From Wikipedia, the free encyclopedia
Τα επτά θαύματα του κόσμου (αρχαία ελληνικά: τὰ ἑπτὰ θεάματα τῆς οἰκουμένης) είναι σημαντικά μνημεία, που καταγράφηκαν ως μεγαλουργήματα της εποχής ή αλλιώς «θαύματα» κατά την Αρχαιότητα. Εμπνευστής του καταλόγου αυτού πολλές φορές θεωρείται (αρκετά αυθαίρετα) ο Αντίπατρος ο Σιδώνιος, ένας Έλληνας (άλλοτε θεωρείται ελληνόφωνος σημιτικής καταγωγής, ίσως Σύριος) συγγραφέας και ποιητής του 2ου αιώνα π.Χ., ο οποίος επισκέφτηκε όλα τα μνημεία και συνέταξε τον κατάλογο (έχει διατυπωθεί και η άποψη, ότι συντάκτης του ποιήματος μπορεί να ήταν στην πραγματικότητα ο Αντίπατρος από τη Θεσσαλονίκη, και όχι αυτός από τη Σιδώνα[1]). Ο κατάλογος αποτελείται από επτά σπουδαία έργα που βρίσκονται στην περιοχή γύρω από τη Μεσόγειο.
Πρώτος από τους αρχαίους συγγραφείς σε θαυμαστά δημιουργήματα των ανθρώπων φέρεται να αναφέρεται ο Ηρόδοτος[2], ο οποίος δηλώνει, ότι τα μεγαλύτερα σε διαστάσεις έργα (κατασκευές) σε ολόκληρη την Ελλάδα βρίσκονταν στη Σάμο, και αυτά ήταν: το Ευπαλίνειο όρυγμα, η προκυμαία της Σάμου, το Ηραίο της Σάμου - δουλειά που ξεκίνησε ο αρχιτέκτων Ροίκος. Αλλού στο έργο του ο Ηρόδοτος ακόμα περισσότερο εκθειάζει τα έργα των Αιγυπτίων, που τα θεωρεί πολύ μεγαλύτερα σε μέγεθος από όλα τα έργα των Ελλήνων μαζί: την τεχνητή λίμνη Μοίρη (Β' 149-150)[3], το λαβύρινθο της Αιγύπτου παρά την Κροκοδειλόπολη και κοντά στη λίμνη Μοίρη (Β' 148)[3], την πυραμίδα του Χέοπα (Β' 124-127)[3], την πυραμίδα του Χεφρήνου (Β' 127)[3] και την πυραμίδα του Μυκερίνου (Β' 129-136)[3]. Στη Λυδία αναφέρει[4] τον τάφο του Αλυάττη. Στη Βαβυλώνα αναφέρει τα τείχη της πόλης και την γενικότερη διάταξή της (Α' 178-181), το ιερό του Βήλου (Μαρδούκ) - δηλ. την Εσάγκιλα, μαζί με τον Πύργο (ζιγκουράτ) Ετεμενάνκι (Α' 181-183), το φράγμα στον Ευφράτη της βασίλισσας Σεμιραμίδος (Α' 184), το φράγμα της βασίλισσας Νίτωκρις στον Ευφράτη και την τεχνητή λίμνη της ίδιας βασίλισσας, τη γέφυρα στη Βαβυλώνα που έχτισε η ίδια, και τον τεχνητό βάλτο της (Α' 185-186)[5]. Φυσικά, αναφέρει ο Ηρόδοτος και άλλα, ίσως λιγότερο θαυμαστά και μεγάλα έργα στην Ελλάδα και σε διαφόρους βαρβαρικούς λαούς σε πολλά μέρη του βιβλίου του.
Οι πρώτοι καθεαυτό κατάλογοι των σπουδαιότερων παγκοσμίως θεαμάτων που άξιζε κανείς να επισκεφτεί άρχισαν να συντάσσονται μετά την κατάκτηση της Ανατολής - στην Ελληνιστική περίοδο[6].
