Loading AI tools
ulica we Wrocławiu na osiedlu Grabiszyn Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ulica Makowa – ulica położona we Wrocławiu na osiedlu Grabiszyn, w dawnej dzielnicy Fabryczna. Ulica ma 635 m długości i biegnie od alei Pracy do ulicy Kreślarskiej i dalej jako sięgacz[uwaga 1]. Ulica ta powstała w ramach budowy Osiedla Mieszkaniowego Grabiszyn, prowadzonej w latach 1919-1926. Przy ulicy znajduje się kilka zachowanych z tamtego okresu budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków, a sama ulica na całej swojej długości przebiega przez obszar, którego układ urbanistyczny podlega ochronie i również wpisany jest do gminnej ewidencji zabytków.
Grabiszyn | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() Od nr 33 w kierunku wschodnim | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Państwo | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Miejscowość | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Długość |
635 m | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Poprzednie nazwy |
Dahlienweg | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Wrocławia ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
51°05′34,130″N 16°59′25,855″E |
Ulica Makowa biegnie przez teren zagospodarowany niegdyś jako istniejące do początku XX wieku ogrody, sady (Eichborngarten) i rezydencja należących do Ludwiga Eichborna, patrycjusza i bankiera[1][2]. W 1891 roku po wschodniej stronie opisanych terenów rozpoczęła się budowa tak zwanej Towarowej Obwodnicy Wrocławia. Linię uruchomiono w 1896 roku[3]. Na początku XX wieku ogrody i sady zostały przekształcone w ogrody działkowe[2]. Obszar obejmujący opisane miejsca przez które przebiega współczesna ulicy Makowa włączony został w granice Wrocławia w 1911 r.[4][5].
W 1919 powstała spółdzielnia Siedlungsgeselleschaft Eichborngarten (Spółdzielnia Osiedlowa Eichborngarten), działająca w ramach polityki spółdzielczości mieszkaniowej Republiki Weimarskiej. Nazwa tej spółdzielni nawiązywała bezpośrednio do miejsca budowy pierwszego osiedla na terenie ogródków urządzonych w miejscu wyżej opisanych ogrodów i sadów Eichborna[1][2][6][7][8]. Inwestycja ta realizowana była w latach 1919–1926 na podstawie projektu Paula Heima powstałego przy współpracy z architektem Albertem Kempterem[1][2][9][10][11]. Obejmowała obszar 30 ha rozciągający się pomiędzy aleją generała Józefa Hallera, ulicą Grabiszyńską i wyżej wspomnianymi torami kolejowymi. Osiedle przeznaczone było dla około 3 700 mieszkańców. Zbudowano wówczas około 800 domów jedno- i wielorodzinnych, z ogrodami o powierzchni od 80 od 600 m². W rejonie samej ulicy Makowej powstały niskie domy z ogrodami, charakteryzujące się prostokątnymi bryłami i spadzistymi dachami[1][2][8].
Zaprojektowane osiedle ogrodowe typu street cum square naśladowało angielskie wzorce kompozycyjne[1][11]. Centrum układu urbanistycznego i kompozycyjnego tego osiedla stanowił plac (plac Bzowy) i główna oś całego założenia w postaci wychodzącej z tego placu ulicy (ulica Bzowa), których zamknięciem po stronie południowej jest ulica Makowa. Zarówno plac jak i ulica zagospodarowane były terenami zieleni[1][12]. Całość osiedla dopełniała obrzeżna zabudowa wielorodzinna przy obecnej alei generała Józefa Hallera[13].
W wyniku działań wojennych prowadzonych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 r. znaczna część zabudowy uległa zniszczeniu[14]. Ta część miasta została zdobyta przez Armię Czerwoną stosunkowo wcześnie, bo już w lutym 1945 r., kiedy to front dotarł w rejon ulicy Jemiołowej, a kolejne walki skutkowały zniszczeniami w dalej części miasta[15][16][17].
