From Wikipedia, the free encyclopedia
Но́белеўская прэ́мія па хі́міі (шведск.: Nobelpriset i kemi) — найвышэйшая ўзнагарода за навуковыя дасягненні ў галіне хіміі, якая штогод прысуджаецца Шведскай каралеўскай акадэміяй навук у Стакгольме. Адна з пяці Нобелеўскіх прэмій, заснаваных у 1895 годзе паводле запавету шведскага хіміка Альфрэда Нобеля, які памёр у 1896 годзе. Гэтыя прэміі прысуджаюцца за выдатныя заслугі ў галінах хіміі, фізікі, літаратуры, міру і фізіялогіі або медыцыны[1]. У адпаведнасці з запаветам Нобеля прэмія знаходзіцца ў падпарадкаванні Фонду Нобеля і прысуджаецца камісіяй з пяці членаў, якія выбіраюцца Шведскай каралеўскай акадэміяй навук[2]. Лаўрэатам першай Нобелеўскай прэміі па хіміі ў 1901 годзе стаў Якаб Хендрык вант Гоф з Нідэрландаў. Кожны лаўрэат атрымлівае медаль, дыплом і грашовы прыз, які змяняецца з цягам часу[3]. У 1901 годзе вант Гоф атрымаў 150 782 шведскія кроны, што ў снежні 2008 года было эквівалентна 7 731 004 шведскім кронам. Пачынаючы з 2001 года кожная грашовая ўзнагарода складала 10 мільёнаў шведскіх крон. Прэмія ўручаецца на штогадовай цырымоніі 10 снежня, у гадавіну смерці Альфрэда Нобеля[4].
Па меншай меры 25 лаўрэатаў атрымалі Нобелеўскую прэмію за ўклад у галіне арганічнай хіміі — больш, чым у любой іншай з абласцей хіміі[5]. Двум пераможцам Нобелеўскай прэміі па хіміі, немцам Рыхарду Куну (1938) і Адольфу Бутэнанту (1939), урад не дазволіў атрымаць прэмію. Пазней яны атрымалі медалі і дыпломы, але не грошы. Фрэдэрык Сенгер з’яўляецца адным з двух лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі, які атрымаў прыз двойчы ў адной галіне ў 1958 і 1980 гадах. Другім з’яўляецца Джон Бардзін, які атрымліваў Нобелеўскую прэмію па фізіцы ў 1956 і 1972 гадах. Яшчэ двое вучоных станавіліся Нобелеўскімі лаўрэатамі і па хіміі, і ў іншай галіне: Марыя Складоўская-Кюры (атрымала Нобелеўскія прэміі па фізіцы ў 1903 годзе і па хіміі ў 1911 годзе) і Лайнус Карл Полінг (атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі ў 1954 годзе і прэмію міру ў 1962 годзе)[6]. З 1901 года Нобелеўская прэмія не прысуджалася толькі 8 разоў: у 1916, 1917, 1919, 1924, 1933, 1940, 1941 і 1942 гадах. Па стане на 2016 год прэмію атрымлівалі 175 вучоных, з якіх толькі чатыры былі жанчынамі: Марыя Складоўская-Кюры (1911), Ірэн Жаліё-Кюры (1935), Дораці Кроўфут-Ходжкін (1964) і Ада Ёнат (2009)[7]. Самым маладым лаўрэатам прэміі на момант атрымання стаў Фрэдэрык Жаліё-Кюры ва ўзросце 35 гадоў у 1935 годзе, а самым узроставым быў лаўрэат 2002 года Джон Фен, якому на момант прысуджэння было 85 гадоў[8].
