Irailaren 1a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta berrogeita laugarren eguna da, 245.a bisurteetan. 121 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak |
Artikulurik ez duten Irailaren 1ko jaiotzak
Auguste Forel •
Daniel Sturridge •
|
Heriotzak |
Artikulurik ez duten Irailaren 1ko heriotzak
Jimmy Buffett •
Guillaume Budé •
Eileen Chang •
Ethel Waters •
Abraham Isaac Kook •
|
|
|
Gertaerak |
AEBetako B-29 hegazkinak Japonia bonbardatzen ari direla.
|
Egutegia |
|
Aurreko eta hurrengo urteetan
|
Izendegia |
Santutegia:
Josue, Verena, Lupo Sensekoa, Gil
Seaska egutegia:
Iraia/Ira/Iradi/Iratsa, Egidi eta Dardan.
|
|
Daturen bat falta bada, urtearen lotura jarraitu han sartzeko.
Mundua
- K. a. 5509 – Kreazioaren data Bizantzioko inperioaren arabera, eta bere egutegiaren hasiera.
- 827 – Valentin Aita Santu aukeratu zuten.
- 1666 – Sute handia izan zen Londresen eta hiriaren %80a kiskali zuen.
- 1914 – San Petersburgo hiri errusiarrak izena aldatu zuen Petrogrado izateko.
- 1923 – Richter eskalan 7,9 eta 8,4 gradu arteko lurrikara handi batek Japoniako Kantō eskualdea dardarazi zuen, Tokio eta Yokohama suntsituz eta 100.000 hildako inguru utziz.
- 1939 – Alemaniako tropak Polonian sartu ziren, eta Bigarren Mundu Gerra hasi.
- 1962 –
- Lurrikara bortitza izan zen Iranen, 20.000 hildako inguru eraginez.
- Nazio Batuen Erakundeak munduko populazioa 3.000 milioi biztanlera iritsi zela iragarri zuen.
- 1969 – Alemanian homosexualitatea praktikatzea baimendu zen 21 urtetik gorakoentzat.
- 1985 – Espedizio amerikar-frantziar batek Titanic-aren hondakinak aurkitu zituen, 1912tik Ozeano Atlantikoan hondoratuak zeudenak.
- 1991 – Uzbekistanek SESBrekiko independentzia aldarrikatu zuen.
- 1992 – Lurrikara eta itsasikara bat izan ziren Nikaraguan. 116 hildako, 153 desagertu eta kalte material handiak izan ziren.
- 2004 – Terrorista txetxenek bahiuak hartu zituzten Beslanen, Ipar Osetian.
- 2006 – Espainiako gobernuak Libanora 1.100 soldatu bidaltzea erabaki zuen, Nazio Batuen misioaren barnean.
- 2010 – Pakistango Lahore hirian egindako atentatuetan 35 pertsona hil ziren.
Mundua
- 1902 – Le Voyage dans la Lune ("Ilargirako Bidaia") filma estreinatu zen, Georges Mélièsek zuzendu eta berak, Bleuette Bernon, François Lallement eta Henri Delannoy aktoreek antzeztu zutelarik. Zinemaren historiako lehenbiziko zientzia-fikziozko filma izan zen.
- 1963 – Herkules Indartsua kanadiar-estatubatuar marrazki bizidun telesaila lehenbiziko telebistan aldiz aireratu zen.
- 1989 – Erik the Viking ("Erik Bikingoa") filma estreinatu zen, Terry Jonesek zuzendu eta Tim Robbins, Terry Jones, John Cleese, Gary Cady, Eartha Kitt, Mickey Rooney, Imogen Stubbs, Samantha Bond, Antony Sher, John Gordon Sinclair, Tim McInnerny, Charles McKeown eta Freddie Jones aktoreek antzeztu zuten.
- 2000 – Snatch filma estreinatu zen, Guy Ritchiek zuzendu eta Jason Statham, Stephen Graham, Dennis Farina, Vinnie Jones, Brad Pitt, Alan Ford, Lennie James, Ade, Robbie Gee, Rade Šerbedžija, Benicio del Toro eta Mike Reid aktoreek antzeztu zutelarik.
Euskal Herria
- 1709 – Domingo Basabilbaso, arabar enpresaburu eta politikaria (h. 1775).
- 1765 – Ixtebe Pellot, Euskal Herriko azken kortsario ezaguna (h. 1856).
- 1822 – Luciano Murrieta, Murrietako markesa, bizkaitar militar eta mahastizaina, Arequipan (h. 1911).
- 1850 – Pierre-Xavier Mugaburu, lapurtar misiolari katolikoa (h. 1910).
- 1880 – José Vicente Ormaetxea, Frai Antonio de Jesús y María, bizkaitar apaiz hirukoiztarra (h. 1936).
