Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
3 Pułk Lotniczy (3 plot) – oddział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
![]() Odznaka 3 pułku lotniczego | |
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie |
20 lipca 1921 |
Rozformowanie |
1939 |
Tradycje | |
Święto |
29 sierpnia |
Dowódcy | |
Pierwszy | |
Ostatni |
ppłk Tadeusz Jarina |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
Departament IV MSWojsk. |
Jesienią 1920 został podpisany rozejm z Rosją bolszewicką. Zakończenie działań wojennych skutkowało przejściem polskiego lotnictwa wojskowego na „stopę pokojową”. Rozkazem z 18 stycznia 1921 Naczelne Dowództwo nakazało zmniejszenie liczby eskadr z 19 do 13. Miejscami formowania nowych dywizjonów i eskadr lotniczych miały stać się pułki lotnicze. Do ich podstawowych zadań należało: utrzymanie i podnoszenie gotowości bojowej pododdziałów, organizowanie, w oparciu o istniejącą bazę materiałowo-techniczną oraz macierzysty personel, jednostek lotniczych, szkolenie rekrutów oraz utrzymanie i systematyczna rozbudowa infrastruktury lotniczej w miejscach stacjonowania jednostek[1]. W połowie 1921 zostały utworzone pułki w Warszawie, Krakowie i Poznaniu.
3 pułk lotniczy został sformowany na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych z 20 lipca 1921 w Poznaniu-Ławicy[2][3]. Ośrodkiem organizacji pułku był, przemianowany ze Stacji Lotniczej w Ławicy[uwaga 2], dywizjon zapasowy 3 pułku lotniczego[4]. 29 sierpnia 1921 płk pil. Aleksander Serednicki wydał pierwszy rozkaz organizacyjny[5]. Na pamiątkę tego wydarzenia pułk obchodził swoje święto właśnie 29 sierpnia[6][7]. W skład pułku weszły: dowództwo pułku, VII dywizjon wywiadowczy pod dowództwem kpt. pil. Franciszka Wiedena w składzie 1, 5, 10 eskadra, V dywizjon myśliwski pod dowództwem kpt. pil. Władysława Kralewskiego w składzie 13 i 15 eskadra, III lotniczy batalion uzupełnień pod dowództwem ppłk. pil. Jana Kieżuna[1], kwatermistrzostwo pułku, park lotniczy, port lotniczy, eskadra treningowa, pluton radio, pluton foto i Szkoła Obsługi Technicznej. Przy organizacji pułku występowały olbrzymie trudności z wyposażeniem jednostek powracających z frontu. Problemem było zarówno umundurowanie żołnierzy, jak i zaopatrzenie w samoloty. W 1922 dowództwo Lotnictwa zdecydowało, by ujednolicić w pułkach wyposażenie sprzętowe. Zmiany ułatwiały w pewnym stopniu obsługę techniczną samolotów[1]. W tym też roku dowództwo pułku opracowało długofalowy program robót inwestycyjnych i remontowych zabudowy lotniskowej, w tym powiększenie pola wzlotów. Program robót został zaakceptowany, prace ruszyły jednak dopiero w 1924 i to przy wydatnej pomocy społeczeństwa oraz Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej[8].
W 1925, w ramach reorganizacji lotnictwa, rozformowano VII dywizjon wywiadowczy, a w jego miejsce sformowano dowództwa I i II dywizjonu lotniczego i 34 eskadrę lotniczą. I dywizjon lotniczy występował w składzie: 31 i 32 eskadra lotnicza (dawna 5 i 10 eskadry wywiadowcze). Dowództwo nad nim objął mjr. pil. Bolesław Narkowicz. W skład II dywizjonu lotniczego weszła nowo sformowana 34 eskadra lotnicza i dawna 1 eskadra wywiadowcza przeformowana na 35 eskadrę lotniczą. Dowódcą dywizjonu został mjr. obs. Maksymilian Kowalewski. Przemianowane 13 i 15 eskadry myśliwskie na odpowiednio 111 i 112 eskadrę Myśliwską utworzyły III dywizjon myśliwski. Na dowódcę dywizjonu wyznaczony został mjr. pil. Edward Lewandowski[9]. W składzie pułku znalazły się także: kwatermistrzostwo, park lotniczy, port lotniczy, eskadra treningowa, pluton radio, pluton foto, Szkoła Obsługi Technicznej.