Κατά τον 17ο αιώνα στην Ορθόδοξη Ανατολική Ευρώπη ακόμη γίνεται αναφορά στα δημιουργήματα του πρωταρχικού καταλόγου του Αντιπάτρου της Σιδώνας και του Φίλωνος Μηχανικού από το Βυζάντιο. Έτσι, ο Μολδαβός (ελληνικής καταγωγής) επιστήμονας εκείνης της εποχής, ο Νικόλαος Σπαθάριος, έγραψε σε ένα από τα έργα του:
"Επτά είναι τα θαύματα του κόσμου: οι πυραμίδες, που σημαίνει ένας πανύψηλος στύλος στην Αίγυπτο, ο στύλος στο [νησί] Φάρος της Αλεξάνδρειας, η εκκλησία της Αρτέμιδος στην Έφεσο, ο τάφος του Μαυσώλου, ο Κολοσσός, δηλαδή ένα είδωλο, στη Ρόδο, ένα είδωλο του Ολυμπίου Διός, ο Λαβύρινθος της Κρήτης είτε τα Τείχη της Βαβυλώνας".
Τον ίδιο αιώνα ένας γνωστός ποιητής της εποχής εκείνης στη Ρωσία, ο Ρώσος Συμεών του Πόλοτσκ, έγραφε σε στίχους αφιερωμένους στο φρεσκοχτισμένο για τον βασιλιά Αλέξιο Ρομανώφ παλάτι στο Κολόμενσκ, λίγο κάτω από τη Μόσχα:[7]
"Επτά πράγματα θαυμαστά αριθμούσε ο κόσμος Αρχαίος, το όγδοο είναι ο οίκος αυτός, τον οποίον στα χρόνια μας έχτισαν".
Τη σύγχρονη λίστα του "κανόνα" των Επτά θαυμάτων της Αρχαιότητας τη δημιούργησε ο Αυστριακός αρχιτέκτων της εποχής του Μπαρόκ, ο Γιόχαν Μπέρνχαρντ Φίσερ φον Έρλαχ, όταν το 1721 δημοσίευσε στη Βιέννη (το έργο επαναδημοσιεύτηκε το 1725 στη Λειψία) το έργο "Entwurff einer historischen Architectur" (δηλ. "Περιγραφή της ιστορίας της Αρχιτεκτονικής"), το οποίο κόσμησε (στο βιβλίο Πρώτο του έργου) με τις φανταστικές αναπαραστάσεις των γνωστών σήμερα Επτά θαυμάτων της Αρχαιότητας[8]. Το έργο αυτό περιείχε, στο πρώτο του βιβλίο (όπου και βρίσκουμε τα Επτά θαύματα του Αρχαίου Κόσμου), τις απεικονίσεις με περιγραφές των εξής Αρχαίων έργων, με τη σειρά:
Ωστόσο, θα πρέπει να τονιστεί ότι πολλές φορές θεωρείται, ότι η ίδια ακριβώς λίστα μας παρουσιάζεται πολύ πριν και συγκεκριμένα ήδη από τον 16ο αιώνα (περί το 1572), όταν ο Ολλανδός ζωγράφος της λεγόμενης "Βόρειας Αναγέννησης", ο Μάαρτεν φαν Χέιμσκερκ, είχε δημιουργήσει (πρώτος αναβιώνοντας μετά από πολλούς αιώνες το καλλιτεχνικό ενδιαφέρον για τα Επτά θαύματα του Αρχαίου κόσμου) την σειρά προσχεδίων σε έργα χαρακτικής, που πολλές φορές αποκαλείται σήμερα "Τα Επτά θαύματα του (Αρχαίου) κόσμου" (αν και στην πραγματικότητα θα πρέπει να ονομαστεί "Τα Οκτώ θαύματα του (Αρχαίου) κόσμου", όπως γίνεται στην αντίστοιχη παρουσίαση των χαρακτικών του Philip Galle στο Βρετανικό Μουσείο). Από τα έργα αυτά του Μάαρτεν φαν Χέιμσκερκ έως σήμερα έχουν σωθεί τα τέσσερα προσχέδια, τα οποία είναι μοιρασμένα ανάμεσα στο Μουσείο του Λούβρου και στο Courtauld Institute του Λονδίνου. Αργότερα, χρησιμοποιώντας αυτά τα προσχέδια ένας άλλος Ολλανδός καλλιτέχνης της "Βόρειας Αναγέννησης", ο Φίλιπ Γκάλε, δημιούργησε τα αντίστοιχα έργα χαρακτικής. Φυσικά, η σειρά αυτή περιείχε και ένα όγδοο έργο - "Τα Τείχη της Βαβυλώνας" ή ίσως ένα άλλο - "Το Κολοσσαίο της Ρώμης", που πολλές φορές παραλείπονται (ενώ στην ίδια λίστα παραλείπονται "Οι Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας")[10][11][12][13][14][15][16][17][18].