1901—1910 • 1911—1920 • 1921—1930 • 1931—1940 • 1941—1950 • 1951—1960 • 1961—1970 • 1971—1980 • 1981—1990 • 1991—2000 • 2001—2010 • 2011—2020 • 2021—…
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
1901 | ![]() |
Якаб Хендрык вант Гоф (1852—1911) |
![]() |
«У знак прызнання велізарнай важнасці адкрыцця законаў хімічнай дынамікі і асматычнага ціску ў растворах»[9] |
1902 | ![]() |
Герман Эміль Фішэр (1852—1919) |
![]() |
«За эксперыменты па сінтэзе рэчываў з сахарыднымі і пурынавымі групамі»[10] |
1903 | ![]() |
Свантэ Аўгуст Арэніус (1859—1927) |
![]() |
«Як факт прызнання асаблівага значэння тэорыі электралітычнай дысацыяцыі для развіцця хіміі»[11] |
1904 | ![]() |
Уільям Рамзай (1852—1916) |
![]() |
«У знак прызнання адкрыцця ім у атмасферы розных інертных газаў і вызначэння іх месца ў перыядычнай сістэме»[12] |
1905 | ![]() |
Іаган Фрыдрых Вільгельм Адольф фон Баер (1835—1917) |
![]() |
«За заслугі ў развіцці арганічнай хіміі і хімічнай прамысловасці дзякуючы працам па хіміі арганічных фарбавальнікаў і гідраараматычных злучэнняў»[13] |
1906 | ![]() |
Анры Муасан (1852—1907) |
![]() |
«За атрыманне элемента фтору і ўвядзенне ў лабараторную і прамысловую практыку электрычнай печы названай яго імем»[14] |
1907 | ![]() |
Эдуард Бухнер (1860—1917) |
![]() |
«За праведзеную навукова-даследчую працу ў біялагічнай хіміі і адкрыццё пазаклетачнай ферментацыі»[15] |
1908 | ![]() |
Эрнэст Рэзерфорд (1871—1937) |
![]() ![]() |
«За даследаванні ў галіне распаду элементаў у хіміі радыеактыўных рэчываў»[16] |
1909 | ![]() |
Вільгельм Оствальд (1853—1932) |
![]() ![]() ![]() |
«Знак прызнання праведзенай ім работы па вывучэнню каталізу, а таксама за даследаванні асноўных прынцыпаў кіравання хімічнай раўнавагай і скарасцямі рэакцыі»[17] |
1910 | ![]() |
Ота Валах (1847—1931) |
![]() |
«У знак прызнання яго дасягненняў у галіне развіцця арганічнай хіміі і хімічнай прамысловасці, а таксама за тое, што ён першым ажыццявіў працу ў галіне аліцыклічных злучэнняў»[18] |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
1911 | ![]() |
Марыя Складоўская-Кюры (1867—1934) |
![]() ![]() ![]() |
«За выдатныя заслугі ў развіцці хіміі: адкрыццё элементаў радыю і палонію, вылучэнне радыю і вывучэнне прыроды і злучэнняў гэтага выдатнага элемента»[19] |
1912 | ![]() |
Віктар Грыньяр (1871—1935) |
![]() |
«За адкрыццё рэактыву Грыньяра, які спрыяў развіццю арганічнай хіміі»[20] |
![]() |
Поль Сабацье (1854—1941) |
![]() |
«За метад гідрагенізацыі арганічных злучэнняў у прысутнасці дробнадысперсных металаў, які рэзка стымуляваў развіццё арганічнай хіміі»[21] | |
1913 | ![]() |
Альфрэд Вернер (1866—1919) |
![]() ![]() |
«За працу аб прыродзе сувязей атамаў у малекулах у галіне неарганічнай хіміі»[22] |
1914 | ![]() |
Тэадор Уільям Рычардс (1868—1928) |
![]() |
«За дакладнае вызначэнне атамных мас вялікай колькасці хімічных элементаў»[23] |
1915 | ![]() |
Рыхард Марцін Вільштэтэр (1872—1942) |
![]() |
«За даследаванні фарбавальных рэчываў расліннага свету, асабліва хларафілу»[24] |
1916 | Прэмія не прысуджалася | |||
1917 | Прэмія не прысуджалася | |||
1918 | ![]() |
Фрыц Габер (1868—1934) |
![]() |
«За сінтэз аміяку з элементаў-складнікаў»[25] |
1919 | Прэмія не прысуджалася | |||
1920 | ![]() |
