Loading AI tools
miasto w województwie zachodniopomorskim Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Kalisz Pomorski (łac. Nova Calisia, niem. Kallies[2]) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie drawskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kalisz Pomorski. Według danych z 30 czerwca 2009 r. miasto miało 4110 mieszkańców[3].
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
![]() Pałac Wedlów | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
Gmina | |||||
Data założenia |
VIII | ||||
Prawa miejskie |
1303 | ||||
Burmistrz |
Krzysztof Kurowski (2024-) | ||||
Powierzchnia |
11,95 km² | ||||
Populacja (30.06.2016) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Strefa numeracyjna |
94 | ||||
Kod pocztowy |
78-540 | ||||
Tablice rejestracyjne |
ZDR | ||||
Położenie na mapie gminy Kalisz Pomorski ![]() | |||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie powiatu drawskiego ![]() | |||||
![]() | |||||
TERC (TERYT) |
3203034 | ||||
SIMC |
0949916 | ||||
Urząd miejski ul. Wolności 25,78-540 Kalisz Pomorski | |||||
Strona internetowa |
Miasto leży w południowej części województwa zachodniopomorskiego w powiecie drawskim nad Drawicą i czterema jeziorami.
W latach 1954–1972 miasto było siedzibą władz gromady Kalisz Pomorski, lecz samo do niej nie należało. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. koszalińskiego.
Kalisz Pomorski początkowo leżał w Wielkopolsce, położony był na obszarze osadnictwa wielkopolskiego[4], zaś władzę nad nim sprawował książę wielkopolski Przemysł I[5]. Następnie został zdobyty przez Brandenburgię, w ramach której stanowił później część Nowej Marchii[6]. Od czasu swojej przynależności do Królestwa Prus Kalisz Pomorski uznawany jest za należący do Pomorza Zachodniego[7].
Według danych z 1 stycznia 2009 r., powierzchnia miasta wynosi 11,95 km²[8].
Odległości do większych miast:
W 2007 r. zostały zniesione dawne części miasta: Myszyna, Pniewy, Siekiercze, Smugi[9].
![]() |
Ta sekcja od 2010-09 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł. |
Historia osadnictwa nad Drawicą sięga epoki brązu. Prace archeologiczne wykazały, iż już w VIII wieku w okolicach dzisiejszego Kalisza Pomorskiego istniał słowiański gród wraz z osadą rybacko-rolniczą. Wraz z ekspansją państwa polskiego osada znalazła się na rubieżach Wielkopolski. Jej dzisiejsza nazwa ukształtowała się prawdopodobnie w połowie XIII wieku, kiedy książę wielkopolski Przemysł I sprowadził z Kalisza osadników dla wzmocnienia granicy z Brandenburgią.
W 1296 r. gród przeszedł jednak ostatecznie pod władzę margrabiów brandenburskich, którzy 14 września 1303 r. dokonali lokacji miasta na prawie magdeburskim[10] – z rąk margrabiów Ottona, Jana, Waldemara i Konrada. Wkrótce miejscowość oddano w lenno rycerskiej rodzinie von Wedel, a od roku 1378 staje się ona na pięć wieków (do roku 1734) prywatnym miastem rodu von Güntersberg. Zajmujące siedem ha miasto zostało otoczone owalnym pierścieniem murów miejskich z dwiema bramami – Kamienną i Recką.
Wojny nie omijały Kalisza Pomorskiego. W wyniku walk między Brandenburgią, Zakonem Krzyżackim i Polską, miasto było wielokrotnie niszczone. Od 1373 we władaniu Korony Czeskiej, której władcy z czasem usiłowali sprzedać region jako peryferyjny. W 1402 zawarto w Krakowie porozumienie w sprawie sprzedaży miasta i regionu Polsce, jednakże sprzedano je ostatecznie Krzyżakom, do których należało do 1455, kiedy znalazło się w granicach Brandenburgii. W czasie wojny polsko-krzyżackiej w latach 1433–1435 miasto znajdowało się w rękach polskich.
Wobec wzrostu znaczenia szlaku Myślibórz – Tczew, od XV wieku w mieście nastąpił istotny rozwój handlu i rzemiosła, w tym dynamiczny rozwój sukiennictwa.
W XVI wieku ogromną popularność zdobył w mieście protestantyzm, co ostatecznie przesądziło o niemieckim obliczu kulturowym miasta.
Od 1701 r., wraz z całą Brandenburgią, Kalisz Pomorski wszedł w skład Królestwa Prus. Wielki pożar w 1771 r. przyniósł ogromne straty. Spaleniu uległa większa część miasteczka. Odbudowa miasta ze wsparciem państwowym (Fryderyk Wielki przeznaczył na ten cel 80 tys. talarów) i uregulowanie sieci ulic nie pobudziła jednak gospodarki miasta, przeważały małe warsztaty sukiennicze[10]. Sytuację tę zmienił ogólny rozwój gospodarczy Cesarstwa Niemieckiego po 1871 r., w szczególności zaś doprowadzenie do miasta kolei w końcu XIX wieku (otwarcie połączeń: z Wałczem w 1888 r., Stargardem w 1895 r., Choszcznem w 1895 r. i Złocieńcem w 1900 r.). Możliwość ułatwionego transportu towarów znacznie ożywiła miasto. Wzrosło także zainteresowanie miejscowością jako ośrodkiem wypoczynkowym. Przez długie lata, aż do II wojny światowej miasteczko było znanym i cenionym kurortem dla mieszkańców Berlina. Wzrósł poziom życia mieszkańców: wzniesiono szereg budynków użyteczności publicznej, w tym ratusz i szkołę w 1901 r. W 1906 r. zainstalowano oświetlenie gazowe oraz rozpoczęto elektryfikację miasta (w 1917 r.), zakończoną w 1924 r. W 1939 r. Kalisz liczył 3857 mieszkańców.
