Русия Федерациясенең федераль әһәмиятендәге шәһәр, Ленинград өлкәсенең административ үзәге, Русия Империясенең элекке башкаласы From Wikipedia, the free encyclopedia
Санкт-Петербург[35][36] (рус. Санкт-Петербург, фин. Pietari, кар. Pietari/Пиетари) (1703–1914 елларда Санкт-Петербург, 1914–1924 елларда — Петроград, 1924—1991 елларда — Ленинград) — Россия Федерациясенең федераль дәрәҗәле шәһәр, элек Россия Империясе башкаласы булган. 1703 елда нигез салынган. Халык саны 4 953 219 кеше (2012 ел). Миллионлы шәһәрләр арасында Россиядә иң төньяк шәһәр. Тулысынча Аурупада урнашкан һәм башкала булмаган халык саны буенча иң зур шәһәр. Шәһәрдә Россия Федерациясе Конституция мәхкәмәсе урнашкан.
Санкт-Петербург Россиянең төньяк-көнбатышында, Нева буе түбәнлеге чикләрендә, Балтыйк диңгезенең Фин култыгында урнаша.
Шәһәрнең уртача биеклеге — 1–5 м (үзәк районнары), 5–30 м (төньяк районнары), 5–22 м (көньяк һәм көньяк-көнбатыш районнары); иң биек ноктасы – 176 м.
Санкт-Петербургтан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча) | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() ![]() Выборг ~ 135 км | Мурманск ~ 1320 км Кандалакша ~ 1133 км Костомукша ~ 948 км | Сыктывкар ~ 1501 км Архангельск ~ 1144 км Петрозаводск ~ 438 км | |||||||
![]() ![]() | ![]() | Вологда ~ 697 км Казан ~ 1559 км Пермь ~ 2013 км Екатеринбург ~ 2330 км | |||||||
Псков ~ 278 км![]() ![]() | Великий Новгород ~ 170 км![]() ![]() Акъяр ~ 2091 км | Тверь ~ 507 км Мәскәү ~ 734 км Сарытау ~ 1570 км Самар ~ 1795 км | |||||||
Санкт-Петербург Нева елгасының ике ярларында, аның дельтада урнаша. Шулай ук шәһәрдә Нева елгасының култыклары (Зур һәм Кече Нева, Зур, Урта һәм Кече Невкалар, Фонтанка, Мойка, Екатерингофка, Крестовка, Карповка, Ждановка, Смоленка, Пряжка, Кронверк бугазы), кушылдыклары (Ижора, Славянка, Мурзинка, Охта, Чёрная речка) һәм якынча 20 ясалма каналлар агалар. Шәһәр чикләрендә Нева киңлеге — 340–650 м, тирәнлеге 14–23 м. Шәһәрнең су объектлары аша 800дан артык күпер салынган, шул исәптә 218 җәяүлеләр күпере һәм 8 ачыла торган күпер.
Санкт-Петербург халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.
Шәһәр климаты - уртача, уртача континенталь климатыннан уртача диңгез климатына күчүче.
Бөтен метеокүзәтчелек тарихы буенча иң югары температура 2010 елның 7 августында тәшкил ителгән – +37,1 °C, иң түбән 1883 елның 11 гыйнварында −35,9 °C. Санкт-Петербургта ел буенча 600–700 мм атмосфера дуеннары ява, күбесе — апрельдән октябрьгә кадәр.