Вальтэр Герман Нернст (1864—1941) |
![]() |
«У знак прызнання яго прац па тэрмадынаміцы»[26] |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
1921 | ![]() |
Фрэдэрык Содзі (1877—1956) |
![]() |
«За ўклад у хімію радыеактыўных рэчываў і за даследаванні паходжання і прыроды ізатопаў»[27] |
1922 | ![]() |
Фрэнсіс Уільям Астан (1877—1945) |
![]() |
«За зробленае з дапамогай вынайдзенага ім мас-спектрографа адкрыццё ізатопаў вялікай колькасці нерадыеактыўных элементаў і за фармуляванне правіла цэлых лікаў»[28] |
1923 | ![]() |
Фрыц Прэгль (1869—1930) |
![]() |
«За вынаходства метаду макрааналізу арганічных рэчываў»[29] |
1924 | Прэмія не прысуджалася | |||
1925 | ![]() |
Рыхард Адольф Зігмандзі (1865—1929) |
![]() ![]() ![]() ![]() |
«За выяўленне гетэрагеннай прыроды калоідных раствораў і за распрацаваныя ў сувязі з гэтым метады, якія маюць фундаментальнае значэнне ў сучаснай калоіднай хіміі, паколькі ўсе праявы арганічнага жыцця ў рэшце рэшт звязаны з калоідным асяроддзем пратаплазмы»[30] |
1926 | ![]() |
Тэадор Сведберг (1884—1941) |
![]() |
«За працы ў галіне дысперсных сістэм»[31] |
1927 | ![]() |
Генрых Ота Віланд (1877—1957) |
![]() |
«За даследаванні жоўцевых кіслот і будовы многіх падобных рэчываў»[32] |
1928 | ![]() |
Адольф Ота Рэйнгольд Віндаус (1876—1959) |
![]() |
«За працы па вывучэнні будовы стэрынаў і іх сувязі з вітаміннай групай»[33] |
1929 | ![]() |
Артур Гардэн (1865—1940) |
![]() |
«За даследаванні ферментацыі цукру і ферментаў закісання»[34] |
![]() |
Ханс Карл Аўгуст Сімон фон Эйлер-Хельпін (1873—1964) |
![]() ![]() | ||
1930 | ![]() |
Ханс Фішэр (1881—1945) |
![]() |
«За даследаванні будовы геміну і хларафілу, асабліва за сінтэз геміну»[35] |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
1931 | ![]() |
Карл Бош (1874—1940) |
![]() |
«За заслугі па ўкараненні і развіцці метадаў высокага ціску ў хіміі, што з’яўляецца эпахальнай падзеяй у галіне хімічнай тэхналогіі»[36] |
![]() |
Фрыдрых Бергіус (1884—1949) |
![]() | ||
1932 | ![]() |
Ірвінг Ленгмюр (1881—1957) |
![]() |
«За адкрыццё і даследаванні ў галіне хіміі паверхневых з’яў»[37] |
1933 | Прэмія не прысуджалася | |||
1934 | ![]() |
Гаральд Клейтан Юры (1893—1981) |
![]() |
«За адкрыццё цяжкага вадароду — дэйтэрыю, які выкарыстоўваецца для атрымання цяжкай вады (запавольніка ў ядзерных рэактарах), а таксама як індыкатар біяхімічных рэакцый у жывой тканцы»[38] |
1935 | ![]() |
Фрэдэрык Жаліё-Кюры (1900—1958) |
![]() |
«За выкананы сінтэз новых радыеактыўных элементаў»[39] |
![]() |
Ірэн Жаліё-Кюры (1897—1956) |
![]() | ||
1936 | ![]() |
Петэр Іозеф Вільгельм Дэбай (1884—1966) |
![]() |
«За ўклад у разуменне малекулярнай структуры ў ходзе даследаванняў дыпольных з’яў і дыфракцыі рэнтгенаўскіх прамянёў і электронаў у газах»[40] |
1937 | ![]() |
Уолтэр Норман Хоўарс (1883—1950) |
![]() |
«За даследаванні вугляводаў і вітаміну C»[41] |
![]() |
Паўль Карэр (1889—1971) |
![]() |
"За даследаванне караціноідаў і флавінаў, а таксама за вывучэнне вітамінаў А і B2 "[41] | |
1938 | ![]() |
Рыхард Кун (1900—1967) |
![]() ![]() ![]() |
«За яго працу па вывучэнні караціноідаў і вітамінаў»[42] |
1939 | ![]() |
Адольф Фрыдрых Іаган Бутэнант (1903—1995) |
![]() |
«За працы па палавых гармонах»[43] |
![]() |
Леапольд Ружычка (1887—1976) |