Rok 1945 tragicznie zapisał się w historii miasteczka. Istnieją sprzeczne informacje co do przyczyn bardzo ciężkich zniszczeń. W gruzach legło całe centrum Kalisza Pomorskiego, w tym niemal 100% zabudowy Rynku, choć żadne źródła (ani rosyjskie ani niemieckie) nie potwierdzają rozpowszechnianej dotąd w Polsce wersji o ciężkich walkach o zdobycie miasta. Wiadomo jedynie z całą pewnością, iż zajęli je Sowieci z 61 Armii 1 Frontu Białoruskiego. Oficjalnie podaje się datę 12 lutego 1945 r., tymczasem w publikacji „Pommern 1945” Helmuta Lindenblatta, na str. 128 czytamy, że Rosjanie zajęli miasto rankiem 11 lutego (Im Morgengrauen des 11. Februar war Kallies in russischer Hand). Warto jednak zauważyć, że źródła wojskowe Armii Czerwonej podają jako datę zdobycia miasta dzień 13 lutego 1945 r. Biorąc pod uwagę, że miasto zostało zdobyte w godzinach nocnych to ze względu na różnicę czasową pomiędzy czasem polskim a czasem moskiewskim informacja ta potwierdza zdobycie Kalisza w dniu 12 lutego 1945 r.[potrzebny przypis]. Niemniej, trzeba wiedzieć, iż Lindenblatt, podając datę 11 lutego, cytuje wspomnienia rosyjskiego generała D. Malkowa, którego dywizja zdobyła miasto. Rosyjskie oddziały pozostawały w Kaliszu Pomorskim do 1 marca, kiedy ruszyła nowa ofensywa w kierunku Drawska i Kołobrzegu. W gmachu miejscowej szkoły urządzono szpital wojskowy.
W wyniku II wojny światowej Kalisz Pomorski przekazano Polsce. Ludność została wysiedlona i zastąpiona polskimi przesiedleńcami. Początkowo używano nazw tymczasowych Kalisz Nowy lub Kalisz Kraiński[11][12]. Obowiązującą do dziś nazwę Kalisz Pomorski wprowadzono formalnie rozporządzeniem Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 roku[13].
Ponowną zabudowę spustoszonego miasta rozpoczęto dopiero w latach 60. XX w. Powstał nowy ośrodek zdrowia, podźwignięto z ruin dawny ratusz, postawiono wiele bloków mieszkalnych – do dziś jednak centrum pozostaje praktycznie nieodbudowane. Po 2000 r. zlikwidowano wszystkie połączenia kolejowe miasta, przywracając jedynie część połączeń pasażerskich w 2006 r. W ostatnich latach wybudowano motel oraz podjęto renowację pozostałych obiektów zabytkowych, m.in. pałacu Güntersbergów, wybudowanego na fundamentach dworu obronnego Wedlów.
Do wydarzeń z historii miasta można zaliczyć m.in. założenie na wzgórzu na północy miasta (Russenberg) rosyjskiego obozu wojskowego w 1758 r. w czasie trwania wojny siedmioletniej. Stąd do dziś funkcjonuje nazwa potoczna Russland (Ruszland). W 1806 r. przez Kalisz Pomorski przejeżdżał król Fryderyk Wilhelm III, wraz ze swym dworem. Wtedy bowiem po klęsce z armią Napoleona w bitwach pod Jeną i Auerstedt uciekał tamtędy do Królewca[14].
W 2001 r. do miasta przyłączono obszar o łącznej powierzchni 39,18 ha[15].
Kalendarium
W mieście ze względu na zniszczenia ostatniej wojny nie zachowało się wiele obiektów zabytkowych. Jednak godne uwagi są zabytki chronione prawem. Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[17][18]:
inne zabytki:
Brak uciążliwego przemysłu w mieście, czyste lasy oraz czyste jeziora są atutem miasta i gminy. W mieście zlokalizowane są cztery jeziora. Są to:
W mieście znajdują się:
Organizacją kultury i imprez kulturalno-rozrywkowych w Kaliszu Pomorskim zajmuje się Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury. W jego strukturach działa Kaliski Ośrodek Kultury oraz Biblioteka Publiczna w Kaliszu Pomorskim. MGOK w Kaliszu Pomorskim pod swoją opieką ma też świetlice wiejskie w miejscowościach Bralin, Biały Zdrój, Poźrzadło Wielkie, Pomierzyn, Sienica, Stara Studnica, Dębsko, Cybowo, Suchowo, Stara Korytnica, Giżyno, Pepłówek, Prostynia. Ośrodek kultury posiada: koła plastyczne, teatralne, taneczne, wokalno-instrumentalne, dziennikarskie. Biblioteka oferuje odczyty, gry oraz nieodpłatne korzystanie z internetu. „Galeria Za Filarami” prezentuje prace dzieci i młodzieży, oraz twórców i artystów. W Kaliszu tworzą fotograficy, rzeźbiarze, malarze. Dział tutaj również zespół „Quadrat”. W mieście organizowanych jest wiele imprez, konkursów, organizowany jest konkurs plastyczny „Barwy Lasu”.