W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy:
Niemiecka nazwa ulicy – Dahlienweg – nosiła miano ulicy Daliowej, gdyż słowo Dahlie w języku niemieckim oznacza w tłumaczeniu na język polski – dalię[18]. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Wrocławia i ogłoszona w okólniku nr 33 z 15.05.1946 r.[20].
Ulica łączy się z następującymi drogami publicznymi, kołowymi oraz innymi drogami[22]:
powiązanie | droga | foto | opis |
---|---|---|---|
skrzyżowanie | aleja Pracy | ||
skrzyżowanie | ulica Księgowa | ||
skrzyżowanie | ulica Pierwiosnkowa | ![]() |
w lewo i w prawo |
skrzyżowanie | ulica Słonecznikowa | ![]() |
w prawo |
ulica Bzowa | w lewo | ||
skrzyżowanie | ulica Bzowa | ![]() |
w lewo |
skrzyżowanie | ulica Chabrowa | ||
skrzyżowanie | ulica Różana | ||
sięgacz | koniec ulicy |
Do ulicy Makowej przypisana jest droga gminna[uwaga 2], o długości 635 m, biegnąca od alei Pracy do ulicy Kreślarskiej i dalej jako sięgacz[uwaga 1] (numer drogi 106106D[uwaga 3], numer ewidencyjny drogi G1061060264011)[20][23]. Droga gminna przypisana do ulicy Makowej położona jest na działce ewidencyjnej o powierzchni 5 089 m2[20][24][25]. Ponadto do ulicy przypisana jest działka gruntu o statusie drogi wewnętrznej i powierzchni wynoszącej 36 m², zapewniającej połączenie z drogami publicznymi dla posesji położonych w głębi kwartału zabudowy[20][26][27]. Na niemal całej ulicy jezdnie posiadają nawierzchnie z masy bitumicznej, z wyjątkiem sięgacza o nawierzchni gruntowej[28][29]. Ulicą Makową nie przebiegają jakiekolwiek linie transportu miejskiego. W ramach komunikacji miejskiej trasy przejazdów linii autobusowych wyznaczone są aleją Pracy i ulicą Inżynierską[30] . Ulica na niemal całej długości, znajduje się w strefie ruchu uspokojonego z ograniczeniem prędkości do 30 km/h. Tylko odcinek przy alei Pracy do numerów 28 i 47 znajduje się w strefie zamieszkania z ograniczeniem prędkości do 20 km/h[31] i jest wskazana także dla ruchu rowerowego[32].
Współczesne osiedle Grabiszyn, przez które przebiega ulica Makowa[22][33], w tej jego części, określane jako osiedle kameralne[34]. Dominuje tu zabudowa jednorodzinna, bliźniacza i niska wielorodzinna o funkcji mieszkaniowej, w tym część budynków to zachowana zabudowa przedwojenna ujęta w gminnej ewidencji zabytków[23][35][36]. Tylko w początkowym biegu ulicy znajduje się zabudowa o innym charakterze położona przy alei Pracy. Po stronie północnej jest to szkoła, w budynku o trzech kondygnacjach nadziemnych i powierzchni zabudowy 834 m² i salą sportową o powierzchni zabudowy 602 m², z terenem przyległym o łącznej (wraz z budynkami) powierzchni 1,6088 ha[35][37][38], a po stronie południowej plebania przylegająca do kościoła pw. św. Klemensa Dworzaka i inną zabudową na terenie o powierzchni 0,7048 ha[35][39]. Ponadto na placu Bzowym w otoczeniu zieleni znajduje się budynek przychodni. Cały plac Bzowy otoczony jezdniami ulicy Bzowej i ulicy Makowej ma powierzchnię 3 367 m²[uwaga 4][40][41]. Sam budynek przychodni stanowi tu dominantę z akcentem architektonicznym, który dzięki swojej formie koncentruje uwagę obserwatorów na określonym elemencie tego obiektu z osi widokowej jaką jest ulica Bzowa[42][43]. Budynek ma 2 kondygnacje nadziemne i 572 m² powierzchni zabudowy[44].