![]() ![]() ![]() |
«За працы па поліэтылене і вышэйшых тэрпенах»[43] | |
1940 | Прэмія не прысуджалася |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
1941 | Прэмія не прысуджалася | |||
1942 | Прэмія не прысуджалася | |||
1943 | ![]() |
Дзьёрдзь дэ Хевешы (1885—1966) |
![]() ![]() ![]() |
«За працу па выкарыстанні ізатопаў як мечаных атамаў пры вывучэнні хімічных працэсаў»[44] |
1944 | ![]() |
Ота Ган (1879—1968) |
![]() |
«За адкрыццё расшчаплення цяжкіх ядраў»[45] |
1945 | ![]() |
Артуры Ілмары Віртанен (1895—1973) |
![]() |
«За даследаванні і дасягненні ў галіне сельскай гаспадаркі і хіміі пажыўных рэчываў, асабліва за метад кансервацыі кармоў»[46] |
1946 | ![]() |
Джэймс Бэтчэлер Самнер (1887—1955) |
![]() |
«За адкрыццё з’явы крышталізацыі ферментаў»[47] |
![]() |
Джон Хоўард Нортрап (1891—1987) |
![]() |
«За атрыманне ў чыстым выглядзе вірусных бялкоў»[47] | |
![]() |
Уэндэл Мерэдыт Стэнлі (1904—1971) |
![]() | ||
1947 | ![]() |
Роберт Робінсан (1886—1975) |
![]() |
«За даследаванні раслінных прадуктаў вялікай біялагічнай важнасці, асабліва алкалоідаў»[48] |
1948 | ![]() |
Арнэ Вільгельм Каўрын Тыселіус (1902—1971) |
![]() |
«За даследаванне электрафарэзу і адсарбцыйнага аналізу, асабліва за адкрыццё, звязанае з комплекснай прыродай бялкоў сыроваткі»[49] |
1949 | ![]() |
Уільям Фрэнсіс Джыёк (1895—1982) |
![]() |
«За ўклад у хімічную тэрмадынаміку, асабліва ў тую яе вобласць, якая вывучае паводзіны рэчываў пры экстрэмальна нізкіх тэмпературах»[50] |
1950 | ![]() |
Ота Паўль Герман Дзільс (1876—1954) |
![]() |
«За адкрыццё і развіццё дыенавага сінтэзу»[51] |
![]() |
Курт Альдэр (1902—1958) |
![]() |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
1951 | ![]() |
Эдвін Матысан Мак-Мілан (1907—1991) |
![]() |
«За адкрыцці ў галіне хіміі трансуранавых элементаў»[52] |
![]() |
Глен Тэадор Сібарг (1912—1999) |
![]() | ||
1952 | ![]() |
Арчэр Джон Портэр Марцін (1910—2002) |
![]() |
«За адкрыццё метаду размеркавальнай храматаграфіі»[53] |
![]() |
Рычард Лоўрэнс Мілінгтан Сінг (1914—1994) |
![]() | ||
1953 | ![]() |
Герман Штаўдынгер (1881—1965) |
![]() |
«За даследаванні ў галіне хіміі высокамалекулярных рэчываў»[54] |
1954 | ![]() |
Лайнус Карл Полінг (1901—1994) |
![]() |
«За даследаванні прыроды хімічнай сувязі і яе прымяненне для вызначэння структуры злучэнняў»[55] |
1955 | ![]() |
Вінсент дзю Віньё (1901—1978) |
![]() |
«За працу з біялагічна актыўнымі злучэннямі, і, перш за ўсё, за ўпершыню ажыццёўлены сінтэз поліпептыднага гармону»[56] |
1956 | ![]() |
Сірыл Норман Хіншэлвуд (1897—1967) |
![]() |
«За даследаванні ў галіне механізмаў хімічных рэакцый»[57] |
![]() |
Мікалай Мікалаевіч Сямёнаў (1896—1986) |
![]() | ||
1957 | ![]() |
Александэр Рабертус Тод (1907—1997) |
![]() |
«За працы па нуклеатыдах і нуклеатыдных каэнзімах»[58] |
1958 | ![]() |
Фрэдэрык Сенгер (1918—2013) |
![]() |
«За ўстанаўленне структур бялкоў, асабліва інсуліну»[59] |
1959 | ![]() |
Яраслаў Гейраўскі (1890—1967) |
![]() |
«За адкрыццё і развіццё паляраграфічных метадаў аналізу»[60] |
1960 | Уілард Фрэнк Лібі (1908—1980) |
![]() |
«За ўвядзенне метаду выкарыстання вугляроду-14 для вызначэння ўзросту ў археалогіі, геалогіі, геафізіцы і іншых галінах навукі»[61] |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
