From Wikipedia, the free encyclopedia
Սոչի (ռուս.՝ Сочи), առողջարանային քաղաք Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասում՝ Արևմտյան Կովկասում՝ սևծովյան ափին։ Կովկասյան գլխավոր գագաթի հարավային լանջերին տեղակայված Կրասնայա Պոլյանա քաղաքատիպ ավանի, շրջակա գյուղերի հետ միասին Սոչի քաղաքը ձևավորում է մունիցիպալ կազմավորում քաղաք-բուժավայր Սոչին, որը ոչ պաշտոնապես կոչվում է նաև Մեծ Սոչի։ Սոչին հանդիսանում է Ռուսաստանի ամենամեծ հանգստավայրային քաղաքը[2], կարևոր տրանսպորտային հանգույցը[3][4][5][6], ինչպես նաև Ռուսաստանի սևծովյան ափի խոշորագույն տնտեսական և մշակութային կենտրոնը[7][8]։
Քաղաք | |||||
---|---|---|---|---|---|
Սոչի | |||||
ռուս.՝ Сочи | |||||
| |||||
![]() Սոչին | |||||
Երկիր | ![]() | ||||
Դաշնային սուբյեկտ | Կրասնոդարի երկրամաս | ||||
Քաղաքային օկրուգ | Սոչիի քաղաքային օկրուգ | ||||
Համայնք | Սոչիի քաղաքային օկրուգ[1] | ||||
Ներքին բաժանում | 4 վարչական շրջաններ | ||||
Քաղաքապետ | Անատոլի Պախոմով | ||||
Հիմնադրված է | Ապրիլի 21|1838 թ. | ||||
Մակերես | 3502 կմ² | ||||
ԲԾՄ | 65 մետր | ||||
Կլիմայի տեսակ | մերձարևադարձային | ||||
Պաշտոնական լեզու | ռուսերեն | ||||
Բնակչություն | ▲ 341 902 մարդ (2010) | ||||
Խտություն | 1337, 1 մարդ/կմ² | ||||
Ագլոմերացիա | 415 087 | ||||
Ազգային կազմ | ռուսներ, հայեր, ուկրաինացիներ | ||||
Կրոնական կազմ | Ուղղափառ եկեղեցիներ, Հայ Առաքելական եկեղեցի | ||||
Տեղաբնականուն | Սոչեցի | ||||
Ժամային գոտի | UTC+3 | ||||
Հեռախոսային կոդ | 8622 | ||||
Փոստային դասիչ | 354000-354999 | ||||
Ավտոմոբիլային կոդ | 23, 93, 123 | ||||
ՕԿԱՏՕ | 03426 | ||||
Պաշտոնական կայք | sochiadm.ru | ||||
| |||||
Սոչի քաղաքի մշտական բնակչությունը կազմում է 368 011 մարդ (2013), իսկ քաղաքային ձևավորման՝ քաղաք-հանգստավայր Սոչիինը՝ 445 209 մարդ (2013)։ Բնակչության թվաքանակով Սոչին Հարավային ֆեդերալ շրջանում զբաղեցնում է 5-րդ տեղը Դոնի Ռոստովից (1 103 733), Վոլգոգրադից (1 018 790), Կրասնոդարից (784 048), Աստրախանից (527 345) հետո և 49-րդ տեղը Ռուսաստանում։ Սև ծովի քաղաքների շարքում բնակչության թվով Սոչին գրավում է 3-րդ տեղը՝ զիջելով Օդեսային և Սամսունին և մի փոքր գերազանցելով Սևաստոպոլին, Տրապիզոնին և Վարնային։
Սոչին նաև հանդիսանում է Ռուսաստանի և Եվրոպայի ամենաերկար քաղաքը[9][10][11][12]։
Սոչիի շրջան Ադլերում և Կրասնայա Պոլյանա գյուղում, որը գտնվում է Սև ծովից 39 կմ հեռու՝ լեռներում, անցկացվեցին XXII ձմեռային Օլիմպիական խաղերը. 2009 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Սոչին մտավ օլիմպիական քաղաքների Համաշխարհային միավորման մեջ[13]։
Սոչիի հիմնադրման ամսաթիվն է 1838 թվականի ապրիլի 21-ը (հին տոմարով)։
Օլիմպիադայի նախապատրաստման ընթացքում քաղաքի և նրա ենթակառուցվածքների (Օլիմպիադայի հետ կապ չունեցող) զարգացման համար ծախսվել է 500 միլիարդ ռուբլի[14]։