Ulica przebiega przez teren o wysokości bezwzględnej od 123,4 m n.p.m. (początek ulicy – zachodni kraniec w okolicach alei Pracy) do 125,0 m n.p.m. (koniec ulicy – wschodni kraniec w okolicach łącznika ulicy Inżynierskiej)[28][45].
Punkty adresowe przy ulicy Różanej (wg stanu na 2021 r.)[22]:
Ulica przebiega przez trzy rejony statystyczne o wykazanej w poniższej tabeli gęstości zaludnienia i ilości zameldowanych osób, przy czym dane pochodzą z 31.12.2020 r.[87]
Rejon statystyczny nr | Liczba osób zameldowanych | Gęstość zaludnienia [lud./km²] | Położenie |
---|---|---|---|
930900 | 819 | 7 447 | od alei Pracy do ulicy Pierwiosnkowej i numeru 14 włącznie |
930910 | 539 | 6 121 | od ulicy Pierwiosnkowej do końca – strona północna |
930920 | 571 | 6 958 | od numeru 14 (bez tego numeru) do końca – strona południowa |
Obszar, przez który przebiega ulica Makowa, podlega ochronie i jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków pod pozycją osiedle Grabiszyn[88][89][90]. W szczególności ochronie podlega historyczny układ urbanistyczny osiedla w rejonie alei generała Józefa Hallera i alei Pracy, ulic Inżynierskiej, Różanej i linii kolejowej wraz z zespołami budowlanymi Hutmenu i dawnej zajezdni tramwajowej we Wrocławiu, kształtowany sukcesywnie od 1919 r. do początku lat 70. XX wieku. Stan zachowania tego układu ocenia się na dobry[91]. Fragment ulicy przy placu Bzowym i plac leżą w granicach obszaru rehabilitacji istniejącej zabudowy i infrastruktury technicznej[92] oraz w strefie ochrony konserwatorskiej obejmującej wyżej opisany układ urbanistyczny[93].
Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się następujące zabytki ujęte w gminnej ewidencji zabytków:
obiekt, położenie | powstanie, rodzaj ochrony | fotografia |
---|---|---|
strona północna | ||
Budynek mieszkalny ulica Makowa 1-15[35][94][95] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
|
Budynek mieszkalny ulica Makowa 17-19[35][96] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
|
Budynek mieszkalny ulica Makowa 33[35][97][98] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
![]() |
Budynek mieszkalny ulica Makowa 37-39[35][99][100] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
![]() |
Budynek mieszkalny ulica Makowa 41-43[35][101][102] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
|
Budynek mieszkalny ulica Makowa 45-47[35][103][104] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
|
Szkoła "Roonschule", obecnie Gimnazjum nr 6[uwaga 5] aleja Pracy 24[35][105][106] |
lata 20. XX wieku rodzaj ochrony: inny[35] |
![]() |
strona południowa | ||
Budynek mieszkalny ulica Kreślarska 2-8[35][107][108] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
|
Budynek mieszkalny ulica Kreślarska 1-7[35][35][109][110] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
|
Budynek mieszkalny ulica Makowa 14-16[35][111] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
![]() |
Budynek mieszkalny ulica Makowa 18-20[35][112] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
![]() |
Budynek mieszkalny ulica Makowa 22-24[35][113] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
|
Budynek mieszkalny ulica Makowa 26-28[35][114] |
około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim) rodzaj ochrony: inny[35] |
|
Dom Gminy Ewangelickiej (Evangelisches Gemeindehaus), obecnie plebania kościoła pw. św. Klemensa Dworzaka aleja Pracy 26[35][115][116] |
lata 20. XX wieku, około 1935 r., po 1945 r. rodzaj ochrony: inny[35] |
Dane Głównego Urzędu Statystycznego z bazy TERYT, spis ulic (ULIC)[117]:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.