1961 | ![]() |
Мелвін Калвін (1911—1997) |
![]() |
«За даследаванні засваення дыяксіду вугляроду раслінамі»[62] |
1962 | ![]() |
Макс Фердынанд Перуц (1914—2002) |
![]() ![]() ![]() |
«За даследаванні структуры глабулярных бялкоў»[63] |
![]() |
Джон Коўдэры Кендру (1917—1997) |
![]() | ||
1963 | ![]() |
Карл Цыглер (1898—1973) |
![]() |
«За адкрыцці ў галіне хіміі і тэхналогіі высокамалекулярных палімераў»[64] |
![]() |
Джуліа Ната (1903—1979) |
![]() | ||
1964 | ![]() |
Дораці Кроўфут-Ходжкін (1910—1994) |
![]() |
«За вызначэнне з дапамогай рэнтгенаўскіх прамянёў структур біялагічна актыўных рэчываў»[65] |
1965 | ![]() |
Роберт Бёрнс Вудвард (1917—1979) |
![]() |
«За ўклад у даследаванне арганічнага сінтэзу»[66] |
1966 | ![]() |
Роберт С. Малікен (1896—1986) |
![]() |
«За фундаментальную працу па хімічных сувязях і электроннай структуры малекул, ажыццёўленую з дапамогай метаду малекулярных арбіталей»[67] |
1967 | ![]() |
Манфрэд Эйген (1927—2019) |
![]() |
«За даследаванні экстрэмальна хуткіх хімічных рэакцый, якія стымулююцца парушэннем раўнавагі з дапамогай вельмі кароткіх імпульсаў энергіі»[68] |
![]() |
Рональд Джордж Рэйфард Норыш (1897—1978) |
![]() |
«За праведзенае імі даследаванне звышхуткіх хімічных рэакцый з дапамогай зрушэння малекулярнай раўнавагі вельмі кароткім імпульсам»[68] | |
![]() |
Джордж Портэр (1920—2002) |
![]() | ||
1968 | ![]() |
Ларс Онсагер (1903—1976) |
![]() ![]() ![]() |
«За адкрыццё суадносін узаемнасці ў незваротных працэсах, названых яго імем, якія маюць прынцыпова важнае значэнне для тэрмадынамікі незваротных працэсаў»[69] |
1969 | Дэрэк Х. Р. Бартан (1918—1998) |
![]() |
«За ўклад у развіццё канфармацыйнай канцэпцыі і яе прымяненне ў хіміі»[70] | |
![]() |
Од Хасель (1897—1981) |
![]() | ||
1970 | ![]() |
Луіс Ф. Лелуар (1906—1987) |
![]() |
«За адкрыццё першага цукровага нуклеатыду і даследаванне яго функцый у ператварэнні цукру і ў біясінтэзе складаных вугляводаў»[71] |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
1971 | ![]() |
Герхард Герцберг (1904—1999) |
![]() ![]() |
«За яго ўклад у разуменне электроннай структуры і будовы малекул, асабліва свабодных радыкалаў»[72] |
1972 | ![]() |
Крысціян Б. Анфінсен (1916—1995) |
![]() |
«За працу па даследаванні рыбануклеазы, асабліва ўзаемасувязі паміж амінакіслотнай паслядоўнасцю і яе біялагічна актыўнымі каферментамі»[73] |
Станфард Мур (1913—1982) |
![]() |
«За ўклад у тлумачэнне сувязі паміж хімічнай структурай і каталітычным дзеяннем актыўнага цэнтра малекулы рыбануклеазы»[73] | ||
Уільям Х. Стайн (1911—1980) |
![]() | |||
1973 | Эрнст Ота Фішэр (1918—2007) |
![]() |
«За наватарскую, праведзеную незалежна адзін ад аднаго, працу ў галіне хіміі металаарганічных, так званых сандвічавых, злучэнняў»[74] | |
![]() |
Джэфры Уілкінсан (1921—1996) |
![]() | ||
1974 | ![]() |
Пол Джэй Флоры (1910—1985) |
![]() |
«За фундаментальныя дасягненні ў галіне тэорыі і практыкі фізічнай хіміі макрамалекул»[75] |
1975 | ![]() |
Джон Уоркап Корнфарт (1917—2011) |
![]() ![]() |
«За даследаванні стэрэахіміі рэакцый ферментатыўнага каталізу»[76] |
![]() |
Уладзімір Прэлаг (1906—1998) |
![]() ![]() ![]() |
«За даследаванні ў галіне стэрэахіміі арганічных малекул і рэакцый»[76] | |
1976 | ![]() |