Συνολικά, αυτά τα έργα των δυο περιείχαν τις πλάκες με την εξής αρίθμηση:
Είναι όμως εμφανής η διαφορά από τη λίστα του Έρλαχ που ήδη έχει τονιστεί πιο πάνω[11][12][13][14][15][16][17][18]. Ο Ρον Σπρονκ[19] θεωρεί πιθανό ο Μάαρτεν φαν Χέιμσκερκ να χρησιμοποίησε κατά τη δημιουργία των προσχεδίων του τη λίστα των Επτά θαυμάτων του Αρχαίου κόσμου του Ισπανού ουμανιστή Πέδρο Μέξια, που εκείνος είχε εκδώσει στο έργο του με τον τίτλο "Silva de varia leccion". Ωστόσο, θα πρέπει να τονιστεί ότι στη λίστα του Μέξια όχι μόνο τα έργα παρουσιάζονταν με διαφορετική σειρά αρίθμησης από ότι αναφερόταν στα χαρακτικά του Μάαρτεν φαν Χέιμσκερκ (συγκεκριμένα, ο Μέξια ανέφερε τα Επτά θαύματα με την εξής σειρά: ο Φάρος της Αλεξάνδρειας, τα Τείχη της Βαβυλώνας, ο Κολοσσός της Ρόδου, οι Πυραμίδες της Αιγύπτου, το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού, ο Ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο, το Άγαλμα του Δία στην Ολυμπία), αλλά και από αυτήν έλειπε και το Κολοσσαίο της Ρώμης. Η παρουσία αυτού του τελευταίου εξηγείται από τον Ρον Σπρονκ με την επίσκεψη του Μάαρτεν φαν Χέιμσκερκ στη Ρώμη to 1532 - 1536, όπου αυτός μπόρεσε ο ίδιος να δει ό,τι είχε απομείνει από αυτό το μνημείο, και να το εκτιμήσει δεόντως (ήδη τότε είχε φτιάξει το αυτοπορτραίτο του, με φόντο το Κολοσσαίο)[10].
Σημαντική αναφορά στα αρχαία Θαύματα του κόσμου σήμερα συχνά θεωρείται το δασύλιο των θαυμάτων (ο λεγόμενος κήπος των τεράτων), στο Μπομαρζό, στην επαρχία του Βιτέρμπο στο βόρειο Λάτιο της Ιταλίας, που δημιούργησε λίγο μετά τα μέσα του 16ου αιώνα ο απόστρατος Ιταλός στρατιωτικός Πιέρ Φραντσέσκο Βιτσίνο Ορσίνο. Το έργο θεωρείται δημιουργία του φίλου του, του διανοούμενου Πίρρο Λιγκόριο. Πρόκειται για τρομακτική απεικόνιση φανταστικών ή ημιφανταστικών αντικειμένων, όπως τις αντιλαμβάνονταν ορισμένοι διανοούμενοι στην Ιταλία του 16ου αιώνα. Το στυλ της δημιουργίας αυτής είναι ο μανιερισμός[20]. Σήμερα ακόμα γίνεται πολλές φορές αναφορά σε αυτή την "τρομακτική" υπόσταση και έννοια των Θαυμάτων του Αρχαίου κόσμου (συχνά υπό το πρίσμα των έργων στον κήπο των τεράτων) σε καλλιτεχνικές δημιουργίες, και ακόμα και σε κινηματογραφικά έργα (π. χ. η ταινία Meridian έχει γυριστεί εν μέρει στο σκηνικό του κήπου των τεράτων με σκοπό τη δημιουργία ενός τρομακτικού κλίματος)[21].
Θα πρέπει ίσως να τονιστεί, ότι ο σύγχρονος κανόνας των Επτά θαυμάτων του Αρχαίου κόσμου δεν εμφανίζεται υπό ακριβώς την ίδια μορφή σε κανέναν από τους αρχαίους ή μεσαιωνικούς καταλόγους των Επτά θαυμάτων του κόσμου (αν και τα έργα που αναφέρει οπωσδήποτε υπάρχουν σε διαφόρους καταλόγους). Παρακάτω κατατάσσονται τα Επτά θαύματα του σύγχρονου κανόνα, κατά χρονολογική σειρά από το αρχαιότερο προς το νεότερο.
Θαύμα | Ημερομηνία κατασκευής | Κατασκευαστές | Ξεχωριστό χαρακτηριστικό γνώρισμα | Εικόνα | Ημερομηνία της καταστροφής | Αιτία καταστροφής |
---|---|---|---|---|---|---|
Η Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας | 2584-2561 π.Χ. | Αιγύπτιοι | Χτίστηκε κατά την διάρκεια της τέταρτης δυναστείας των Αιγυπτίων ως τάφος του Φαραώ Χέοπα. Δίπλα της βρίσκονται οι άλλες δυο μεγάλες πυραμίδες της ίδιας δυναστείας, του Χεφρήνου και του Μυκερίνου. Όλες βρίσκονται στην Αίγυπτο. | ![]() |
Υπάρχει ακόμα | Δεν είναι κατεστραμμένη |
Οι Κρεμαστοί κήποι της Βαβυλώνας | 8ος-6ος αιώνας π.Χ. | Βαβυλώνιοι | Κατασκευάστηκαν από τον Ναβουχοδονόσορα τον Β'. Οι κήποι έφθαναν τα 22 μέτρα ύψος. Η περιοχή αυτών βρίσκεται στο σημερινό Ιράκ. | ![]() |
1ος αιώνας π.Χ. | Αβέβαιη (ίσως από σεισμό) |
Το Χρυσελεφάντινο άγαλμα του Ολυμπίου Διός | 430 π.Χ. | Έλληνες | Φιλοτεχνήθηκε από τον διάσημο στην αρχαιότητα γλύπτη Φειδία και ήταν τοποθετημένο στην Ολυμπία (Ελλάδα) και έφθανε τα 12 μέτρα ύψος. | ![]() |
5ος-6ος αιώνας μ.Χ. | Φωτιά |
Ο Ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο | 356 π.Χ | Έλληνες, Λυδοί | Το χτίσιμό του διήρκεσε 220 έτη (αν και ο Πλίνιος στη "Φυσική Ιστορία" XXXVI 21 (14) λέει μόνο για 120). Τον ναό άρχισαν να χτίζουν ο Χερσίφρων (ή Κτησίφων) από την Κνωσό και ο γιος του Μεταγένης, και ολοκλήρωσαν, αφού στο μεταξύ ο ναός είχε καεί το 356 π. Χ., επί Μεγάλου Αλεξάνδρου ο Παιώνιος εκ Εφέσου[22], ο ιερόδουλος της Αρτέμιδος Δημήτριος[23] και ο Ρόδιος Δεινοκράτης (Χειροκράτης;)[24][25][26]. Έπειτα ο ναός καταστράφηκε πάλι από τους Γότθους. Βρισκόταν στην σημερινή Έφεσο της Τουρκίας. | ![]() |
356 π.Χ (εμπρησμός από τον Ηρόστρατο)[27][28][29],
262 μ.Χ. (λεηλασία από τους Γότθους)[30], περί το 402 μ.Χ. (με εντολή του αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου)[31] |
Εμπρησμός (από τον Ηρόστρατο) και Λεηλασία |
Το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού | 353-351 π.Χ. | Έλληνες, Κάρες | Τάφος του Μαύσωλου, του Πέρση σατράπη της Καρίας. Είχε 45 μέτρα ύψος και βρισκόταν στην Αλικαρνασσό, στην σημερινή Τουρκία. | ![]() |
1494 μ.Χ | Σεισμός και Επιδρομή από τους Ιωαννίτες Ιππότες |
Ο Κολοσσός της Ρόδου | 292-280 π.Χ. | Έλληνες | Ένα τεράστιο άγαλμα του Θεού Ήλιου που ήταν τοποθετημένο στην θέση που βρίσκεται σήμερα το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου, αφού στη θέση του βρισκόταν τα θεμέλια του αρχαίου ναού του Ήλιου. (Ελλάδα) και είχε 35 μέτρα ύψος. | ![]() |
226 π.Χ. (και 654 μ.Χ.) | Σεισμός |
Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας | 280 π.Χ. | Έλληνες, Δυναστεία των Πτολεμαίων | Ο φάρος είχε 135 μέτρα ύψος και ήταν μεταξύ των πιο ψηλών δομών στη γη για πολλούς αιώνες. Βρισκόταν στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, και χτίστηκε από τον Σώστρατο τον Κνίδιο, Μ. Αλέξανδρο (Αρχαία Αίγυπτος). | ![]() |
1303-1480 μ.Χ. | Σεισμός |
Από όλα τα παραπάνω μεγαλουργήματα - θαύματα της αρχιτεκτονικής και της γλυπτικής, το μόνο που κατάφερε να διασωθεί μέχρι σήμερα είναι η πυραμίδα του Χέοπα στην Αίγυπτο, η οποία ήταν και το παλαιότερο εκ των μνημείων. Το δημιούργημα με τη μικρότερη διάρκεια ζωής ήταν ο Κολοσσός της Ρόδου, καθώς καταστράφηκε μόλις 58 χρόνια μετά την κατασκευή του εξαιτίας ενός καταστροφικού σεισμού, που έπληξε το νησί εκείνη την περίοδο (και επομένως, οι κατάλογοι που περιέχουν αυτό το έργο δεν μπορεί να είναι μεταγενέστεροι της εποχής που το μνημείο αυτό συνέχιζε να υπάρχει).
Κατά τη διάρκεια των Αρχαίων και Μεσαιωνικών χρόνων υπήρξαν πολλοί διαφορετικοί κατάλογοι των Επτά θαυμάτων του κόσμου (αρχικά συχνότερα μπορεί να αποκαλούνταν "Επτά θεάματα"). Έτσι, στον Φίλωνα Βυζάντιο, τον λεγόμενο Μηχανικό (3ος ή 2ος αι. π. Χ.), αποδιδόταν το έργο "Περὶ τῶν ἑπτὰ θεαμάτων" (το οποίο μερικές φορές θεωρείται πολύ μεταγενέστερο - όχι των Ελληνιστικών, αλλά των Ύστερων Ρωμαϊκών χρόνων, ή ακόμα λέγεται ότι είναι έργο ενός ρήτορα των Πρώιμων Βυζαντινών χρόνων, 4-6 αιώνος μ. Χ.), το οποίο αριθμούσε τα εξής επτά έργα:
τῶν ἑπτὰ θεαμάτων ἕκαστον φημῃ μὲν γινώσκεται πᾶσιν, ὄψει δὲ σπανίοις ὁρᾶται. δεῖ γὰρ εἰς Πέρσας ἀποδημῆσαι, καὶ διαπλεῦσαι τὸν Εὐφράτην, καὶ τὴν Αἴγυπτον ἐπελθεῖν, καὶ τοῖς Ἠλείοις τῆς Ἑλλάδος ἐνεπιδημῆσαι, καὶ τῆς Καρίας εἰς Ἁλικαρνασσὸν ἐλθεῖν, καὶ Ῥόδῳ προσπλεῦσαι, καὶ τῆς Ἰωνίας τὴν Ἔφεσον θεάσασθαι· πλανηθέντα δὲ τὸν κόσμον, καὶ τῷ κόπῳ τῆς ἀποδημίας ἐκλυθέντα, τότε πληρῶσαι τὴν ἐπιθυμίαν, ὅτε καὶ τοῖς ἔτεσι τοῦ ζῇν ὁ βίος παρῴχηκεν)
Ο Αντίπατρος εκ Σιδώνος (τέλη 2ου με αρχές 1ου αι. π. Χ.) είχε γράψει ένα επίγραμμα[34], στο οποίο αρίθμησε τα εξής Επτά θαύματα (ουσιαστικά επαναλάμβανε τη λίστα του Φίλωνα Βυζαντίου, εν συντομία):
Ανάλογη (αν και δυσανάγνωστη σε μεγάλο της μέρος) λίστα πρέπει να παρέχει, περίπου την ίδια εποχή, και το Ελληνιστικό κείμενο Laterculi Alexandrini[36], όπως αυτό ονομάστηκε από τον Ντιλς, και το οποίο βρέθηκε σε έναν πάπυρο που χρονολογείται στον 1ο αιώνα π. Χ.[37] Εδώ η λίστα των "Επτά θεαμάτων" είχε ως εξής[38]:
ΤΑ ΕΠΤΑ Θ[ΕΑΜΑΤΑ]
[...]ΕΝΠΟΤ[..........]
