Godina 1842. (MDCCCXLII) bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u četvrtak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).
- Ovo je članak o godini 1842.
Gregorijanski | 1842. (MDCCCXLII) |
Ab urbe condita | 2595. |
Islamski | 1257–1258. |
Iranski | 1220–1221. |
Hebrejski | 5602–5603. |
Bizantski | 7350–7351. |
Koptski | 1558–1559. |
Hindu kalendari | |
• Vikram Samvat | 1897–1898. |
• Shaka Samvat | 1764–1765. |
• Kali Yuga | 4943–4944. |
Kineski | |
• Kontinualno | 4478–4479. |
• 60 godina | Yang Voda Tigar (od kineske Ng.) |
Holocenski kalendar | 11842. |
Podrobnije: Kalendarska era |
Događaji
Januar/Siječanj – Mart/Ožujak
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/The_Last_Stand%2C_by_William_Barnes_Wollen_%281898%29.jpg/640px-The_Last_Stand%2C_by_William_Barnes_Wollen_%281898%29.jpg)
- 1. 1. - Pokrenute novine Rheinische Zeitung u Kelnu, u kojima Karl Marx objavljuje članke, a u oktobru postaje i urednik.
- 1. 1. - Otvoren Barnum's American Museum u New Yorku.
- 4. 1. (ili 16. 1.) - U Teatru na Đumruku vojni kapel-majstor Jožef Šlezinger priredio prvi javni muzički koncert u Beogradu.
- 6 - 13. 1. - Prvi anglo-afganski rat: Bitka kod Gandamaka, ili Masakr Elphinstoneove armije - tokom povlačenja iz Kabula britanska vojska doživljava jedan od najtežih poraza u historiji.
- 14. 1. - U Irigu osnovana prva srpska čitaonica sa bibliotekom.
- 17. 1. - Državni udar de Coste Cabrala u Portugalu, diktatorski vlada do 1846.
- 23. 1. - James Clark Ross stigao do 78°09'30" južne širine - to je Najdalje na jug do 1900.
- 26. 1. - Prvi broj zagrebačkog "Gospodarskog lista" (naslovljen "Priobćenje članovom horvatsko-slavonskoga Gospodarskog družtva", današnji naziv od 1855).
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Janko_Dra%C5%A1kovi%C4%87_Litho.jpg/640px-Janko_Dra%C5%A1kovi%C4%87_Litho.jpg)
- 10. 2. - Osnovana Matica ilirska, od 1874. Matica hrvatska.
- februar - Leteće diletantsko pozorište (nastalo u Novom Sadu 1838) priključilo se beogradskom Teatru na Đumruku[1].
- 5. 3. - Meksički general Ráfael Vásquez zauzima San Antonio u Teksasu ali povlači se već dva dana kasnije. Teksašani u novembru odgovaraju Mierovom ekspedicijom.
- 9. 3. - Praizvedba Verdijeve opere Nabucco (prvobitno "Nabucodonosor") u milanskoj La Scali, kojom se Verdi etablirao kao veliki kompozitor.
- mart - Commonwealth v. Hunt: Vrhovni sud Massachusettsa presudio da su sindikati legalni.
- mart? - Ustavobraniteljski prvaci Toma Vučić Perišić i Avram Petronijević se vratili u Srbiju, uz pomoć susednih država rade protiv kneza Mihaila[2].
- 16. 3. - HMS Driver je prvi parobrod koji kreće na cirkumnavigaciju (do 1847).
- 29. 3. (17. 3. po j.k.) - Uredba o položaju činovnika u Srbiji - dobijaju stalnost položaja, vlada skoro da nema disciplinsku moć nad njima.
- 30. 3. - Anestezija: Crawford Long upotrebio dietil etar u operaciji.
April/Travanj – Jun/Lipanj
- 5. 4. - Nakon pobune domorodaca na Wallis i Futuni, misionari zatražili francusku zaštitu.
- 11. 4. - U Brzoj Palanci izgrađena prva srpska lađa "Knez Mihajlo".
- 13. 4. - Afganska Opsada Džalalabada okončana nakon pet meseci - general George Pollock deblokirao garnizon.