Podstawą planów rozbudowy lotnictwa był docierający z Francji sprzęt lotniczy i personel latający. Jeśli dostawy samolotów realizowane były stosunkowo płynnie, to mało liczny personel latający stanowił jego problem[10]. Z uwagi na małą liczbę pilotów i obserwatorów nie powiodły się też próby sformowania III dywizjonu lotniczego w składzie 33 i 36 eskadry lotniczej i IV dywizjonu myśliwskiego ze 117 i 118 eskadrą myśliwską. Obie te jednostki, nie osiągnąwszy zdolności ćwiczebnej, rozkazem MSWojsk. ŻP L.dz. 500/tjn. Or.-Org. z 26 maja 1926, zostały rozwiązane[11].
W związku z działaniami podejmowanymi przez zwolenników Józefa Piłsudskiego w Warszawie, 14 maja 1926 do Dęblina odleciał 3-samolotowy klucz Potezów dowodzony przez por. pil. Tadeusza Kurdziela z załogami III dywizjonu lotniczego. Po wylądowaniu w Dęblinie nie podjęto żadnych działań. Powrót klucza do Poznania nastąpił następnego dnia[11].
By zaradzić przynajmniej częściowo brakom kadrowym, zorganizowano przy pułku kurs pilotażu. Ukończyło go 30 uczestników[4]. W latach 1928–1930 w strukturach pułku funkcjonował dywizjon szkolny. Jego dowódcą został mjr. pil. Aleksander Łaguna, a po nim mjr. obs. Wiktor Zawadzki[10].
22 maja 1928 samolot Potez 27 podczas lotu do Torunia na wysokości 50 m wpadł w korkociąg i spadł na teren strzelnicy wojskowej przy tamtejszym lotnisku; w wyniku katastrofy śmierć ponieśli lecący maszyną: por. Jan Szulejka i sierż. pil. Zygmunt Kliks[12].
29 lipca 1928 o godzinie 18:32 na polach majątku Zbiersk rozbił się należący do 3 pułku Potez XV (nr boczny 24080), w wyniku czego obaj piloci zginęli. Byli to kapitan Gustaw Smerczak – kawaler Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920 (legionista, walczył na froncie czeskim, w wojnie polsko-ukraińskiej, wojnie polsko-bolszewickiej) oraz kapral Władysław Schneider[13].
Kolejna reorganizacja polskiego lotnictwa wojskowego skutkowała w 3 pułku lotniczym przemianowaniem eskadr „lotniczych” na „liniowe”. Powstały wówczas: I dywizjon liniowy w składzie 31 i 32 eskadra liniowa, II dywizjon liniowy w składzie 34 i 35 eskadra liniowa, III dywizjon myśliwski w składzie 131 i 132 eskadra myśliwska. Dwie ostatnie eskadry powstały na bazie odpowiednio 111 i 112 eskadry myśliwskiej[10]. W tym czasie podniesiono też stan etatowy samolotów z 6 do 10 samolotów. Utworzono też stanowisko komendanta Bazy Lotniczej. Pierwszym komendantem został mjr. obs. Karol Friser[11].
Wiosną 1929 pułk został włączony w skład 2 Grupy Aeronautycznej, a po jej likwidacji został podporządkowany dowódcy 3 Grupy Aeronautycznej, W składzie 3 Grupy Lotniczej pozostał do 1939 roku.(?)