Imprezy kulturalne W mieście organizowanych jest kilkanaście imprez cyklicznych. Są to:
W mieście istnieje plaża miejska nad jeziorem Bobrowo Wielkie. Plaża jest strzeżona z ratownikiem. Oprócz tego atrakcjami turystycznymi są wspomniane wyżej zabytki. Kalisz Pomorski prowadzi Informację Turystyczną mającą na celu obsługę ruchu turystycznego w mieście i gminie. Na tym terenie istnieje szlak pieszo – rowerowy o długości 50 km prowadzący przez miejscowości gminy Kalisz Pomorski. Istnieją tutaj motele, pensjonaty, pola namiotowe oraz wynajmowane są pokoje gościnne. Informacje o noclegach posiada punkt informacji turystycznej.
Do najbardziej promowanych przez miasto produktów turystycznych należy Jarmark nad Jeziorem Ogórkowym oraz Kamień Szlifierski (53°18′18,7″N 15°53′34,7″E). Pierwsze informacje o istnieniu Kamienia Szlifierskiego pochodzą sprzed wielu wieków. Wiążą się też z nim miejscowe legendy. Kamień miał służyć do szlifowania języków kłamcom i gburom. Tradycje te były kultywowane (w formie zabawy ludowej) do II wojny światowej, po której kamień zaginął. Odnaleziony przypadkowo w 2003, został odrestaurowany i ustawiony przy ścieżce przyrodniczej rozpoczynającej się koło stadionu miejskiego.
Kalisz Pomorski jest lokalnym ośrodkiem usługowym, handlowym, oraz przemysłowym. W mieście istnieje wytwórnia styropianu „Styropol”, piekarnia, Zakład Przemysłu Drzewnego Koszalińskiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Drzewnego, przedsiębiorstwo „Hydro Lift”, Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej (zakład budżetowy Miasta Kalisz Pomorski), kilkanaście hurtowni, sklepy wielobranżowe, spożywcze, odzieżowe, składy, przedsiębiorstwa budowlane, warsztaty, serwisy samochodowe. Z pomyślnością rozwija się też branża meblarska dzięki przedsiębiorstwu „Aura Meble”, produkującemu meble tapicerowane. W mieście istnieje posterunek policji, ośrodek zdrowia, poczta polska, motele, bary, restauracje, firmy usługowo-handlowe, stacja benzynowa.
Miasto leży na skrzyżowaniu drogi krajowej nr 10 z drogą wojewódzką nr 175. Oprócz tego z Kalisza Pomorskiego prowadzą drogi lokalne do Giżyna i Suchowa.
Kalisz Pomorski był ważnym węzłem kolejowym, w mieście istnieje stacja kolejowa Kalisz Pomorski oraz przystanek kolejowy Kalisz Pomorski Miasto. Od 1 września 2006 r. na obydwu liniach, tzn. Piła – Ulikowo i Grzmiąca – Kostrzyn nad Odrą, został wznowiony ruch. Połączenie ze Stargardem obsługują autobusy szynowe zakupione przez Urząd Marszałkowski woj. zachodniopomorskiego. 1 września 2012 r. wznowiono połączenie kolejowe do Piły (po 12 latach, 2 miesiącach i 9 dniach, tzn. po zamknięciu 23 czerwca 2000 r.).
Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Kalisza Pomorskiego wybierają do swojej rady miejskiej 9 radnych (9 z 15)[22]. Pozostałych 6 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Kalisz Pomorski. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest budynek przy ul. Wolności.
Burmistrzowie Kalisza Pomorskiego:
Gmina Kalisz Pomorski utworzyła w obrębie miasta 5 jednostek pomocniczych, zwanych „samorządami mieszkańców” (tj. Samorząd Mieszkańców Nr 1, 2, 3, 4, 5)[23]. W każdym z nich organ uchwałodawczy – ogólne zebranie samorządu mieszkańców wybiera zarząd samorządu mieszkańców, który składa się z 5 osób, w tym z przewodniczącego[24].
Miasto jest członkiem Związku Miast Polskich, Lokalnej Grupy Działania „Partnerstwo Drawy”, Lokalnej Grupy Rybackiej „Partnerstwo Drawy”.
Mieszkańcy Kalisza Pomorskiego wybierają parlamentarzystów z okręgów z siedzibą komisji wyborczej w Koszalinie, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.
Partnerzy miasta i gminy to[26]: