Loading AI tools
konstytucyjny organ władzy sądowniczej w Polsce Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Trybunał Stanu (TS) – konstytucyjny organ władzy sądowniczej w Polsce, którego główne zadanie polega na egzekwowaniu odpowiedzialności najwyższych organów i urzędników państwowych za naruszenie Konstytucji lub ustawy w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania (inaczej: popełnienie deliktu konstytucyjnego) oraz za przestępstwa pospolite i skarbowe w przypadku Prezydenta RP.
![]() | |
Obszar właściwości | |
---|---|
Podstawa prawna |
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, ustawa o Trybunale Stanu (Dz.U. z 2022 r. poz. 762) |
Organizacja wewnętrzna | |
Skład |
Przewodniczący, dwóch zastępców przewodniczącego i 16 członków wybieranych na czas kadencji Sejmu |
Przewodniczy |
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego (powoływany z urzędu) |
Funkcjonowanie | |
Okres funkcjonowania |
od 1 czerwca 1921[uwaga 1] |
Siedziba | |
Język urzędowy | |
Strona internetowa | |
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych |
Polska
Ten artykuł jest częścią serii: Ustrój i polityka Polski Władza wykonawcza
Władza sądownicza
Kontrola państwowa
Finanse
|
Pierwotnie utworzony w okresie międzywojennym, został w obecnym kształcie przywrócony w 1982 r. Od tego czasu rozpoznawał cztery sprawy, w wyniku których dwie osoby zostały skazane.
Trybunał nie dysponuje własnym aparatem pomocniczym, a zamiast tego finansowanie, obsługę kancelaryjną oraz czynności sekretariatu zapewnia mu Sąd Najwyższy.
Instytucję odpowiedzialności konstytucyjnej wprowadziła Konstytucja marcowa, uchwalona w 1921 roku, została ona utrzymana również w kolejnej Konstytucji kwietniowej z 1935 roku. Według Konstytucji marcowej składał się z Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, 8 sędziów wskazanych przez sejm spoza swojego grona i 4 wskazanych przez senat. W Konstytucji kwietniowej złożony z PP SN oraz sześciu sędziów sądów powszechnych wybieranych przez prezydenta spośród wskazanych w podwójnej liczbie przez sejm i senat[1]. Właściwości TS regulowały ustawy o Trybunale Stanu z 1923 i 1936.
Po II wojnie światowej, wbrew deklaracji zawartej w tzw. małej konstytucji z 1947 roku, nie przywrócono Trybunału Stanu; w konstytucji z 1952 stosownych regulacji zabrakło w ogóle[2].
Jedyne postępowanie przed Trybunałem Stanu w okresie międzywojennym znane jest jako sprawa Czechowicza.
Instytucja Trybunału Stanu została przywrócona dopiero w 1982 przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu z dniem 6 kwietnia 1982. Ustawa ta, wraz z kolejnymi nowelizacjami, obowiązuje do dziś.
Przed Trybunałem Stanu mogą zostać postawieni jedynie przedstawiciele najwyższych władz państwowych, wymienieni w art. 198 Konstytucji. Są to:
O postawieniu przed Trybunałem Stanu decydują:
Wniosek o postawienie przed Trybunałem Stanu może złożyć też sejmowa komisja śledcza w odniesieniu do Prezesa NBP, Prezesa NIK-u, członków KRRiT oraz Naczelnego dowódcy sił zbrojnych, jeśli zostanie on poparty przez co najmniej 2/3 składu Komisji, w obecności co najmniej połowy jej członków. Aby któryś z wymienionych podmiotów stanął przed Trybunałem Stanu, podobnie jak w przypadku wniosku złożonego przez posłów lub Prezydenta, musi on zostać poparty w trakcie głosowania bezwzględną większością głosów w Sejmie.
Trybunał Stanu może orzekać kary:
Wyrok wydany przez Trybunał Stanu jest ostateczny – nie ma w Polsce innego organu władzy, który mógłby go ewentualnie uchylić. Ponadto Trybunał Stanu jest jedynym wydającym wyroki organem władzy sądowniczej, od których Prezydent RP nie może zastosować ułaskawienia wobec osoby skazanej.
Trybunał Stanu jest jedynym organem, który może sądzić urzędującego Prezydenta za popełnienie przestępstwa (właściwość wyłączna TS); w przypadku członków Rady Ministrów właściwość Trybunału ma charakter konkurencyjny: może ich sądzić sąd powszechny, o ile nie toczy się przeciwko nim postępowanie przed TS o dany czyn[2].
Skład Trybunału Stanu określa art. 199 Konstytucji. Trybunał Stanu składa się z przewodniczącego, którym jest z urzędu Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, 2 zastępców przewodniczącego i 16 członków wybieranych przez Sejm spoza grona posłów i senatorów na czas kadencji Sejmu. Zastępcy przewodniczącego Trybunału oraz co najmniej połowa członków Trybunału Stanu powinni mieć kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego.
Zgodnie z art. 200 Konstytucji członkowie Trybunału Stanu objęci są immunitetem formalnym oraz przywilejem nietykalności. Żaden z członków Trybunału Stanu nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności bez zgody Trybunału. Członkowie Trybunału nie mogą być też zatrzymani ani aresztowani z wyjątkiem sytuacji, gdy zostali ujęci na gorącym uczynku przestępstwa a ich zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. W takiej sytuacji o zatrzymaniu musi zostać niezwłocznie powiadomiony Przewodniczący Trybunału Stanu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanej osoby.
Z tytułu członkostwa w Trybunale Stanu nie przysługuje regularne wynagrodzenie[2].
Przewodniczący:
Zastępcy Przewodniczącego:
Członkowie (od 18 listopada 2015):
Przewodniczący:
Zastępcy Przewodniczącego (od 21 listopada 2019):
Członkowie (od 21 listopada 2019):
Przewodniczący:
Zastępcy Przewodniczącego (od 21 listopada 2023):
Członkowie (od 21 listopada 2023):
Lp. | Akt prawny | Data wejścia w życie | Data uchylenia | Uwagi |
---|---|---|---|---|
1 | Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej | 1 czerwca 1921 | 24 kwietnia 1935 | 24 kwietnia 1935 weszła w życie konstytucja kwietniowa. |
1a | Ustawa z dnia 27 kwietnia 1923 r. o Trybunale Stanu (Dz.U. z 1923 r. nr 59, poz. 415) |
15 czerwca 1923 | 22 lipca 1936 | |
2 | Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r. | 24 kwietnia 1935 | 1944 | Uznana za nieobowiązującą przez Manifest PKWN z dnia 22 lipca 1944 r. |
2a | Ustawa z dnia 14 lipca 1936 r. o Trybunale Stanu (Dz.U. z 1936 r. nr 56, poz. 403) |
22 lipca 1936 | po 1945 | Desuetudo |
3 | Ustawa Konstytucyjna z dnia 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej | 20 lutego 1947 | 22 lipca 1952 | Przewidywała powołanie (w drodze osobnej ustawy) organów właściwych do orzekania o odpowiedzialności konstytucyjnej Prezydenta Rzeczypospolitej (określonej w Konstytucji z 1921 r.) oraz ministrów, co nie zostało zrealizowane. |
4 | Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r. (w brzmieniu nadanym przez Ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1982 r. nr 11, poz. 83)) |
22 lipca 1952 | 17 października 1997 | Przepisy dotyczące Trybunału weszły w życie 6 kwietnia 1982 r. |
4a | Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu (Dz.U. z 1982 r. nr 11, poz. 84, Dz.U. z 1993 r. nr 5, poz. 22 i Dz.U. z 1993 r. nr 7, poz. 34, Dz.U. z 1996 r. nr 73, poz. 350, Dz.U. z 1999 r. nr 35, poz. 321, Dz.U. z 2001 r. nr 125, poz. 1372, Dz.U. z 2003 r. nr 175, poz. 1692, Dz.U. z 2004 r. nr 25, poz. 219, Dz.U. z 2010 r. nr 75, poz. 472, Dz.U. z 2010 r. nr 182, poz. 1228, Dz.U. z 2016 r. poz. 437, Dz.U. z 2019 r. poz. 125, Dz.U. z 2021 r. poz. 1560) (teksty jednolite: Dz.U. z 1993 r. nr 38, poz. 172, Dz.U. z 2002 r. nr 101, poz. 925, Dz.U. z 2016 r. poz. 2050, Dz.U. z 2019 r. poz. 2122, Dz.U. z 2022 r. poz. 762) |
6 kwietnia 1982 | Obowiązuje | |
4b | Uchwała Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 6 lipca 1982 r. w sprawie regulaminu czynności Trybunału Stanu (M.P. z 1982 r. nr 17, poz. 135) |
21 lipca 1982 | 7 marca 2022 | Uchylona |
5 | Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. | 17 października 1997 | Obowiązuje | |
5a | Uchwała Trybunału Stanu z dnia 19 stycznia 2022 r. w sprawie regulaminu Trybunału Stanu (M.P. z 2022 r. poz. 309) |
7 marca 2022 | Obowiązuje |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.