W listopadzie 1929 roku personel latający pułku toczył między sobą walki powietrzne, które były rejestrowane dla potrzeb filmu „Gwiaździsta eskadra”. 12 listopada, w czasie walki stoczonej na wysokości około 800 metrów nad ziemią, por. pil. Eugeniusz Wyrwicki uderzył podwoziem swojej maszyny Blériot-SPAD S.61C1 o prawe górne skrzydło samolotu Potez XV pilotowanego przez por. pil. Jana Bilskiego. W wyniku kolizji skrzydło oderwało się od kadłuba, a samolot porucznika Bilskiego wpadł w korkociąg i runął na ziemię. Pilot oraz obserwator, ppor. Feliks Szczęsny Lipiński, ponieśli śmierć. Obaj lotnicy nie posiadali spadochronów. Porucznik Wyrwicki lądował przymusowo w Krzyżownikach. W trakcie lądowania Spad został rozbity, a pilot wyszedł z kraksy bez szwanku[14].
Realizując wytyczne Głównego Inspektoratu Sił Zbrojnych, w 1929 przystąpiono do organizacji tzw. „lotnictwa bliskiego wsparcia”, czyli „towarzyszącego”. Od listopada 1934 do października 1937 w 3 pułku powstała 33, 36 i 39 eskadra towarzyszące. Utworzyły one IV dywizjon towarzyszący pod dowództwem mjr. pil. Romana Rudkowskiego. Z uwagi na szczupłość miejsca na Ławicy, organizację dywizjonu realizowano w hali balonowej na poznańskich Winiarach. Również Pułkową Szkołą Pilotażu formowano poza macierzystym lotniskiem. Z braku miejsca uruchomiono ją na polowym lotnisku w Snieciskach[10].
W czerwcu 1930 utworzono stanowisko oficera łącznikowego do spraw szkolenia Przysposobienia Wojskowego Lotniczego[15]. Od 10 maja 1932 dowództwo pułku dysponowało obozem szkoleniowym pilotażu silnikowego w Lublinku, przeznaczonym dla kandydatów Przysposobienia Wojskowego Lotniczego[10]. Komendantem ośrodka był kpt. pil. Adam Kropiński[15].
W okresie od 1 sierpnia 1933 do października 1937 funkcjonowała w pułku 133 eskadra myśliwska. Po rozformowaniu, jej personel stanowił podstawę do formowania 161 eskadry myśliwskiej w 6 pułku lotniczym we Lwowie[10][16]. W tym czasie dobiegała końca zaplanowana rozbudowa i modernizacja lotniska Ławica. Ogółem zniwelowano około 46 ha pola wzlotów, wybudowano bloki koszarowe i mieszkalne, 6 żelbetowych hangarów oraz bloki dla działu technicznego, dywizjonów: szkolnego, liniowych i myśliwskiego, strzelnicę i stadion. Całością robót kierował kpt. obs. Stefan Korcz[15].
W listopadzie 1934 podjęto organizację eskadry towarzyszącej, która organizacyjnie weszła w skład II dywizjonu liniowego, ale taktycznie podlegała dowódcy pułku. Wyposażenie eskadry stanowiły samoloty Lublin R-XIII. Jesienią 1937 zreorganizowano tę eskadrę w taki sposób, że sformowano z jej plutonów trzy nowe eskadry towarzyszące po dwa plutony każda. Weszły one w skład nowo utworzonego IV dywizjonu towarzyszącego dowodzonego przez mjr. pil. Romana Rudkowskiego[15].
Rozkazem dziennym nr 179/38 z 10 sierpnia 1938 powołano Pułkową Szkołę Pilotażu. Z braku miejsca na Ławicy jednostka została zainstalowana na polowym lotnisku w Śnieciskach[17].