Քաղաքը տեղակայված է հյուսիսային լայնության 43 աստիճանում, այսինքն մոտավորապես Նիսի, Տորոնտոյի, Ալմա-Աթայի և Վլադիվոստոկի աշխարհագրական լայնության վրա։ Սոչի քաղաքի աշխարհագրական կոորդինատներն են՝ հյուսիսային լայնության 43°35′07″, արևելյան երկայնության 39°43′13″։
Հանգստավայրային կարևորագույն գործոններ, որոնք գրավում են հանգստացողներին, լողափերը, տաք կլիման, հանքային աղբյուրներն են։ Քաղաքի տարածքում գտնվող Արևմտյան Կովկասի կուսական կոլխիդյան անտառները (կենսոլորտի կովկասյան պետական արգելոց) մտել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակ։
Սոչին, ինչպես և Տուապսեից հարավ ընկած ռուսական ողջ սևծովյան հատվածը, գտնվում է խոնավ մերձարևադարձային գոտում (Cfa համաձայան Կյոպենի կլիմայի դասակարգման)[15], որը խիստ տարբերում է այս շրջանը ծովափի՝ ավելի հյուսիս՝ Անապայից Տուապսե, ընկած հատվածից, որտեղ տիրապետող է տիպիկ կիսաչոր միջերկրածովյան կլիման։ Սոչիի կլիմայի վրա նշանակալի ազդեցություն ունեն ծովը (ամռանը նա զովացնում է, ձմռանը՝ տաքացնում) և լեռները (պաշտպանում է հյուսիսային սառը քամիներից)։ Կլիման շատ խոնավ է, հատկապես ծովափնյա հատվածում, և Սոչիի եղանակից նկատվում է նաև հարևան Վրաստանում, ինչպես նաև ԱՄՆ հարավ-արևելքում (Միսիսիպի, Լուիզիանա, Ալաբամա, Ջորջիա նահանգներ)։ Առավելագույն տեղումներ բաժին է ընկնում ձմռանը, հիմնականում անձրևի, իսկ հազվադեպ՝ ձյան տեսքով։ Ձմռանը տաք է, ամռանը՝ շոգ և խոնավ։ Ծովին մոտ լինելու շնորհիվ ամառային բարձր ջերմաստիճանները կարգավորվում են դեպի իջեցում և բարենպաստ են բնության և մարդկանց համար։ Այսպիսի կլիման բարենպաստ է տարբեր տեսակի մերձարևադարձային և բարեխառն բույսերի համար։ Քանի որ Սոչին գտնվում է մերձարևադարձի հյուսիսային սահմանում, ձմռանն այստեղ հազվադեպ են սառցակալումներն ու ձյան տեղումները, իսկ Սոչիի քաղաքային սահմանում՝ ծովափին, դրանք հազվադեպ են և տևում են մեկից հինգ օր, իսկ որոշ տարիներ ընդհանրապես բացակայում են։ Սոչիում լինում է տևական ամառ (ապրիլի կեսերից հոկտեմբեր), բարեխառն աշուն (նոյեմբերից հունվար), կարճ ձմեռ (փետրվարից մարտի կեսերը) և կարճատև գարուն (մարտի կեսերից ապրիլի կեսերը)։
![]() | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | տարին |
բացարձակ առավելագույնը (°C) | 21,2 | 23,8 | 30,0 | 31,6 | 34,3 | 35,5 | 39,4 | 36,3 | 36,0 | 32,1 | 29,1 | 23,4 | 39,4 |
միջին առավելագույնը (°C) | 9,6 | 9,9 | 12,2 | 16,6 | 20,6 | 24,6 | 27,4 | 27,9 | 24,7 | 20,4 | 15,3 | 11,8 | 18,4 |
միջին ջերմաստիճանը (°C) | 6,1 | 6,0 | 8,2 | 12,1 | 16,0 | 20,2 | 23,2 | 23,6 | 20,0 | 15,8 | 11,1 | 8,1 | 14,2 |
միջին նվազագույնը (°C) | 3,6 | 3,3 | 5,2 | 9,0 | 12,7 | 16,7 | 19,7 | 19,9 | 16,4 | 12,5 | 8,1 | 5,5 | 11,1 |
բացարձակ նվազագույնը (°C) | −13,4 | −12,6 | −6,9 | −5 | 3,0 | 7,1 | 12,6 | 10,4 | 2,7 | −3,2 | −5,4 | −8,3 | −13,4 |
