![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Cerium2.jpg/640px-Cerium2.jpg&w=640&q=50)
సీరియం
From Wikipedia, the free encyclopedia
సీరియం (Ce), పరమాణు సంఖ్య 58 కలిగిన రసాయన మూలకం. ఇది మెత్తటి, సాగే గుణం గల, వెండి-లాంటి తెలుపు రంగులో ఉండే లోహం. ఇది గాలికి గురైనప్పుడు మసకబారుతుంది. సీరియం లాంథనైడ్ శ్రేణిలో రెండవ మూలకం. ఇది ఈ శ్రేణికి ఉండే +3 ఆక్సీకరణ స్థితి లక్షణాన్ని చూపుతుంది. దీనికి నీటిని ఆక్సీకరణం చేయని స్థిరమైన +4 స్థితి కూడా ఉంటుంది. ఇది అరుదైన భూ మూలకాలలో ఒకటి. సీరియంకు మానవులలో జీవసంబంధమైన పాత్రేమీ లేదు. తీవ్రమైన స్థాయిలో లేదా దీర్ఘ కాలం పాటు గురైతే తప్ప, ప్రత్యేకించి ఇది విషప్రాయమేమీ కాదు.
![]() | |||||||||||||||
సీరియం | |||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Pronunciation | /ˈsɪəriəm/ | ||||||||||||||
Appearance | silvery white | ||||||||||||||
Standard atomic weight Ar°(Ce) | |||||||||||||||
సీరియం in the periodic table | |||||||||||||||
Group | మూస:Infobox element/symbol-to-group/format | ||||||||||||||
Period | period 6 | ||||||||||||||
Block | f-block | ||||||||||||||
Electron configuration | [Xe] 4f1 5d1 6s2[3] | ||||||||||||||
Electrons per shell | 2, 8, 18, 19, 9, 2 | ||||||||||||||
Physical properties | |||||||||||||||
Phase at STP | solid | ||||||||||||||
Melting point | 1068 K (795 °C, 1463 °F) | ||||||||||||||
Boiling point | 3716 K (3443 °C, 6229 °F) | ||||||||||||||
Density (near r.t.) | 6.770 g/cm3 | ||||||||||||||
when liquid (at m.p.) | 6.55 g/cm3 | ||||||||||||||
Heat of fusion | 5.46 kJ/mol | ||||||||||||||
Heat of vaporization | 398 kJ/mol | ||||||||||||||
Molar heat capacity | 26.94 J/(mol·K) | ||||||||||||||
Vapor pressure
| |||||||||||||||
Atomic properties | |||||||||||||||
Oxidation states | +1, +2, +3, +4 (a mildly basic oxide) | ||||||||||||||
Electronegativity | Pauling scale: 1.12 | ||||||||||||||
Atomic radius | empirical: 181.8 pm | ||||||||||||||
Covalent radius | 204±9 pm | ||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||
Other properties | |||||||||||||||
Natural occurrence | primordial | ||||||||||||||
Crystal structure | face-centered cubic (fcc) | ||||||||||||||
Speed of sound thin rod | 2100 m/s (at 20 °C) | ||||||||||||||
Thermal expansion | (r.t.) (γ, poly) 6.3 µm/(m⋅K) | ||||||||||||||
Thermal conductivity | 11.3 W/(m⋅K) | ||||||||||||||
Electrical resistivity | (r.t.) (β, poly) 828 n Ω⋅m | ||||||||||||||
Magnetic ordering | paramagnetic[4] | ||||||||||||||
Young's modulus | (γ form) 33.6 GPa | ||||||||||||||
Shear modulus | (γ form) 13.5 GPa | ||||||||||||||
Bulk modulus | (γ form) 21.5 GPa | ||||||||||||||
Poisson ratio | (γ form) 0.24 | ||||||||||||||
Mohs hardness | 2.5 | ||||||||||||||
Vickers hardness | 270 MPa | ||||||||||||||
Brinell hardness | 412 MPa | ||||||||||||||
CAS Number | 7440-45-1 | ||||||||||||||
History | |||||||||||||||
Naming | after dwarf planet Ceres, itself named after Roman deity of agriculture Ceres | ||||||||||||||
Discovery | Martin Heinrich Klaproth, Jöns Jakob Berzelius, Wilhelm Hisinger (1803) | ||||||||||||||
First isolation | Carl Gustaf Mosander (1839) | ||||||||||||||
Isotopes of సీరియం
| |||||||||||||||
Template:infobox సీరియం isotopes does not exist | |||||||||||||||
![]()
|
మోనాజైట్, బాస్ట్నాసైట్ వంటి ఖనిజాలలోని ఇతర అరుదైన-భూ మూలకాలతో కలిసి ఎల్లప్పుడూ లభిస్తున్నప్పటికీ, సీరియంను దాని ఖనిజాల నుండి తీయడం సులభం. ఎందుకంటే సజల ద్రావణంలో +4 ఆక్సీకరణం చెందగల ప్రత్యేక సామర్థ్యం వలన దీన్ని మిగతా లాంథనైడ్ల నుండి వేరుగా ఉంటుంది. ఇది లాంథనైడ్ లన్నిటిలోకీ సర్వసాధారణంగా లభ్యమయ్యే మూలకం. దీని తర్వాత నియోడైమియం, లాంథనమ్, ప్రసోడైమియం ఉంటాయి. భూమి పెంకులో 66 ppm తో ఇది 25వ అత్యంత సమృద్ధిగా ఉన్న మూలకం. ఇది క్లోరిన్ లో సగం, సీసం కంటే ఐదు రెట్లు.
1803లో జాన్స్ జాకోబ్ బెర్జెలియస్, విల్హెల్మ్ హిసింగర్లు స్వీడన్లోని బాస్ట్నాస్లో సీరియంను కనుగొన్నారు. లాంథనైడ్లలో మొదట కనుగొన్నది సీరియంనే. అదే సంవత్సరంలో జర్మనీలో మార్టిన్ హెన్రిచ్ క్లాప్రోత్ కూడా విడిగా సీరియంను కనుగొన్నాడు. 1839లో కార్ల్ గుస్తాఫ్ మొసాండర్ సీరియం లోహాన్ని వేరుచేసిన మొదటి వ్యక్తి. నేడు, సీరియంను, దాని సమ్మేళనాలనూ అనేక రకాలుగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ఉదాహరణకు, సీరియం(IV) ఆక్సైడ్ను గాజును పాలిష్ చేయడానికి ఉపయోగిస్తున్నారు. ఉత్ప్రేరక కన్వర్టర్లలో ఇది ముఖ్యమైన భాగం. సీరియం పైరోఫోరిక్ లక్షణాలకు గాను, దాన్ని ఫెర్రోసీరియం లైటర్లలో ఉపయోగిస్తున్నారు. సీరియం-డోప్డ్ YAG ఫాస్ఫర్ LED లైట్లలో తెల్లని కాంతిని ఉత్పత్తి చేయడానికి నీలి కాంతి-ఉద్గార డయోడ్లతో కలిపి ఉపయోగిస్తారు.