- 1882 – Ramon Zubiaurre, euskal margolaria (h. 1969).
- 1885 – José Arrue, euskal margolaria (h. 1977).
- 1893 – Sixta Barrenetxea, Galdakaoko Bengoetxe auzo-eskolako irakaslea (h. 1976).
- 1902 – Trino Arizkorreta, euskal herritar futbolaria (h. 1964).
- 1906 – Luis Urkiri, gipuzkoar futbolari eta entrenatzailea (h. 1979).
- 1925 – Mari Carmen Lasagabaster, Amaia, gipuzkoar erraketista (h. 2011).
- 1927 - Paquita Bretos Andueza, gipuzkoar mendigoizalea, ateoa eta komunista, kontrabandista eta mugalaria (h. 2024).
- 1930 –
- 1934 – Gotzon Garate, elgoibartar hizkuntzalari, idazle eta apaiz jesulaguna (h. 2008).
- 1938 – Mikel Lasa, euskal idazlea, olerkigintzan eta itzulpengintzan nabarmendua.
- 1939 – Pedro Zarrabeitia, bizkaitar argazkilaria (h. 2018).
- 1943 – Ana Izura, nafar margolaria.
- 1948 – Ramón Jáuregui, gipuzkoar politikaria, Eusko Jaurlaritzako Lehendakariorde ohia.
- 1953 – Juncal Ballestín, arabar margolari eta irarlea (h. 2015).
- 1957 – Enrique Ugarte, gipuzkoar soinu-jotzailea eta orkestra zuzendaria.
- 1959 – Bixente Biurrun, gipuzkoar futbolari ohia, São Paulon.
- 1960 – Nati López de Munain, Burgu udalerriko emakumezko lehen alkatea.
- 1963 –
- 1965 – Ricardo Alberdi, Alberdi I.a, bizkaitar zesta-puntalari ohia.
- 1967 –
- 1981 – Arantzazu Azpiroz, gipuzkoar txirrindulari ohia.
- 1983 – Iñaki Lejarreta, bizkaitar txirrindularia, mendiko bizikletan cross-county modalitatean aritua (h. 2012).
- 1986 – Itsaso Pradera, bizkaitar pilotaria, paletan munduko txapelketak irabazi dituena.
- 1991 –
- 1995 – Naiara Lete, gipuzkoar futbolaria.
- 2003 – Alex Padilla, gipuzkoar futbolaria.
- 2004 - Mikel Montero, bizkaitar futbolaria.
Mundua
- 1453 – Gonzalo Fernández de Córdoba, Espainiako armada militarraren Kapitain Handia (h. 1515).
- 1529 – Taddeo Zuccaro, italiar margolari manierista (h. 1566).
- 1588 – Henrike II.a Borboi-Condékoa, Condéko hirugarren printzea (h. 1646).
- 1711 – Gilen IV.a Orange-Nassaukoa, Orangeko printzea eta Zazpi Herbehere Batuen Errepublikako estatuderra (h. 1751).
- 1751 – Emanuel Schikaneder, alemaniar antzerkigile, aktore, abeslari eta musikagilea (h. 1812).
- 1775 – Honoré Charles Reille, Reilleko kondea, frantziar jenerala (h. 1860).
- 1804 – Mariana Pineda, espainiar liberala, Hamarkada Deitoragarrian exekutatua (h. 1831).
- 1815 – Emma Stebbins, estatubatuar eskultorea (h. 1882).
- 1832 – Arthur Xavier Ducellier, frantziar apaiz katolikoa, Baionako apezpikua izandakoa (h. 1893).
- 1835 – William Stanley Jevons, ingeles ekonomialari eta filosofoa (h. 1882).
- 1849 – Valentin Lamas Carvajal, galiziar kazetari eta idazlea (h. 1906).
- 1853 – Pierre Forsans, frantziar politikaria, Biarrizko alkatea (h. 1919).
- 1854 – Engelbert Humperdinck, alemaniar musikagilea (h. 1921).
- 1856 – John Redmond, irlandar politikari nazionalista eta abokatua, Irlandako Alderdi Parlamentarioaren buruzagia (h. 1918).
- 1859 – Victor Loret, frantziar egiptologo eta naturalista (h. 1946).
- 1864 – Roger Casement, irlandar olerkari, iraultzaile eta nazionalista (h. 1916).
- 1874 – Talat Pasha, Otomandar Inperioko politikaria (h. 1921)
- 1875 – Edgar Rice Burroughs, estatubatuar idazlea, Tarzan pertsonaiaren sortzailea (h. 1950).
- 1876 – Harriet Shaw Weaver, ingeles feminista, sufragista, ekintzaile politiko eta The Egoist aldizkariko editorea (h. 1961).