- 13. 4. - Francisco Morazán uzeo vlast u Kostarici s namerom da obnovi Saveznu Republiku Centralne Amerike, ali u septembru je oboren oružanom pobunom i pogubljen.
- 5 - 8. 5. - Veliki požar opustošio deo Hamburga.
- 7. 5. - Severni Haiti pogođen jakim zemljotresom, preko 5.000 mrtvih.
- 8. 5. - Versajska železnička nesreća: u požaru nakon iskliznuća stradale najmanje 52 osobe, do tada je praksa bila da se vagoni zaključavaju.
- 11. 5. - U Velikoj Britaniji uveden prvi mirnodopski porez na dohodak - trebao je biti privremen ali ostao je do danas.
- 19. 5. - Dorrova pobuna u Rhode Islandu: neuspeo napad na arsenal u Providence, Rhode Island.
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Redshift_blueshift.svg/640px-Redshift_blueshift.svg.png)
- 25. 5. - Christian Doppler predlaže u Pragu Doplerov efekat.
- 30. 5. - Restauracija (izbor županijskog činovništva) u Zagrebačkoj županiji: Ilirska stranka pobijedila Mađarone, koji zatim nazivaju Ilirce "veleizdajnicima" i "rusofilima"[3].
- 31. 5. (19.5. po j.k.) - U Beogradu osnovano Družstvo srbske slovesnosti (prema Tanjugu). Prva svečana skupština je održana 8 (20). juna.[4]
- maj-jun - Bitka kod Congelle: Britanci neuspešno napadaju Bure u Republici Nataliji, ovi ih zatim opsedaju u Port Natalu (Durbanu).
- 9. 6. (Spasovdan) - Pobuna Albanaca u Vranju - opljačkana varoš, srušena crkva[5].
- 13. 6. - Kraljica Viktorija je prvi britanski monarh koji se vozio vozom, na Velikoj zapadnoj železnici.
- 16. 6. - Franjo Haller imenovan hrvatskim banom - ostaje do 1845, suzbija Ilirski pokret.
- 16. 6. - Prvi opijumski rat: Bitka kod Woosunga je britanska pobeda nakon koje tri dana kasnije zauzimaju Šangaj.
- 21. 6. - Po naređenju beogradskog paše, otkazana predstava "Apoteoza besmrtnog Karađorđa" (biće prikazana 1847).
- 24. 6. (12. 6. po j.k.) - Umro vaseljenski patrijarh Antim V, nasleđuje ga German IV (do 1845 i 1852-53).
- jun - Britanac James Nasmyth patentirao parni čekić, ubrzo dolazi do spora sa Francuzom François Bourdonom oko prvenstva.
- jun - Britanski diplomati Charles Stoddart i Arthur Conolly pogubljeni u Buhari.
- jun-decembar - Američka Ekspedicija na Obali Slonovače protiv napadača na američke trgovačke brodove.
Jul/Srpanj – Septembar/Rujan
- 8. 7. - Totalno pomračenje Sunca, u sh. krajevima prekriveno od preko 99% (u Hrvatskoj) do 84% u jugoistočnoj Srbiji[6].
- 20. 7. - Bivši ruski oficir Platon de Čihačjov se popeo na Pico de Aneto, najviši vrh Pirineja.
- 21. 7. - Bitka kod Chinkianga: Britanci zauzeli Zhenjiang, što im otvara put prema Nankingu - kineska ćingovska vlada nakon ovoga traži mir.
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%80%D1%85_%D1%81%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%88%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84.jpg/320px-%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%80%D1%85_%D1%81%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%88%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84.jpg)
- 9. 8. - Webster–Ashburtonov ugovor utvrdio severoistočnu granicu SAD i britanske Kanade.
- 10. 8. - Zakon o rudnicima u Velikoj Britaniji zabranjuje jamski rad ženama i dečacima mlađim od 10 godina.
- 14. 8. - Objavljen kraj Drugog seminolskog rata na Floridi.
- avgust - Josif Rajačić imenovan za karlovačkog mitropolita (patrijarh od 1848, vl. do 1861).