տեղումների քանակը (մմ) | 184 | 135 | 121 | 120 | 110 | 104 | 128 | 121 | 127 | 167 | 201 | 185 | 1703 |
Աղբյուր՝ Եղանակ և կլիմա |
Սոչին գտնվում է մի ժամային գոտում, որը միջազգային չափանիշով նշվում է ինչպես Moscow Time Zone (MSK)։ Միջազգային կոորդինացիոն ժամանակից՝ UTC, շեղումը կազմում է +4։00։
Սոչիի շրջանը և նրան հարակից սևծովյան ափն ունեն հնագույն պատմություն, որի մասին վկայում են շրջանում գտնված հնագիտական պեղածոները։ Այստեղ իրենց հետքերն են թողել մինչանտիկյան ժամանակները, Անտիկ ժամանակաշրջանը, վաղ և ուշ միջնադարը, խորհրդային ու հետխորհրդային շրջանները։
Կարծիք կա[16], որ «Սոչի» բառի («Սադշա» ձևով) առաջին գրավոր հիշատակումը եղել է 1641 թվականին և պատկանում է թուրք զորավար և ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբիին, ով անվանել է «Սոչի» ցեղը, որն ապրում է Ադլերի (բնագրում՝ Արտլարա) բարձր լեռներում։
![]() |
- … Մենք գնում էինք դեպի արևմուտք՝ Արտ ցեղի բնակատեղին… Այս ցեղի բնակատեղին կոչվում էր Արտլար… Լեռների շուրջը՝ դեպի հարավ, գտնվում է Սադշա… Սադշայի շրջանը Սիդի Ահմեդ Փաշայի շրջանն է։ Հյուսիսային հատվածում գտնվող չերկեսական ցեղերի հետ առևտրային հարաբերությունների շնորհիվ նրանք հիանալի գիտեն չերկեսերեն և աբազերեն։ Նրանք յոթ հազար քաջ ու ամենակարող դյուզացուններ են։ Նրանց զայրույթից ու բարկությունից խուսափում են չերկեսներն ու աբազները։ Արտ ցեղի հետ խաղաղ հարաբերությունների պահպանման արդյունքում նրանք բերում են Արտլար ստրուկներ ու մոմ և վաճառում են…[16] |
![]() |
Սադշա, Սադչա, Սաչա, Սոչի … Սկզբնական ուբիխական բառի բազմաթիվ թարգմանությունների արդյունքում թուրքերեն, գերմաներեն, ռուսերեն տարբեր աղբյուրներում կան տարբեր տեսակետներ… Սիդի Ահմեդ փաշային պատկանող երկիր։ Սադշան գտնվում է լեռներում՝ Արտլարից հյուսիս, և կան շատ վկայություններ, որ միայն 19-րդ դարի սկզբին սադշաները կհայտնվեն Սոչի գետի ափին։ Իհարկե, սա նվաճում էր։ Հայտնի կովկասագետ Անատոլի Նեստերովիչ Գենկոն Էվլիա Չելեբիի գրառումների, ինչպես նաև Ջեյմս Ստանիսլավ Բելլյայի, Ուսլարի, Դիրրի և այլ հեղինակների նյութերի, «Սադշա լեզվի» լեզվաբանական վերլուծության հիման վրա եկավ այն եզրակացության, որ «18-րդ դարի կեսերին սադշաները խոսում էին ուբիխերեն», այնուհետև ծովափնյա ցեղերից շատերի մոտ գերազանցում էին աբխազերեն և ադիգերեն բառերը։ Էվլիա Չելեբին եղել է նաև ներկայիս Սոչիի կենտրոնում։ Տեղանքն անվանեց Սուջալար՝ «Սուջա ցեղի բնակավայր»։
Կովկասյան պատերազմի տարիներին ռուսական ամրապնդումը Սոչի գետի գետաբերանում (որոշ փաստաթղթերում Սոչի-պստա) անվանվում էր Ալեքսանդրիա, Նավագինսկոյե, Դախովսկոյե։ Ընդ որում, այս ընթացքում փաստաթղթերում պաշտոնական անվանման հետ մեկտեղ օգտագործվում էր զուգահեռ անվանումը՝ Սոչի (գետի և տեղանքի)։
Գոյություն ունի անվան վրացական ծագման վարկածը. վրաց.՝ სოჭი (սոճի) վրացերենից թարգմանաբար նշանակում է «եղևնի»[17]։
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.