Санкт-Петербург климаты | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Күрсәткеч | Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
Абсолют максимум, °C | 8,6 | 10,2 | 14,9 | 25,3 | 30,9 | 34,6 | 35,3 | 37,1 | 30,4 | 21,0 | 12,3 | 10,9 | 37,1 |
Уртача максимум, °C | −3,1 | −3 | 2,0 | 9,3 | 16,0 | 20,0 | 23,0 | 20,8 | 15,0 | 8,6 | 2,0 | −1,5 | 9,1 |
Уртача температура, °C | −5,5 | −5,8 | −1,3 | 5,1 | 11,3 | 15,7 | 18,8 | 16,9 | 11,6 | 6,2 | 0,1 | −3,7 | 5,8 |
Уртача минимум, °C | −8 | −8,5 | −4,2 | 1,5 | 7,0 | 11,7 | 15,0 | 13,5 | 8,8 | 4,0 | −1,8 | −6,1 | 2,7 |
Абсолют минимум, °C | −35,9 | −35,2 | −29,9 | −21,8 | −6,6 | 0,1 | 4,9 | 1,3 | −3,1 | −12,9 | −22,2 | −34,4 | −35,9 |
Явым-төшем нормасы, мм | 44 | 33 | 37 | 31 | 46 | 71 | 79 | 83 | 64 | 67 | 56 | 51 | 662 |
Чыганак: Климат Санкт-Петербурга. Погода и климат. әлеге чыганактан 2012-01-24 архивланды. 2011-12-21 тикшерелгән. |
Петербург урнашкан территория 9–10 гасырларда Новгород җиренә караган. 15 гасырда Петербург урынында Новгород җөмһүриятенә караган авыллар урнашкан. 1478 елдан Рус дәүләте составында. 17 гасыр башларында шведлар Нева ярларын басып алып, Охта елгасы тамагында Ниеншанс ныгытмасын нигезлиләр. Рус гаскәре 1703 елның 1 (12) маенда бу ныгытманы басып ала һәм 16 (27) майда Пётр I Заячий (фин. Jänissaari) утравында Санкт-Питер-Бурх (соңрак Петропавловск) ныгытмасына нигез салган. 1703–04 елларда Котлин утравында Кроншлот ныгытмасы нигезләнгән (1723 елдан Кронштадт). 1704 елда Неваның сул ярында Баш Адмираллыкка нигез салынган.
Шәһәр сәнәгать мәркәзе сыйфатында тиз үскән. 18 гасырның ахырында ук шәһәрдә 160 сәнәгый предприятие булган. 1708 елдан Петербург Ингерманландия, 1710 елдан Петербург губернасы үзәге. 1712-28 һәм 1732-1918 елларда — Россия башкаласы. Бу җирдә патша сарае (1712 елдан), Сенат (1713 елдан), коллегияләр (1718 елдан; 1802 елдан министрлыклар) һәм башка дәүләт учрежденияләре урнашканнар.
1905 ел 22 гыйнвар — Санкт-Петербургта «Канлы якшәмбе».
1941 елның 8 сентябреннән алып 1944 елның 27 гыйнварынача кала фашистлар тарафыннан блокадада тотыла.
Шәһәрдә күп фәнни һәм карау-проектлау институтлары бар (Гипро, Арканлау һәм Антарктика ТИ, Цитология институты, Норильск никеленең Гипода институты һәм башкалар).
Шәһәрнең машиналар төзү сәнәгате әһәмиятле. Россиядә сырлы чит ил машиналары заводлары бар.
Сәүдә сәнәгате (Дикси, Әйләнчек, Спортмастер супермаркетлар).
Финанс тармагы — (Россия Саклык Банкысының акча чыгару дворы, Финам, Россия Саклык Банкысы).