KOL 9, 1 [..........] ΕΝ ΕΦΕ-
[ΣΩΙ ΑΡΤΕΜΙ]ΣΙΟΝ Ο ΑΙ ΠΡΟΣ
[........ ΠΥ]ΡΑΜΙΔΕΣ
Σ[......] ΝΑΚΡ [..]ΡΙΝ-
5 ΘΩ[Ι Ο ΤΟ ΕΝ ΑΛΙΚ]ΑΡΝΑΣ-
Σ[ΩΙ ΜΑΥΣ]ΣΩ[ΛΟΥ] ΜΝΗΜΑ.
Δηλαδή, λαμβάνοντας υπ'όψιν την αποσπασματικότητα του κειμένου, έχουμε εδώ την αναφορά των:
Σε συριακό απόσπασμα του ιστορικού Διοκλή της Ελληνιστικής περιόδου, το Καπιτώλιο ονομάζεται "ένα από τα θαύματα όλης της γης"[39].
Ο Διόδωρος Σικελιώτης ("Ιστορική Βιβλιοθήκη" Α' 63, 2[40], ΙΗ' 4, 5[41]) αναφέρει ως ένα από τα επτά πιο φημισμένα έργα του κόσμου τη μεγάλη πυραμίδα (που κατά τον ίδιο έφτιαξε ο φαραώ Χέμμις, ο οποίος αντιστοιχεί στον Χέοπα του Ηροδότου), και σε άλλο σημείο (Β' 11, 4-5[42]) - τον οβελίσκο στη Βαβυλώνα, έργο που δημιούργησε η Σεμίραμις (ίσως πρόκειται για περιγραφή του σπουδαίου ζιγκουράτ της Βαβυλώνας (του Ετεμενάνκι) ως ενός χαμηλού οβελίσκου).
Ο Προπέρτιος λέει[43] ότι η ποίησή του έχει μεγαλύτερη διάρκεια από ότι οι πυραμίδες, ο ναός του Δία στην Ολυμπία και το Μαυσωλείο (έργα που μάλλον συνήθως έμπαιναν στον "κανόνα" των Επτά θαυμάτων του κόσμου)[44].
Ο Ψευδο-Υγίνος[45] είχε την εξής λίστα (που αργότερα την επαναλαμβάνει, ακολουθώντας ακριβώς την ίδια σειρά, ο Κασσιόδωρος (ο οποίος έδρασε γύρω στο 490-530 μ. Χ.) στο "Variae" VII 15, 4[46]):
Ο Στράβων ("Γεωγραφικά") αναφέρεται ως σε θαύματα (αν και αυτός μιλάει περί "τῶν ἑπτὰ θεαμάτων" - όπως και ο Φίλων Βυζάντιος) σε Κολοσσό (ΙΔ' 2, 5)[47], Μαυσωλείο (ΙΔ' 2, 16[47]), τείχη Βαβυλώνας (ΙΣτ' 1, 5)[48], κρεμάστους κήπους της Βαβυλώνας (ΙΣτ' 1, 5)[48]. Ενώ φαίνεται να θεωρεί τις δύο από τις Πυραμίδες της Αιγύπτου (προφανώς τις πυραμίδες του Χέοπα και του Χεφρήνου) ως δύο ξεχωριστά μεταξύ τους θαύματα (ΙΖ' 1, 33)[49].
Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (στα χρόνια του αυτοκράτορα Βεσπασιανού περίπου) απαριθμεί τα πιο αξιόλογα έργα της αρχιτεκτονικής[50], ανάμεσα στα οποία παραθέτει τα εξής (αυτά περιλαμβάνουν κατά τον ίδιο και 18 θαυμαστά δημιουργήματα στην ίδια τη Ρώμη):
Επίσης ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος ανέφερε αναρίθμητα (εκατοντάδες) θαυμαστά έργα γλυπτικής[54][55]. Επίσης στο έργο του ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος ανέφερε άλλα πολλά έργα ζωγραφικής.
