горад у Беларусі From Wikipedia, the free encyclopedia
Вало́жын[4] (трансліт.: Valožyn, руск.: Воложин) — горад у Мінскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Валожынскага раёна, на рацэ Валожынцы. За 75 км ад Мінска, 17 км ад чыгуначнай станцыі Валожын на лініі Маладзечна — Ліда, каля аўтастрады Мінск — Гродна. Насельніцтва 10 064 чал. (2023).
Горад
Валожын
| ||||||||||||||||||||||||||||||||
Паселішча ўзнікла на гандлёвым шляху на берагавым плато Валожынкі. У паўднёва-ўсходняй частцы сучаснага горада ёсць гарадзішча, дзе знойдзены фрагменты штрыхаванага посуду.
Упершыню пэўна згадваецца як «двор» Валожын, адкуль 16 снежня 1431 года вялікі князь Свідрыгайла пісаў ліст да лівонскага ландмайстра Тэўтонскага ордэна. У 1440-я гады, паводле Хронікі Быхаўца, належаў не ідэнтыфікаваным князям Валожынскім і быў канфіскаваны за іх удзел у змове супраць вялікага князя Казіміра Ягелончыка ў 1445 годзе. Каля 1450 года вялікі князь Казімір даў Валожын віленскаму ваяводу Івашку Манівідавічу, а ў 1484 годзе — вярэйскаму князю Васілю Міхайлавічу. У 1492 годзе ўпершыню згадваецца валожынскі касцёл.
У пачатку XVI стагоддзя належаў вярэйскай княжне Соф’і і яе мужу Альбрэхту Гаштольду, тым часам у Валожыне вядомы Спаская і Пятніцкая цэрквы. З 1507 года Валожын у Навагрудскім ваяводстве, цэнтр староства. З 1549 года ўласнасць вялікага князя Жыгімонта Аўгуста, кіраваўся дзяржаўцамі. З 1559 года вядомы як мястэчка, цэнтр маёнтка. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства.
У 1582 годзе маёнтак Валожын — уласнасць вялікага гетмана літоўскага Мікалая Радзівіла Рудога. У 1614 годзе вялікі гетман літоўскі Крыштаф Радзівіл прадаў Валожын з маёнткам кашталяну менскаму і жамойцкаму Аляксандру Служку. У 1681 годзе маршалак надворны Юзаф Багуслаў Служка заснаваў у Валожыне касцёл і манастыр бернардзінцаў (скасаваны ў 1864 годзе), пры манастыры дзейнічала школа. У 1683 годзе заснавана праваслаўнае брацтва. З канца XVIII стагоддзя цэнтр староства. У пачатку XVIII стагоддзя ў мястэчку было 107 двароў, 5 вуліц, 2 царквы, 2 касцёлы. У 1710 годзе ўзведзена драўляная ўніяцкая царква. З 1738 года Валожын — уладанне князёў Чартарыйскіх, з канца XVIII стагоддзя — Радзівілаў, Чартарыйскіх і Тышкевічаў. У 1790 годзе ў мястэчку 186 двароў.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе Валожын перайшоў у склад Расійскай імперыі. У 1782—1806 гадах паводле праекта архітэктара А. Касакоўскага на беразе ракі Валожынкі быў збудаваны мураваны палац, які зараз з’яўляецца помнікам архітэктуры класіцызму. У 1806—1892 гадах у Валожыне дзейнічала яўрэйская духоўная акадэмія (Валожынская ешыва), у якой навучалася больш за 400 студэнтаў з Расіі, Англіі, Сірыі і іншых краін. Працавалі таксама 2 школы, былі 3 царквы, сінагога, аптэка, шпіталь, дзейнічала суконная фабрыка. У 1806 годзе Юзаф Тышкевіч заснаваў тут касцёл св. Юзафа. У вайну 1812 года з ліпеня па лістапад Валожын быў акупіраваны французскім войскам. У першай палове XIX стагоддзя мястэчка — вядомы цэнтр гандлю жывёлай і сельскагаспадарчай сыравінай, былі развіты розныя рамёствы. У 1870 годзе дзейнічала 3-гадовае народнае вучылішча, у канцы XIX стагоддзя былі адкрытыя яшчэ два вучылішчы. У 1897 годзе працаваў лесапільны завод.
У 1918 годзе пад акупацыяй германскіх войск. З 1921 года ў складзе Польшчы, цэнтр Валожынскага павета. У Валожыне пачалі дзейнічаць некалькі дрэваапрацоўчых і харчовых прадпрыемстваў, а ў 1926 годзе — германская лесараспрацоўчая фірма «Когаліт». У Валожыне стаяў ваенны гарнізон, знаходзілася камендатура павятовай польскай паліцыі. Тут размяшчаўся ў 1927—1939 гадах польскі батальён Корпуса аховы памежжа «Валожын».
З 1939 года ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 года цэнтр Валожынскага раёна ў складзе Баранавіцкай вобласці. 25 чэрвеня 1941 года гітлераўцы занялі Валожын. Па вуліцы «Зялёны план» акупанты спалілі 50 чалавек. Усё яўрэйскае насельніцтва горада было сагнана ў гета, дзе ўтрымлівалася каля 2000 чалавек. Да канца лета 1943 года яны былі знішчаны гітлераўцамі і іх памагатымі. 5 ліпеня 1944 года горад быў вызвалены часцямі 3-га Беларускага фронту пры ўзаемадзеянні з партызанамі. З 20 верасня 1944 года — у складзе Маладзечанскай вобласці.
Планіроўка сучаснага горада сфарміравалася ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў. Цэнтральная частка забудоўваецца 3-5 павярхоўнымі жылымі дамамі. Першы генеральны план развіцця горада сфарміраваны ў 1958 годзе. З 20 студзеня 1960 года — у складзе Мінскай вобласці. У 1962 годзе Валожын увайшоў у склад Маладзечанскага раёна. 6 студзеня 1965 года зноў стаў цэнтрам Валожынскага раёна. У 1971 годзе распрацаваны другі генеральны план.
Горад развіваецца паводле генеральнага плана, распрацаванага ў 1981 годзе (з карэкціроўкамі 1994 года). Шматпавярховыя жылыя дамы будуюцца ў заходняй і ўсходняй частках горада. На галоўнай вуліцы, у яе цэнтры, на высокім узгорку, які спускаецца да ракі, знаходзіцца гістарычны і сучасны цэнтр горада. У 1998 годзе зацверджаны сучасны герб Валожына: на чырвоным фоне «варажскага» шчыта залатая літара «W» з чорнымі палоскамі. З 2021 года пачалася падрыхтоўка да правядзення «Дажынак», з нагоды чаго многія пабудовы і вуліцы былі адноўлены.
Аснову эканомікі складаюць прадпрыемствы харчовай, лёгкай, дрэваапрацоўчай прамысловасці. Гасцініца «Карона». Ёсць прадпрыемствы харчовай, лёгкай, дрэваапрацоўчай прамысловасці; гідраметэастанцыя. Дзейнічаюць такія навучальныя ўстановы, як: Валожынскі сельскагаспадарчы прафесійны ліцэй, гімназія, 2 сярэднія школы. Акрамя таго працуюць 3 дзіцячыя сады, дзіцячая юнацкая спартыўная школа і музычная школа. У горадзе знаходзяцца 2 бібліятэкі, раённы цэнтр культуры, краязнаўчы музей.
У 2000 і 2007 гадах горад быў месцам правядзення фестывалю «Адна зямля»[7][8].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.