- 1877 – Francis William Aston, ingeles fisikari, kimikari eta unibertsitate irakaslea, 1922ko Kimikako Nobel Saria (h. 1945).
- 1881 – Matilde Ras, kataluniar idazlea, itzultzailea eta grafologoa, Espainiako grafologia zientifikoaren aitzindaritzat hartua (h. 1969).
- 1886 – Tarsila do Amaral, brasildar margolari modernista (h. 1973).
- 1887 – Blaise Cendrars, suitzar jatorriko frantziar idazlea (h. 1961).
- 1900 – André Dhôtel, frantziar idazlea (h. 1991).
- 1906 – Joaquín Balaguer, Dominikar Errepublikako presidentea (h. 2002).
- 1907 – Walter Reuther, estatubatuar sindikalista (h. 1970).
- 1909 – Hildegard Peplau, erizaintzaren teoriko estatubatuarra (h. 1999).
- 1912 – Gwynfor Evans, galestar politikaria, Plaid Cymru alderdiko lehenengo parlamentaria (h. 2005).
- 1913 –
- 1915 – Émile Masson Jr., belgikar txirrindularia (h. 2011).
- 1921 – Willem Frederik Hermans, herbeheretar idazlea (h. 1995).
- 1922 –
- 1923 –
- Rocky Marciano, Txapeldun Zuri Handia, estatubatuar boxeolaria, borrokaldi bat galgu gabe erretiratu zen pisu astunetako boxeolari bakarra (h. 1969).
- Janet Watson, britainiar geologo eta geologia-irakaslea (h. 1985).
- 1924 – Gustavo Bueno, espainiar filosofo, irakasle eta idazlea, materialismo filosofikoaren mugimenduaren sortzailea (h. 2016).
- 1925 – Roy J. Glauber, estatubatuar fisikaria, 2005eko Fisikako Nobel Saria (h. 2018).
- 1926 –
- 1930 –
- 1931 – Arturo Pomar, espainiar xake jokalaria (h. 2016).
- 1932 – Lenrie Peters, gambiar zirujau, eleberrigile eta olerkaria (h. 2009).
- 1934 – Léon Mébiane, Gabongo lehen ministroa (h. 2015).
- 1935 – Seiji Ozawa, japoniar orkestra-zuzendaria (h. 2024).
- 1936 – Valerio Legasov, Txernobylgo istripuaren zergatiak ikertu zituen batzorde zientifikoko kidea (h. 1988).
- 1937 –
- 1938 – Per Kirkeby, daniar margolaria (h. 2018).
- 1939 –
- 1940 – Annie Ernaux, frantziar idazlea.
- 1942 –
- 1946 –
- 1948 – Juan Zurano, espainiar txirrindulari ohia.
- 1949 –
- 1954 – Filip Vujanović, Montenegroko presidentea.
- 1955 – Jesús Bonilla, espainiar aktorea eta zuzendaria.
- 1956 – Vinnie Johnson, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
- 1957 –
- 1961 –
- 1962 –
- 1963 – Almudena Ariza, espainiar kazetaria, aurkezlea eta korrespontsala.
- 1964 – Petr Fiala, Txekiako lehen ministroa.
- 1966 – Elin Jones, galestar politikaria.
- 1971 – Hakan Sukur, turkiar futbolari ohia.
- 1976 – Takashi Fukunishi, japoniar futbolari ohia.
- 1978 – Damien O'Kane, irlandar folk musikaria.
- 1983 – José Antonio Reyes, espainiar futbolaria (h. 2019).
- 1984 – Ludwig Göransson, suediar musikagilea, orkestra zuzendaria eta disko-ekoizlea.
- 1985 - Jul' Maroh, frantziar komikigilea.
- 1986 – Gaël Monfils, frantziar tenis jokalaria.
- 1988 – Chanel West Coast, estatubatuar rapeatzailea, modeloa eta aktorea.
- 1989 –
- 1993 – Thitiphan Puangjan, tailandiar futbolaria.
- 1994 – Myo Ko Ko San, birmaniar modeloa eta LGBT pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea.
- 1996 –
- Marina Comas, kataluniar aktorea.
- Zendaya, estatubatuar abeslaria, dantzaria, modeloa eta aktorea.
- 1997 – Jungkook, korear abeslari, dantzari eta modeloa.
Euskal Herria
- 1589 – Pedro Malon Etxaide, Cascanteko agustindar elizgizon mistikoa eta humanista, Bartzelonan (j. c. 1530).
- 1838 – Gabriel Mendizabal, gipuzkoar jenerala, Madrilen (j. 1765).
- 1964 – Pierre Alvarez, Rupert, euskal arraunlaria (j. 1887).
- 1970 – Luis Migel Zulategi, nafar idazlea, musikagilea, organojolea eta folklorista, Medellínen (j. 1898).