Ο ποιητής Μαρτιάλης[56] θεωρούσε το ανώτερο όλων των προηγουμένων δημιουργημάτων (ίσως το όγδοο θαύμα του κόσμου;) το Κολοσσαίο της Ρώμης. Επίσης είναι ο πρώτος που αναφέρει τον βωμό με τα κέρατα στη Δήλο ως (όπως συμπεραίνουμε από τα συμφραζόμενα) ένα από τα Επτά θαύματα του κόσμου. Και συγκεκριμένα απαριθμεί τα εξής έργα:
Ο Αμπέλιος στο "Liber Memorialis" 8 αριθμεί συνολικά 24 θαύματα του κόσμου, στα οποία συμπεριλαμβάνει θαυματουργά σημεία και φυσικά φαινόμενα. Αυτά ήταν:
Ο Γρηγόριος Ναζιανζηνός (ένας από τους λεγόμενους Μεγάλους Καππαδόκες Πατέρες της Εκκλησίας) στον επιτάφιο λόγο υπέρ του Μέγα Βασιλείου[64] θεωρούσε το φιλάνθρωπο έργο του Μεγάλου Βασιλείου με το Νοσοκομείο που ίδρυσε ως ένα έργο που ξεπερνούσε σε αξία τα αρχαία θαύματα, όπως είναι τα εξής:
Ο ίδιος έχει γράψει μια άλλη λίστα των Επτά θαυμάτων της Αρχαιότητας σε ποιητική μορφή[66]:
ἑπτὰ βίοιο πέλει τάδε θαύματα: τεῖχος, ἄγαλμα,
κῆποι, πυραμίδες, νηός, ἄγαλμα, τάφος:
ὄγδοον ἔσκον ἔγωγε πελώριος ἐνθάδε τύμβος,
ὑψιπαγής, σκοπέλων τῶνδ᾽ ἀποτῆλε θέων
πρῶτος δ᾽ ἐν φθιμένοισιν ἀοίδιμος, ἔργον ἄπληστον
τῆς σῆς, ἀνδροφόνε, μαινομένης παλάμης.
Δηλαδή, εδώ απαριθμούσε τα εξής έργα, στα οποία προσέθετε και ένα "όγδοο" θαύμα:
Ο Ιωάννης Μαλάλας ονομάζει ένα από τα θαύματα (ἕνα ὄντα τῶν θαυμάτων) τον ναό που έχτισε ο Αδριανός στην Κύζικο[67] μετά από σεισμό (όπως μας πληροφορεί, στο ναό αυτό ο Αδριανός τοποθέτησε μια τεράστια μαρμάρινη προτομή του εαυτού του με την επιγραφή "Θείου Αδριανού")[68].
Επίγραμμα [69]που γράφτηκε στα χρόνια του αυτοκράτορα Αναστασίου (τέλη του 6ου αιώνα), μιλάει για τα θαύματα της ιταλικής και της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής, τα οποία ξεπέρασε η Χαλκή πύλη του Μεγάλου Παλατιού στην Κωνσταντινούπολη, την οποία έχτισε ο Αναστάσιος. Στα ιταλικά θαύματα απαριθμείται το παλάτι στο Καπιτώλιο, ενώ στα παγκόσμια - τα εξής:
Ο Γρηγόριος της Τουρ, στο έργο του "De cursu stellarum ratio qualiter ad officium implendum debeat observari"[71] αριθμούσε στην Εισαγωγή από επτά θαυμαστά έργα των ανθρώπων και του θεού (ανάμεσα στα τελευταία π. χ. είχε βάλει τον ουρανό με τ'άστρα, τον ήλιο κτλ.). Ανάμεσα σε αυτά των ανθρώπων ήταν τα εξής:
Ο Ψευδο-Βέδας ο Σεβάσμιος στο "De septem mundi miraculi"[72] (γραμμένο στην πραγματικότητα πριν το 814 μ. Χ. στην επισκοπή του Άουγκσμπουργκ) είχε στην λίστα του τα εξής:
Ο Κοσμάς ο Μελωδός ο Ιεροσολυμίτης (στα Σχόλια στα ποιήματα του Γρηγορίου Ναζιανζηνού, Patrologia Graeca 38, 547) θεωρούσε ως ένα από τα θαύματα του κόσμου τον ναό της Αγίας Σοφίας, αντί του ναού του Σολομώντα[73][74][75].