Wiosną 1939 została rozformowana 35 eskadra liniowa. Jej sprzęt trafił do innych jednostek, a personel zasilił pozostałe eskadry. Rozwiązaniu uległo dowództwo II dywizjonu liniowego, a 34 eskadra liniowa weszła w skład I dywizjonu liniowego. W dniach 24–25 sierpnia nastąpiła mobilizacja eskadr, a 3 pułk lotniczy został rozwiązany. Z dniem 25 sierpnia jego zadania przejęła Baza Lotnicza nr 3 dowodzona przez mjr. pil. Witolda Rutkowskiego[17]. Personel rozformowanej w tym samym czasie 39 eskadry towarzyszącej przesunięty został do innych mobilizowanych eskadr pułku. Eskadry: 31, 32, 34 przemianowano na „rozpoznawcze”, natomiast 33 i 36 na „obserwacyjne”. Nazwy utrzymały 131 i 132 eskadry myśliwskie[18].
Dzień przed wybuchem II wojny światowej samoloty 3 pułku zostały przebazowane na lotnisko Lublinek i inne lotniska polowe. Pozostawiono tylko trzy samoloty myśliwskie typu PZL-11 dla osłony poznańskiego lotniska[19].
Pododdziały pułku[20] | ||||
Lata | Dywizjony | Eskadry | Samoloty | |
---|---|---|---|---|
Typy | Numery | |||
1921[21] | V dywizjon myśliwski | 13 eskadra myśliwska | ||
15 eskadra myśliwska | ||||
VII dywizjon wywiadowczy | 1 eskadra wywiadowcza | |||
5 eskadra wywiadowcza | ||||
10 eskadra wywiadowcza | ||||
III lotniczy batalion uzupełnień | ||||
kwatermistrzostwo | ||||
park lotniczy | ||||
port lotniczy | ||||
eskadra treningowa | ||||
pluton radio | ||||
pluton foto | ||||
Szkoła Obsługi Technicznej | ||||
1925[9] | I dywizjon lotniczy | 31 eskadra lotnicza | ||
32 eskadra lotnicza | ||||
II dywizjon lotniczy | 34 eskadra lotnicza | |||
35 eskadra lotnicza | ||||
III dywizjon myśliwski | 111 eskadra myśliwska | |||
112 eskadra myśliwska | ||||
kwatermistrzostwo | ||||
park lotniczy | ||||
port lotniczy | ||||
eskadra treningowa | ||||
pluton radio | ||||
pluton foto | ||||
Szkoła Obsługi Technicznej | ||||
1930[10] | I dywizjon liniowy | 31 eskadra liniowa | ||
32 eskadra liniowa | ||||
II dywizjon liniowy | 34 eskadra liniowa | |||
35 eskadra liniowa | ||||
III dywizjon myśliwski | 131 eskadra myśliwska | |||
132 eskadra myśliwska | ||||
1936 | I dywizjon liniowy | 31 eskadra liniowa | ||
32 eskadra liniowa | ||||
II dywizjon liniowy | 34 eskadra liniowa | |||
35 eskadra liniowa | ||||
33 eskadra towarzysząca | ||||
III dywizjon myśliwski | 131 eskadra myśliwska | |||
132 eskadra myśliwska | ||||
133 eskadra myśliwska | ||||
1937 | I dywizjon liniowy | 31 eskadra liniowa | ||
32 eskadra liniowa | ||||
II dywizjon liniowy | 34 eskadra liniowa | |||
III dywizjon myśliwski | 132 eskadra myśliwska | |||
133 eskadra myśliwska | ||||
IV dywizjon towarzyszący | 33 eskadra towarzysząca | |||
36 eskadra towarzysząca | ||||
39 eskadra towarzysząca |
stopień | imię i nazwisko | okres pełnienia służby | kolejne stanowisko |
---|---|---|---|
płk pil. | Aleksander Serednicki | 20 VII 1921 – 9 III 1922 | Inspektor Lotnictwa |