Уільям Н. Ліпскамб (1919—2011) |
![]() |
«За даследаванні структуры боравадародаў (боргідрытаў), якія тлумачаць праблемы хімічных сувязей»[77] |
1977 | ![]() |
Ілья Прыгожын (1917—2003) |
![]() ![]() |
«За працы па тэрмадынаміцы незваротных працэсаў, асабліва за тэорыю дысіпатыўных структур»[78] |
1978 | ![]() |
Пітэр Д. Мічэл (1920—1992) |
![]() |
«За ўклад у разуменне працэсу пераносу біялагічнай энергіі, зроблены дзякуючы стварэнню хеміасматычнай тэорыі»[79] |
1979 | Герберт Ч. Браўн (1912—2004) |
![]() ![]() |
«За распрацоўку новых метадаў арганічнага сінтэзу складаных бор- і фосфарзмяшчальных злучэнняў»[80] | |
Георг Вітыг (1897—1987) |
![]() | |||
1980 | ![]() |
Пол Берг (1926—2023) |
![]() |
«За фундаментальныя даследаванні біяхімічных уласцівасцей нуклеінавых кіслот, асабліва рэкамбінантных ДНК»[81] |
![]() |
Уолтэр Гілберт (1932-…) |
![]() |
«За іх уклад у вызначэнне паслядоўнасці асноў у нуклеінавых кіслотах»[81] | |
![]() |
Фрэдэрык Сенгер (1918—2013) |
![]() |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
1981 | ![]() |
Кэн’іці Фукуі (1918—1998) |
![]() |
«За распрацоўку тэорыі праходжання хімічных рэакцый»[82] |
![]() |
Роалд Хофман (1937-…) |
![]() ![]() ![]() | ||
1982 | ![]() |
Аарон Клуг (1926—2018) |
![]() ![]() |
«За распрацоўку метаду крышталеграфічнай электроннай мікраскапіі і тлумачэнне структуры біялагічна важных комплексаў нуклеінавая кіслата — бялок»[83] |
1983 | ![]() |
Генры Таўбэ (1915—2005) |
![]() ![]() |
«За вывучэнне механізмаў рэакцый з пераносам электрону, асабліва комплексаў металаў»[84] |
1984 | ![]() |
Роберт Брус Мерыфілд (1921—2006) |
![]() |
«За прапанаваную метадалогію хімічнага сінтэзу на цвёрдых матрыцах»[85] |
1985 | ![]() |
Херберт А. Хаўптман (1917—2011) |
![]() |
«За выдатныя дасягненні ў распрацоўцы прамога метаду расшыфроўкі структур»[86] |
![]() |
Джэром Карле (1918—2013) |
![]() | ||
1986 | Дадлі Р. Хершбах (1932-…) |
![]() |
«За ўклад у развіццё даследаванняў дынамікі элементарных хімічных працэсаў»[87] | |
Юань Ц. Лі (1936-…) |
![]() ![]() | |||
![]() |
Джон Ч. Полані (1929-…) |
![]() | ||
1987 | Дональд Джэй Крэм (1919—2001) |
![]() |
«За распрацоўку і прымяненне малекул са структурна-спецыфічнымі ўзаемадзеяннямі высокай выбіральнасці»[88] | |
![]() |
Жан-Мары Лен (1939-…) |
![]() | ||
Чарлз Джэй Педэрсен (1904—1989) |
![]() ![]() ![]() | |||
1988 | Іаган Дайзенхофер (1943-…) |
![]() |
«За ўстанаўленне трохмернай структуры фотасінтэтычнага рэакцыйнага цэнтра»[89] | |
Роберт Хубер (1937-…) |
![]() | |||
![]() |
Хартмут Міхель (1948-…) |
![]() | ||
1989 | ![]() |
Сідней Олтмен (1939—2022) |
![]() ![]() |
«За адкрыццё каталітычных уласцівасцей рыбануклеінавых кіслот»[90] |
![]() |
Томас Чэк (1947-…) |
![]() | ||
1990 | ![]() |
Эліяс Джэймс Коры (1928-…) |
![]() |
«За развіццё тэорыі і метадалогіі арганічнага сінтэзу»[91] |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
1991 | ![]() |
Рыхард Р. Эрнст (1933—2021) |
![]() |
«За ўклад у развіццё метадалогіі ядзернай магнітнай рэзананснай спектраскапіі высокага разрознення»[92] |
1992 | ![]() |
Рудольф А. Маркус (1923-…) |
![]() ![]() |
«За ўклад у тэорыю рэакцый пераносу электрону ў хімічных сістэмах»[93] |
1993 | ![]() |
Кэры Б. Муліс (1944—2019) |
![]() |
