Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Kolonia korony brytyjskiej (ang. crown colony) lub, w XVII wieku kolonia królewska (ang. royal colony) − rodzaj administracji kolonialnej w angielskich terytoriach zamorskich, a następnie w imperium brytyjskim[1][2].
Kolonie korony, czy też kolonie królewskie, były zarządzane przez gubernatora wyznaczanego przez monarchę. Do połowy XIX wieku władca mianował gubernatorów królewskich na wniosek ministerstwa kolonii[3]. Pod nazwą „kolonii królewskiej”, pierwsza z tych, które miały stać się później koloniami korony, była od roku 1624 angielska Kolonia Wirginia (obecnie stan USA, Wirginia), kiedy to odwołany został edykt królewski przyznający ziemie w Ameryce Północnej osadniczo-handlowej Kompanii Wirginijskiej, a korona przejęła administrację w swoje ręce[4].
Do połowy XIX wieku termin kolonia korony był używany przede wszystkim w odniesieniu do tych kolonii, które zostały pozyskane w wyniku konfliktów zbrojnych, jak na przykład Trynidad i Tobago[5] czy Gujana Brytyjska, ale z biegiem czasu przyjęto nazywać tak wszystkie kolonie poza prezydencjami i prowincjami Indii Brytyjskich oraz takie nabytki terytorialne jak Górna Kanada, Dolna Kanada, Nowa Fundlandia, Kolumbia Brytyjska (dzisiejsze prowincje państwa o nazwie Kanada), Nowa Południowa Walia, Queensland, Australia Południowa, Tasmania, Wiktoria, Australia Zachodnia (dzisiejsze stany państwa o nazwie Australia) i Nowa Zelandia, które później uzyskały status dominiów[6].
Termin był używany do roku 1981, kiedy to specjalną ustawą parlamentarną wszystkie istniejące jeszcze kolonie przemianowano na „dependencje”. Od 2002 roku noszą nazwę brytyjskich terytoriów zamorskich.
Obecne dependencje korony nigdy nie były traktowane jak kolonie; formą ich rządu jest monarchia konstytucyjna, a samorządowe władze wysp współdziałają z Wielką Brytanią na określonych płaszczyznach (chodzi przede wszystkim o obronność i politykę zagraniczną). Są to Wyspa Man i Wyspy Normandzkie.
Istniały trzy rodzaje kolonii korony (stan z 1918 roku) o różnym stopniu niezależności:
Terytoria pozyskane przez zasiedlenie, podbój lub przyłączenie do korony brytyjskiej, albo też do krajów Wspólnoty Brytyjskiej.
Nazwa kolonii | od | do | Przyczyna zmiany statusu |
---|---|---|---|
![]() |
1937 | 1967 | 1963 kolonia przekształciła się w stan Aden w Federacji Arabii Południowej, a od 1967 część Republiki Jemenu |
![]() |
1834 | 1901 | Stan Związku Australijskiego od 1901 |
![]() |
1829 | 1901 | Stan Związku Australijskiego od 1901 |
![]() |
1884 | 1964 | Protektorat brytyjski od 1964; niezależne państwo Lesotho od 1966 |
![]() |
1885 | 1895 | Część brytyjskiej Kolonii Przylądkowej od 1895; od 1966 niepodległe państwo Botswana |
![]() |
1684 | 1981 | Brytyjska dependencja od 1981 |
![]() |
1937 | 1948 | Niepodległe państwo od 1948 |
![]() |
1946 | 1963 | Część Malezji od 1963 jako Sabah |
![]() |
1965 | 1981 | Brytyjska dependencja od 1981 |
![]() |
1871 | 1981 | Brytyjska dependencja od 1981 |
![]() |
1815 | 1948 | Niepodległe państwo Sri Lanka od 1972 |
![]() |
1636 | 1776 | Stan Connecticut w USA od 1776 |
![]() |
1914 | 1960 | Niepodległe państwo Cypr od 1960 |
![]() |
1664 | 1776 | Stan Delaware w USA od 1776 |
![]() |