ppłk pil. | Camillo Perini | 7 IV 1922 – 1 III 1925 | dowódca 6 plot. |
płk SG | Sergiusz Abżółtowski | 1 III 1925[uwaga 3] – VI 1929 | |
ppłk pil. | Władysław Kalkus | 27 IV 1929 – VIII 1933 | |
płk obs. | Edward Karaś | IX 1933 – X 1937 | |
ppłk pil. obs. | Tadeusz Jarina | XI 1937 – VIII 1939 |
Zastępcy dowódcy pułku | ||
stopień imię i nazwisko | okres pełnienia służby | kolejne stanowisko |
---|---|---|
ppłk Piotr Niżewski | do 1 IV 1925 | zastępca dowódcy 6 plot. |
ppłk pil. Piotr Abakanowicz | 1 IV 1925 – 12 I 1927 | dowódca Oddziału Służby Lotnictwa |
mjr SG Wiktor Willman | 1928 | |
mjr SG Jerzy Rychłowski | † 25 IV 1929[24] | |
ppłk Mateusz Iżycki | 1 I 1938 – VIII 1939 | szef sztabu Lotnictwa i OPL Armii „Łódź” |
Kwatermistrzowie | ||
mjr Maksymilian Kowalewski | 1925 | |
mjr obs. Wiktor Pniewski| | do 26 III 1931 | dowódca dywizjonu |
mjr Julian Stachurski | od 26 III 1931[25] |
Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[26]
Nazwisko i imię | Stopień | Zawód | Miejsce pracy przed mobilizacją | Zamordowany |
---|---|---|---|---|
Bensch Julian Karol | porucznik rezerwy | nauczyciel | gimnazjum w Poznaniu | Katyń |
Bomski Czesław | podporucznik rezerwy | technik mechanik | Katyń | |
Brojerski Mieczysław | porucznik rezerwy | Katyń | ||
Czamański Adam[27] | podporucznik rezerwy | doktor inżynier | Katyń | |
Dembicki Witold | porucznik rezerwy | technolog mechaniki | Katyń | |
Frąckowiak Kazimierz[28] | podporucznik rezerwy | prawnik | radny miasta Poznania | Katyń |
Gidaszewski Stanisław[29] | podporucznik | żołnierz zawodowy | Katyń | |
Gliszczyński Józef | podporucznik rezerwy | inżynier | Katyń | |
Grudzień Longin | porucznik rezerwy | technik budownictwa lądowego | Magistrat m. Łodzi | Katyń |
Jung Konrad | podporucznik rezerwy | Katyń | ||
Kapuściński Zbigniew | porucznik rezerwy | doktor chemii | Instytut Techniczny Uzbrojenia | Katyń |
Korcz Stefan[30] | kapitan w st. sp. | architekt | Centralny Okręg Przemysłowy | Katyń |
Leitgeber Wacław | porucznik posp. rusz. | inżynier budowlany | Poznańska Spółka Drzewna | Katyń |
Lipiński Jerzy[31] | podporucznik | żołnierz zawodowy | Katyń | |
Moskau Antoni | podporucznik rezerwy | ekonomista, mgr | „Wspólnota Interesów” Katowice | Katyń |
Pilichowski Janusz[32] | podporucznik rezerwy | żołnierz zawodowy | Katyń | |
Spojda Marian | podporucznik rezerwy | trener | Katyń | |
Witkowiak Wojciech[33] | kapitan | żołnierz zawodowy | Katyń | |
Chełchowski Bolesław[34] | porucznik lekarz | żołnierz zawodowy | Charków |
Odznaka zatwierdzona została w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 22, poz. 288 z 7 grudnia 1932[35]. Odznakę o wymiarach 50x20 mm stanowią dwa stylizowane skrzydła, a w miejscu ich połączenia złota cyfra 3 w wieńcu laurowym z zielonej emalii. Trzyczęściowa oficerska wykonana jest w srebrze, na rewersie próba srebra, imiennik IK i nazwisko grawera J. KNEDLER. Na podkładce napis METAL[36].