- 1972 – Maddi Ariztia, euskal idazlea (j. 1887).
- 1979 – Iñaki Kijera Zelarain, donostiar gaztea, Espainiako Polizia Nazional batek manifestazio batean tiroz hilda (j. 1961).
- 1981 –
- 1989 – Carmelo Elordui, bizkaitar jesuita, txinerazko testu klasikoak itzuli zituena (j. 1901).
- 1991 – Pedro Uharte-Mendikoa, nafar hegazkinlari eta ingeniaria, Gerra Zibil garaian matxinoen alde egin zuena, Teruelen (j. 1905).
- 2009 – Paulin Solozabal, euskal olerkaria (j. 1912).
- 2013 –
- 2015 – Guillermo Aldalur, Pikua, gipuzkoar soinu jotzailea eta organista (j. 1933).
Mundua
- 870 – Muhammad al-Bukhari, arabiar idazlea (j. 810).
- 1126 – Świętosława Poloniakoa, Bohemiako lehen erregina (j. c. 1046-1048).
- 1159 – Adrian IV.a, Aita santua (j. c. 1100).
- 1256 – Kujo Yoritsune, Japoniako Kamakura shogunerriko laugarren shoguna (j. 1218).
- 1327 – Foulques de Villaret, Jerusalemgo San Joanen Ordenako 25. maisu handia.
- 1557 – Jacques Cartier, frantziar esploratzailea (j. 1491).
- 1615 – Etienne Pasquier, frantziar historialaria (j. 1529).
- 1648 – Marin Mersenne, frantziar fraide, matematikari eta filosofoa (j. 1588).
- 1662 – Claude Le Petit, frantziar idazle eta poeta (j. 1638).
- 1678 – Jan Brueghel Gaztea, flandriar margolaria (j. 1601).
- 1715
- 1723 – Dimitrie Cantemir, moldaviar printze eta idazlea.
- 1729 – Richard Steele, irlandar idazlea eta politikaria (j. 1672).
- 1838 – William Clark, estatubatuar esploratzailea (j. 1770).
- 1864 – Barthélemy Prosper Enfantin, frantziar ingeniaria (j. 1796).
- 1903 – Charles Renouvier, frantziar filosofoa (j. 1815).
- 1906 – Giuseppe Giacosa, italiar olerkari, antzerkigile eta libreto egilea (j. 1847).
- 1919 – Tora Larsson, suediar tranpolin jauzilaria (j. 1891).
- 1936 – Pepita Laguarda Batet, kataluniar militante anarkista (j. 1919).
- 1944 – Liviu Rebreanu, errumaniar eleberrigilea (j. 1885).
- 1951 – Louis Lavelle, frantziar filosofoa (j. 1883).
- 1960 – Hisamuddin Selangorrekoa, Malaysiako erregea eta Selangorreko sultana (j. 1898).
- 1961 – Eero Saarinen, finlandiar arkitektoa eta diseinatzailea (j. 1910).
- 1967 –
- 1968 – Giuseppe Enrici, italiar txirrindularia (j. 1898).
- 1970 – François Mauriac, frantziar idazlea, 1952ko Literaturako Nobel Saria (j. 1885).
- 1981 – Albert Speer, alemaniar arkitektoa, Hirugarren Reicharen garaian Adolf Hitlerren arkitekto pertsonala (j. 1905).
- 1982 –
- 1985 – Saunders Lewis, galestar poeta, antzerkigile, historialari, literatura kritikari eta politikaria (j. 1893).
- 1988 – Luis Walter Alvarez, estatubatuar zientzialaria, 1968ko Fisikako Nobel Saria (j. 1911).
- 1989 – Kazimierz Deyna, poloniar futbolaria (j. 1947).
- 1990 – Clayton Oscar Person, kanadar biologoa, genetikaren munduko ikertzaile handienetakoa (j. 1922).
- 1991 – Otl Aicher, alemaniar diseinatzaile grafiko eta tipografoa, Bilboko metroko seinaletikaren diseinatzailea (j. 1922).
- 1997 – Zoltán Czibor, hungariar futbolaria (j. 1929).
- 2003 – Ramón Serrano Súñer, espainiar politikari frankista (j. 1901).
- 2012 - Françoise Collin, belgikar eleberrigile, filosofo eta feminista, frantsesezko lehen aldizkari feministaren sortzailea (j. 1928).
- 2015 – Takuma Nakahira, japoniar argazkilari eta kritikaria (j. 1938).
- 2016 –
- 2018 – Randy Weston, estatubatuar jazz pianojole eta musikagilea (j. 1926).
- 2021 – Jean-Denis Bredin, frantziar abokatu eta idazlea (j. 1929).
- 2022 – Barbara Ehrenreich, estatubatuar saiogile eta gizarte-ekintzailea (j. 1941).