1791 | 1841 | Część zjednoczonej Prowincji Kanady od 1841 |
![]() |
1841 | 1981 | Dependencja brytyjska od 1981 |
![]() |
1763 | 1783 | Oddana Hiszpanii; później część stanu Floryda w USA |
![]() |
1763 | 1783 | Oddana Hiszpanii, później część stanu Floryda w USA |
![]() |
1732 | 1776 | Stan Georgia w USA od 1776 |
![]() |
1888 | 1965 | Niepodległe państwo Gambia od 1965 |
![]() |
1713 | 1981 | Dependencja brytyjska od 1981 |
![]() |
1791 | 1841 | Część zjednoczonej Prowincji Kanady od 1841 |
![]() |
1831 | 1966 | Niepodległa Gujana od 1966 |
![]() |
1884 | 1981 | Niepodległe państwo Belize od 1981 (kolonia brytyjska nosiła nazwę Belize od 1973[8]) |
![]() |
1841 | 1981 | Dependencja brytyjska od 1981. Przekazany Chinom w 1997 |
![]() |
1865 | 1962 | Niepodległość od 1962 |
![]() |
1962 | 1981 | Dependencja brytyjska od 1981 |
![]() |
1729 | 1776 | Stan Karolina Północna w USA od 1776 |
![]() |
1729 | 1776 | Stan Karolina Południowa w USA od 1776 |
![]() |
1920 | 1963 | Niepodległość od 1963 |
![]() |
1806 | 1910 | Część Związku Południowej Afryki od 1910 |
![]() |
1866 | 1871 | Część dominium Kanady od 1871 |
![]() |
1848 | 1906 | Włączone do kolonii Straits Settlements w 1906 |
![]() |
1813 | 1964 | Niepodległe państwo od 1964 |
![]() |
1632 | 1776 | Stan Maryland w USA od 1776 |
![]() |
1692 | 1776 | Stan Massachusetts w USA od 1776 |
![]() |
1956 | 1981 | Dependencja brytyjska od 1981 |
![]() |
1843 | 1910 | Część Związku Południowej Afryki od 1910 |
![]() |
1692 | 1776 | Stan New Hampshire w USA od 1776 |
![]() |
1702 | 1776 | Stan New Jersey w USA od 1776 |
![]() |
1854 | 1907 | Dominium od 1907, część Kanady od 1949 |
![]() |
1788 | 1901 | Część Związku Australijskiego od 1901 |
![]() |
1841 | 1907 | Dominium brytyjskie od 1907 |
![]() |
1691 | 1776 | Stan Nowy Jork w USA od 1776 |
![]() |
1681 | 1776 | Stan Pensylwania w USA od 1776 |
![]() |
1952 | 1981 | Dependencja brytyjska od 1981 |
![]() |
1841 | 1867 | Od 1867 dominium o nazwie Kanada |
![]() |
1763 | 1791 | Podzielony pomiędzy Górną i Dolną Kanadę oraz Terytoria Północno-Zachodnie |
![]() |
1824 | 1901 | Stan Związku Australijskiego od 1901 |
![]() |
1706 | 1776 | Stan Rhode Island w USA od 1776 |
![]() |
1923 | 1980 | De facto niepodległe państwo Rodezja (nieuznawane na arenie międzynarodowej) w latach 1965-1979, od 1980 niepodległe państo Zimbabwe |
![]() |
1980 | 1981 | Dependencja brytyjska od 1981 |
![]() |
1946 | 1963 | Część Malezji od 1963 |
![]() |
1808 | 1961 | Niepodległe państwo od 1961 |
![]() |
1946 | 1963 | Włączony do Malezji w 1963, niepodległe państwo od 1965 |
![]() |
1867 | 1946 | Rozwiązane w 1946 roku, poszczególne terytoria podzielone pomiędzy kolonię Singapuru, Borneo Północne i Związek Malajski |
![]() |
1834 | 1981 | Dependencja brytyjska od 1981 |
![]() |
1803 | 1901 | Ziemia Van Diemena od 1803 do 1856; część Nowej Południowej Walii od 1803; stan Związku Australijskiego od 1901 |
![]() |
1962 | 1981 | Dependencja brytyjska od 1981 |
![]() |
1848 | 1866 | Przyłączony do Kolumbii Brytyjskiej w 1866 |
![]() |
1851 | 1901 | Stan Związku Australijskiego od 1901 |
![]() |
1624 | 1776 | Stan Wirginia w USA od 1776 |
![]() |
1821 | 1957 | Niepodległe państwo Ghana od 1957 |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.