5 вокзал:
Төзелеш. «Мостострой № 6» ПАО — төзелеш компаниясе. Бүген оешма Ростов АЭС-2, универсаль оффшор бассейнны һ. б. корылмаларны төзүе. 1979 елда оешма Череповецта «Октябрьский күперне» төзиләр
Халык саны | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
1764[37] | 1765[38] | 1780[38] | 1789[38] | 1800[37] | 1811[38] | 1817[38] | 1825[38] |
149 700 | ↗150 300 | ↗174 800 | ↗217 900 | ↗220 200 | ↗335 600 | ↗363 900 | ↗424 700 |
1833[38] | 1837[38] | 1840[38] | 1850[37] | 1852[38] | 1863[38] | 1870[38] | 1882[38] |
↗442 900 | ↗468 800 | ↗470 200 | ↗487 300 | ↗532 200 | ↗539 500 | ↗668 000 | ↗928 000 |
1891[38] | 1897[39] | 1900[37] | 1901[38] | 1910[38] | 1914[38] | 1915[37] | 1916[37] |
↗1 033 600 | ↗1 264 920 | ↗1 418 000 | ↗1 439 600 | ↗1 905 600 | ↗2 118 500 | ↗2 314 500 | ↗2 415 700 |
1917[37] | 1918[37] | 1919[37] | 1920[37] | 1921[37] | 1922[37] | 1923[37] | 1924[37] |
↘2 300 000 | ↘1 469 000 | ↘900 000 | ↘740 000 | ↗830 000 | ↗960 000 | ↗1 093 000 | ↗1 221 000 |
1925[37] | 1926[40] | 1928[41] | 1930[37] | 1935[37] | 1940[37] | 1941[37] | 1942[37] |
↗1 379 000 | ↗1 590 770 | ↗1 688 300 | ↗2 009 500 | ↗2 715 700 | ↗2 920 000 | ↗2 992 000 | ↘2 432 000 |
1943[37] | 1944[37] | 1945[37] | 1946[37] | 1947[37] | 1948[37] | 1949[37] | 1950[37] |
↘622 000 | ↘546 000 | ↗927 000 | ↗1 541 000 | ↗1 920 000 | ↗1 998 000 | ↗2 218 000 | ↗2 258 000 |
1955[37] | 1956[42] | 1959[43] | 1960[37] | 1962[38] | 1965[37] | 1967[38] | 1970[44] |
↗2 797 000 | ↗2 814 000 | ↗3 321 196 | ↗3 432 000 | ↘3 036 000 | ↗3 777 200 | ↘3 296 000 | ↗3 949 501 |
1973[38] | 1975[37] | 1976[38] | 1979[45] | 1980[37] | 1981[37] | 1982[37] | 1983[37] |
↘3 679 000 | ↗4 356 200 | ↘3 915 000 | ↗4 588 183 | ↗4 635 200 | ↗4 669 400 | ↗4 711 200 | ↗4 762 100 |
1984[37] | 1985[37] | 1986[37] | 1987[37] | 1988[37] | 1989[46] | 1990[47] | 1991[47] |
↗4 806 400 | ↗4 844 200 | ↗4 882 200 | ↗4 931 200 | ↗4 986 900 | ↗5 023 506 | ↘5 002 444 | ↗5 007 469 |
1992[47] | 1993[47] | 1994[47] | 1995[47] | 1996[47] | 1997[47] | 1998[47] | 1999[47] |
↘4 986 405 | ↘4 942 891 | ↘4 881 563 | ↘4 845 407 | ↘4 820 213 | ↘4 806 641 | ↘4 783 982 | ↘4 770 897 |
2000[47] | 2001[47] | 2002[48] | 2003[47] | 2004[47] | 2005[47] | 2006[47] | 2007[47] |
↘4 741 923 | ↘4 714 844 | ↘4 661 219 | ↘4 656 474 | ↘4 624 083 | ↘4 600 000 | ↘4 580 620 | ↘4 571 184 |
2008[47] | 2009[47] | 2010[49] | 2011[50] | 2012[51] | 2013[52] | 2014[53] | 2015[54] |
↘4 568 047 | ↗4 581 854 | ↗4 879 566 | ↗4 899 344 | ↗4 953 219 | ↗5 028 000 | ↗5 131 942 | ↗5 191 690 |
Санкт-Петербург 18 районына бүленә:
![]() | ||
|
| |
Районнар, үз чиратта, муниципаль округларга, шәһәрләргә һәм бистәләргә бүленәләр.
Шәһәр чикләрендә 111 шәһәрэче муниципаль берәмлек бар: 81 муниципаль округ, 9 шәһәр (Зеленогорск, Колпино, Красное Село, Кронштадт, Ломоносов, Павловск, Петергоф, Пушкин, Сестрорецк) һәм 21 бистә.[55]. |
|
|
|
|
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.