Dowódca pułku, rozkazem dziennym nr 286/32 z 17 grudnia 1932, ogłosił regulamin odznaki pamiątkowej, który ustalał[37]:
Pamiątkową Odznakę Pułkową nadawano corocznie w dniu święta pułkowego – 29 sierpnia.
W okresie formowania pułku jego eskadry uzbrojone były w samoloty obcej produkcji. W 1922 zapoczątkowano w Wojsku Polskim unifikację pułków lotniczych w zakresie ich wyposażenia. W 3 pułku lotniczym w latach 1922–1924 eskadry wywiadowcze uzbrajano w samoloty produkcji angielskiej typu Bristol Fighter F.2B. Były to samoloty bardzo już zużyte, o małej wartości szkoleniowej. W 1925 zastąpiono je samolotami francuskimi typu Potez XV, od 1927 Potez XXVII, od 1930 Potez XXV. W 1937 na wyposażenie jednostek liniowych weszły samoloty rodzimej produkcji PZL P.23A i PZL P.23B „Karaś”[39].
W 1925 eskadry myśliwskie pułku otrzymały samoloty produkcji niemieckiej typu Fokker D VII. Jesienią 1925 niemieckie Fokkery zaczęły być zastępowane przez francuskie Blériot-SPAD S.61. W kolejnych latach do uzbrojenia wchodziły samoloty produkcji krajowej. W pierwszym kwartale 1931 pojawiły się polskie samoloty myśliwskie PWS-10, a następnie kolejne maszyny: PZL P.7a, a pod koniec 1936 PZL P.11a, od 1938 roku PZL P.11c[39].
Eskadry towarzyszące otrzymały polskie samoloty Lublin R-XIIIC, potem wymienione na Lublin R-XIIID, a w czerwcu 1939 na RWD-14 „Czapla”[39].
Przez cały czas istnienia pułku lotnicy pułku brali w zawodach rangi międzynarodowej, krajowej i międzypułkowej. Odnosili przy tym znaczące sukcesy[10]. W 1923 w zawodach zorganizowanych pod patronatem Związku Lotników Polskich zwycięstwo w konkurencji „lądowanie ze stojącym śmigłem z wysokości 1000 m” odniósł kpt. pil. Mieczysława Szczudłowski. W tym też roku por. pil. Stanisław Pawluć zdobył drugie miejsce w locie okrężnym na trasie Warszawa – Lwów – Kraków – Poznań – Warszawa. W zorganizowanym przez Aeroklub Francuski zlocie gwiaździstym na trasie Warszawa – lotnisko Le Bourget najszybszym spośród polskich pilotów okazał się mjr. pil. Edward Lewandowski[42]. W 1928, w konkursie awionetek w Warszawie, por. pil. Tadeusz Grzmilas zajął drugie miejsce. Drugie miejsce w zawodach „Malej Ententy” zajęła też reprezentacja pułku prowadzona przez kpt. pil. Stefana Pawlikowskiego. W 1931 pierwsze miejsce w zawodach eskadr liniowych 3 Grupy Aeronautycznej zajęła załoga 31 eskadry liniowej w składzie ppor. obs. Mieczysław Jaszewicz i plut. pil. Edward Kuszyński[42]. We wrześniu 1931 dowództwo pułku urządziło zawody międzyeskadrowe dla oceny przygotowania samolotów do startu alarmowego, sprawności obsługi przy wymianie elementów silnika i budowy polowego hangaru. W zaciętej rywalizacji pierwsze miejsce zajęły brygady obsługi 32 eskadry liniowej uzyskując 905 punktów. Drugie miejsce przypadło personelowi 35 eskadry – 842 punkty, a trzecie – 34 eskadrze z 812 punktami[43]. w 1938 zwycięstwo w corocznych mistrzostwach lotnictwa myśliwskiego w Grudziądzu odniósł kpr. pil. Kazimierz Mazur[42].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.