«За вынаходства метаду палімеразнай ланцуговай рэакцыі»[94] |
![]() |
Майкл Сміт (1932—2000) |
![]() ![]() |
«За фундаментальны ўклад ва ўстанаўленні алігануклеатыдна-базавага, лакальна-арыентаванага мутагенезу і яго развіццё для вывучэння бялкоў»[94] | |
1994 | ![]() |
Джордж А. Ола (1927—2017) |
![]() ![]() |
«За ўклад у хімію карбакатыёнаў»[95] |
1995 | ![]() |
Паўль Джэй Крутцэн (1933—2021) |
![]() |
«За працы па атмасфернай хіміі, асабліва ў частцы працэсаў утварэння і раскладання азону»[96] |
![]() |
Марыа Х. Маліна (1943—2020) |
![]() ![]() | ||
![]() |
Ф. Шэрвуд Роўланд (1927—2012) |
![]() | ||
1996 | ![]() |
Роберт Кёрл (1933—2022) |
![]() |
«За адкрыццё Фулерэнаў»[97] |
![]() |
Харальд У. Крота (1939—2016) |
![]() | ||
![]() |
Рычард Э. Смелі (1943—2005) |
![]() | ||
1997 | ![]() |
Пол Д. Боер (1918—2018) |
![]() |
«За высвятленне ферментатыўнага механізму, які ляжыць у аснове сінтэзу адэназін-фасфату»[98] |
![]() |
Джон Э. Уокер (1941-…) |
![]() | ||
![]() |
Енс К. Скоу (1918—2018) |
![]() |
«За адкрыццё першага іон-транспартнага энзіму Na+,K+-АТФазы»[98] | |
1998 | ![]() |
Вальтэр Кон (1923—2016) |
![]() ![]() |
«За развіццё тэорыі функцыяналу шчыльнасці»[99] |
![]() |
Джон Попл (1925—2004) |
![]() |
«За распрацоўку вылічальных метадаў квантавай хіміі»[99] | |
1999 | ![]() |
Ахмед Зевейл (1946—2016) |
![]() ![]() |
«За даследаванні пераходных станаў, якія ўзнікаюць у час хімічных рэакцый, з выкарыстаннем фемтасекунднай тэхнікі»[100] |
2000 | ![]() |
Алан Джэй Хігер (1936-…) |
![]() |
«За адкрыццё праводнасці ў палімерах»[101] |
![]() |
Алан Г. Мак-Дыярмід (1927—2007) |
![]() ![]() | ||
![]() |
Хідэкі Сіракава (1936-…) |
![]() |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
2001 | Уільям С. Ноўлс (1917—2012) |
![]() |
«За даследаванні, якія выкарыстоўваюцца ў фармацэўтычнай прамысловасці — стварэнне хіральных каталізатараў акісляльна-аднаўленчых рэакцый»[102] | |
![]() |
Рыёдзі Наёры (1938-…) |
![]() | ||
![]() |
К. Бары Шарплес (1941-…) |
![]() | ||
2002 | ![]() |
Джон Б. Фен (1917—2010) |
![]() |
«За распрацоўку метадаў ідэнтыфікацыі і аналізу структур біялагічных макрамалекул, і, у прыватнасці, за распрацоўку метадаў мас-спектраметрычнага аналізу біялагічных макрамалекул»[103] |
![]() |
Каіці Танака (1959-…) |
![]() | ||
![]() |
Курт Вютрых (1938-…) |
![]() |
«За распрацоўку прымянення ЯМР-спектраскапіі для вызначэння трохмернай структуры біялагічных макрамалекул у растворы»[103] | |
2003 | ![]() |
Пітэр Эгр (1949-…) |
![]() |
«За адкрыццё іоннага канала»[104] |
![]() |
Родэрык Мак-Кінан (1956-…) |
![]() |
«За вывучэнне структуры і механізму іонных каналаў»[104] | |
2004 | ![]() |
Аарон Чэхановер (1947-…) |
![]() |
«За адкрыццё убіквіцін-апасродаванага раскладання бялку»[105] |
![]() |
Аўрам Гершко (1937-…) |
![]() ![]() | ||
![]() |
Ірвін Роўз (1926—2015) |
![]() | ||
2005 | ![]() |
Роберт Х. Грабс (1942-…) |
![]() |
«За ўклад у развіццё метаду метатэзы ў арганічным сінтэзе»[106] |
![]() |
Рычард Р. Шрок (1945-…) |
![]() | ||
![]() |
Іў Шавэн (1930—2015) |
![]() | ||
2006 | Роджэр Д. Корнберг (1947-…) |
![]() |
«За даследаванні механізму капіравання клеткамі генетычнай інфармацыі»[107] | |
2007 | ![]() |
Герхард Эртль (1936-…) |
![]() |
«За даследаванні хімічных працэсаў на паверхнях цвёрдых цел»[108] |