Ο Νικήτας εκ Ηράκλειας, συγγραφέας του 11ου αιώνα, στο έργο του "Τα επτά πάλαι του κόσμου θαύματα" αριθμούσε τα εξής έργα:
Ο Βυζαντινός Χρονικογράφος Γεώργιος Κεδρηνός[77] είχε στη λίστα του (των "επτά θεαμάτων") τα εξής:
Στο 12-ου ή 13ου αιώνος Codex Vaticanus graecus 989 (fol. 110) αναφέρεται μια λίστα από 30 έργα (μια συλλογή προφανώς από πολλές προηγούμενες λίστες των "Επτά θαυμάτων του κόσμου"), μεταξύ των οποίων π. χ. βρίσκεται ο ναός του Αδριανού στην Κύζικο "που δεν έχει ολοκληρωθεί" (είναι υπ'αριθμόν 18 σε αυτόν τον κατάλογο). Η λίστα αυτή έχει συνολικά ως εξής:
ἔργα κάλλιστα καὶ θεάματα.!. ἃ ἐν τῷ κόσμῳ [ὁ] ἐν Ἐφέσῳ τῆς Ἀρτέμιδος ναός, τὰ Βαβυλώνεια τείχη, [αἱ] ἐν Αἰγύπτῳ πυραμίδες, ὁ ἐν Ῥώμῃ Ἀφροδίτης καὶ [Ῥώμης ναό]ς, τὸ ἐν Ῥώμῃ ἀμφιθέατρον, ὁ ἐν Ἁλικαρνασσῷ [Μ]αὐσώλου τάφος, ἡ ἐν Ῥώμῃ Γαίου καὶ Λουκίου ναυμαχία, ὁ ἐν Κρήτῃ λαβύρινθος, ὁ ἐν Ὀλύμπιᾳ Ζεύς, ἔργον Φειδίου. [ὁ] ἐν Ἐπιδαύρῳ Ἀσκληπιός, ἔργον Φειδίου, ὁ ἐν Ῥόδῳ [κο]λοσσός, ἔργον Χάρητος, ἡ ἐν Ἄργει Ἥρᾳ, ἔργο Πολυκλείτου, [ἡ] ἐν Κνίδῳ Ἀφροδίτῃ, ἔργον Πραξιτέλους, ὁ ἐν Μιλήτῳ ναὸς [τοῦ] Ἀπόλλωνος, ὁ ἐν Ῥώμῃ ἐν τῶν κίρκῳ ὀβελίσκος κομισθεὶς ἀπ’ Αἰγύπτου, ὁ ναὸς τοῦ Διὸς ἐν Ἡλίου πόλει, ὁ ἐν .αραις τῆς Σελήνης, ὁ Ἀδριανοὺ ἐν Κυζίκω, ἀτέ[λε]στος, ὁ Διὸς ἐν Δαμασκῳ, αἱ ἐν Θηβαίδι σύριγγες, τὸ ἐν Σιδῶνι θέατρον, τὸ ἐν Ἡρακλείᾳ τῆς Θρᾴκης, [ὁ ν]ἀὸς τοῦ Σαρπηδόνος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, ὁ Ἀσκληπιοῦ ἐν Περγάμῳ, ὁ ξυστὸς ἐν Σάρδει, ἡ ἡρακλεία κρηπὶς ἐν Σάρδει, [ἔχου]σα ἐν βάθει βαθμοὺς σν, ὁ ἐν Ἐφέσῳ λιμὴν χειρο[ποιῇ]τος ὅλος, ὁ ἐν Νικομηδείᾳ Ἀντωνίνος, ὁ ἐν Βηρυτῷ [Ζεύς], ἔργον Φειδίου χρυσελέφαντα ἀτέλεστος, ἡ ἐν Μύροις τῆς [Λυκίας] Λητώ, ὁλοσμαράγδινος πηχυαία καθεζομένη ἐπὶ θρόνου ἐκ τοῦ αὐτοῦ λίθου, ἔργον Πραξιτέλους, ἀτέλεστος τὰ περὶ τοὺς πόδας καὶ τὰ ὄπισθεν καὶ τὰ περὶ τὸν θρόνον.
Δηλαδή μιλάει για τα εξής "ωραιότερα έργα και θεάματα":
Στον διπλό κατάλογο από τη βιβλιοθήκη του Τορίνου[81] παρέχονται οι εξής δύο λίστες:
Και η δεύτερη λίστα:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.