў назву Шахджаханабад) | ||
1571—1585 | Фатэхпур-Сікры | ||
1540—1554, 1584—1596 | Лахор | ||
1526—1681 | Кабул | Летняя сталіца[70] | |
![]() |
1943—1944 | Сала | Сталіца дэ-факта да 1944 года, калі яна стала асноўнай сталіцай |
Рым | Сталіца дэ-юрэ да 1944 года, калі яна была вызвалена Саюзнікамі | ||
![]() |
1943—1944 | Брындызі (1943 — люты 1944) | Часовая сталіца дэ-факта |
Салерна (люты—чэрвень 1944) | |||
Рым | Сталіца дэ-юрэ да 1944 года, калі яна была вызвалена Саюзнікамі | ||
![]() (сённяшні |
1947—1975 | В’енцыян | Афіцыйная адміністрацыйная сталіца[74] |
Луангпхабанг | Каралеўская сталіца, рэзідэнцыя караля дэ-факта[75][76] | ||
![]() |
1916—1918 | Бухарэст | Афіцыйная сталіца, акупаваная немцамі |
Ясы | Часовая сталіца з эвакуяваным урадам | ||
![]() |
1948—1972 | Пхеньян | Адміністрацыйная сталіца дэ-факта |
Сеул | Афіцыйная (канстытуцыйная) сталіца да 1972 года[77] | ||
![]() |
2014—2020 | Трыпалі | Месца пасяджэння Новага Усеагульнага нацыянальнага кангрэса (да 2016) і Урада нацыянальнай згоды (з 2016) |
Табрук | Месца пасяджэння Палаты прадстаўнікоў | ||
![]() |
1920—1939 | Вільнюс | Афіцыйная сталіца. Знаходзілася пад кантролем Польшчы |
Каўнас | Часовая сталіца дэ-факта | ||
![]() |
1974—1994 | Лілонгвэ | Адміністрацыйная і судовая сталіца, новая афіцыйная сталіца |
Зомба | Заканадаўчая сталіца дэ-факта (старая сталіца) | ||
![]() |
1940 | Осла | Афіцыйная сталіца |
Хамар | Часовая сталіца на адзін дзень, дзе засядаў парламент | ||
![]() |
1937—1945 | Нанкін | Сталіца марыянеткавая дзяржавы , кантраляванай Японіяй |
Чунцын | Часовая сталіца кіраванай Гаміньданам Кітайскай Рэспублікі[81] | ||
1945—1991 | Нанкін | Адміністрацыйная, заканадаўчая і судовая сталіца (заяўлялася паміж эвакуацыяй 1949 года і Кансэнсусам 1992 года ) | |
Тайбэй | Часовая сталіца кіраванай Гаміньданам Кітайскай Рэспублікі на Тайвані | ||
![]() |
1949—1990 | Берлін | Афіцыйная сталіца згодна з Канстытуцыяй[82] |
Бон | Часовая сталіца дэ-факта, якая з 1970-х гадоў пачала на афіцыйным узроўні называцца «федэральнай сталіцай» (Bundeshauptstadt)[83] | ||
![]() |
1939—1940 | Хельсінкі | Афіцыйная сталіца |
Каўхаёкі | Часовая заканадаўчая сталіца падчас эвакуацыі парламента ў вайне з СССР | ||
![]() |
1940—1944 | Вішы | Адміністрацыйная сталіца дэ-факта |
Парыж | Канстытуцыйная сталіца дэ-юрэ, а таксама сталіца Нямецкай ваеннай адміністрацыі | ||
Асобным надзвычайным выпадкам з’яўляецца сталіца Кірыбаці, атол Тарава (дэ-факта — паўднёвая яго частка[86]), якая складаецца з шэрагу паселішчаў, сярод якіх размеркаваны ўрадавы апарат (Баірыкі фактычна з’яўляецца галоўным адміністрацыйным цэнтрам, але некаторыя дзяржаўныя ўстановы знаходзяцца і ў іншых паселішчах)[87][88]. Такім чынам, у Кірыбаці юрыдычна адна сталіца, якая складаецца з некалькіх населеных пунктаў.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.