2008 | ![]() |
Марцін Чалфі (1947-…) |
![]() |
«За адкрыццё і распрацоўку зялёнага флуарэсцэнтнага бялку (GFP)»[109] |
![]() |
Асаму Сімамура (1928—2018) |
![]() ![]() | ||
![]() |
Роджэр Ю. Цьсен (1952—2016) |
![]() | ||
2009 | ![]() |
Венкатраман Рамакрышнан (1952-…) |
![]() ![]() |
«За даследаванні структуры і функцыі рыбасомы»[110] |
![]() |
Томас А. Стэйц (1940—2018) |
![]() | ||
![]() |
Ада Е. Ёнат (1939-…) |
![]() | ||
2010 | ![]() |
Рычард Ф. Хек (1931—2015) |
![]() |
«За рэакцыі перакрыжаванага ўзаемадзеяння, якія каталізуюцца паладыем, у арганічным сінтэзе»[111] |
![]() |
Эйіці Нэгісі (1935—2021) |
![]() | ||
![]() |
Акіра Судзукі (1930-…) |
![]() |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
2011 | ![]() |
Дан Шэхтман (1941-…) |
![]() |
«За адкрыццё квазікрышталёў»[112] |
2012 | ![]() |
Роберт Лефкавіц (1943-…) |
![]() |
«За даследаванні рэцэптараў G-бялкоў»[113] |
![]() |
Браян Кабылка (1955-…) |
![]() | ||
2013 | ![]() |
Марцін Карплюс (1930-…) |
![]() ![]() ![]() |
«За развіццё многамасштабных мадэлей комплексных хімічных сістэм»[114] |
![]() |
Майкл Левіт (1947-…) |
![]() ![]() ![]() ![]() | ||
![]() |
Ары Варшэль (1940-…) |
![]() ![]() | ||
2014 | ![]() |
Эрык Бецыг (1960-…) |
![]() |
«За развіццё флуарэсцэнтнай мікраскапіі высокага разрознення»[115] |
![]() |
Уільям Э. Мёрнер (1953-…) |
![]() | ||
![]() |
Штэфан У. Гель (1962-…) |
![]() ![]() | ||
2015 | ![]() |
Томас Ліндаль (1938-…) |
![]() ![]() |
«За механістычныя даследаванні па рэпарацыі ДНК»[116] |
![]() |
Пол Л. Модрыч (1946-…) |
![]() | ||
![]() |
Азіз Санджар (1946-…) |
![]() ![]() | ||
2016 | ![]() |
Жан-П’ер Саваж (1944-…) |
![]() |
«За распрацоўку і сінтэз малекулярных машын»[117] |
![]() |
Фрэйзер Стодарт (1942-…) |
![]() ![]() | ||
![]() |
Бернард Ферынга (1951-…) |
![]() | ||
2017 | ![]() |
Жак Дзюбашэ (1942-…) |
![]() |
«За развіццё крыяэлектроннай мікраскапіі высокай разрознасці для вызначэння структуры біямалекул у растворы»[118] |
![]() |
Ёахім Франк (1940-…) |
![]() | ||
![]() |
Рычард Хендэрсан (1945-…) |
![]() | ||
2018 | ![]() |
Фрэнсіс Арнольд (1956-…) |
![]() |
«За даследаванне эвалюцыі ферментаў»[119] |
![]() |
Джордж Сміт (1941-…) |
![]() |
«За даследаванні пептыдаў і антыцелаў спосабам фагавага дысплэя»[120] | |
![]() |
Грэг Уінтэр (1951-…) |
![]() | ||
2019 | ![]() |
Джон Гудэнаф (1922—2023) |
![]() |
«За ўдасканаленне літый-іонных батарэй»[121] |
![]() |
Стэнлі Уітынгем (1941-…) |
![]() | ||
![]() |
Акіра Ёсіна (1948-…) |
![]() | ||
2020 | ![]() |
Эманюэль Шарпанцье (1968-…) |
![]() |
«За развіццё метаду рэдагавання генома»[122] |
![]() |
Джэніфер Даўдна (1964-…) |
![]() |
Год | Партрэт | Імя[заўв 1] | Краіна[заўв 2] | Абгрунтаванне[заўв 3] |
---|---|---|---|---|
2021 | ![]() |
Дэвід Мак-Мілан (1968-…) |
![]() |
«За развіццё асіметрычнага арганакаталізу»[123] |
![]() |
Бенджамін Ліст (1968-…) |
![]() | ||
2022 | ![]() |
К. Бары Шарплес (1941-…) |
![]() |
«За развіццё клік-хіміі і біяартаганальнай хіміі»[124] |
![]() |
Мортэн Мельдаль (1954-…) |
![]() | ||
![]() |
Каралін Бертоцы (1966-…) |
![]() | ||
2023 | Муні Бавендзі (1961-…) |
![]() |
За адкрыццё і сінтэз квантавых кропак[125] | |
![]() |
Луіс Брус (1943-…) |
![]() | ||
Аляксей Іванавіч Якімаў (1945-…) |
![]() | |||