- 25. 8. (13. 8. po j.k.) - Naročiti emisar Porte Šekib-efendija traži u Beogradu smenu trojice ministara, što knez Mihailo odbija[7].
- 26. 8. - Prestao s radom beogradski Teatar na Đumruku.
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/The_Signing_of_the_Treaty_of_Nanking.jpg/640px-The_Signing_of_the_Treaty_of_Nanking.jpg)
- 29. 8. - Potpisan Nankinški ugovor kojim se povoljno po Britaniju okončava Prvi opijumski rat - prvi od neravnopravnih ugovora koji obeležavaju kinesko "Stoleće poniženja" (1839-1949).
- 2. 9. (21. 8. po j.k.) - Vučićeva buna: Toma Vučić Perišić diže pobunu u Kragujevcu[2].
- 4. 9. - Mihailova vojska se sukobila sa Perišićevom kod Kragujevca, ovaj je razbio topovima; vojska zatim kod Žabara otkazuje poslušnost Mihailu[8].
- 4. 9. - Nastavljena gradnja Kölnske katedrale.
- 6. 9. (25. 8. po j.k.) - Knez Mihailo pobegao u austrijski Zemun (vratiće se 1859).
- 9. 9. - Kraljevina Tahiti stavljena pod francuski protektorat - nesuglasice sa Velikom Britanijom.
- 12. 9. - U Dubrovniku potpisan ugovor između bosanskog i hercegovačkog pašaluka i "nezavisne oblasti Crne Gore"[9]; problem su granični sukobi, Grahovsko pitanje i uskoci koji upadaju u tursku Hercegovinu[10].
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/PrinceAlexander_I_w.jpg/640px-PrinceAlexander_I_w.jpg)
- 14. 9. (2. 9. po j.k.) - Knez Aleksandar Karađorđević izvikan na narodnoj skupštini na Vračaru za novog vladara Srbije.
- 15. 9. - Bitka za Kabul (1842): Britanci se vratili u Kabul, povlače se već sledećeg meseca uništivši tvrđavu i veliki bazar.
- septembar - Kinesko-sički rat se okončava statusom kvo.
Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac
- 5. 10. - Josef Groll proizveo u Plzeňu prvu količinu Pilsner Urquella, prvog pilsner (ili pils) piva.
- 7. 10. - Smenjen knez Vlaške Alexandru II Ghica.
- 18. 10. - U Bavarskoj inauguriran spomenik Walhalla.
- 20. 10. - Zauzeće Montereya: nakon pogrešnih vesti o izbijanju rata između SAD i Meksika, američka mornarica i marinci iz Perua na jedan dan zauzeli Monterey u Gornjoj Kaliforniji.
- 29. 10. - Iberijsko polustrvo pogođeno uraganom druge kategorije - to će se sledeći put desiti tek 2005. sa uraganom Vince.
- oktobar, krajem - Ruski car Nikolaj poslao sultanu protestno pismo zbog prevrata u Srbiji - ruska vlada će tražiti ponavljanje izbora za knjaza[11].
- 7. 11. (26. 10. po j.k.) - Mitrovska skupština: na Kalemegdanu pročitan sultanski berat potvrde kneza Aleksandra Karađorđevića.
- novembar - Egiptološka ekspedicija Karla Richarda Lepsiusa stigla u Gizu.
- 3. 12. - Baldomero Espartero bombarduje Barselonu u kojoj je došlo do pobune radnika i buržoazije.
- 7. 12. - Ljudevit Gaj objavio Proglas u Ilirskim narodnim novinama kojim se zalaže za Ilirski pokret.
Kroz godinu
- Ivan Mažuranić i Josip Užarević izdali Njemačko-ilirski slovar (Njemačko-hrvatski rječnik) s 40.000 riječi.
- Pjesma "Grobničko polje" Dimitrije Demetera povodom 600-godišnjice legendarne Bitke na Grobničkom polju.
- U Zagrebu pokrenuto "Kolo", časopis za književna i kulturna pitanja.
- Poboljšanje crnogorsko-austrijskih odnosa - car darovao vladici skupocen brilijantski krst, sledeće godine dozvolio Crnogorcima kupovanje vojnog materijala u svojoj državi[12].
- Podignuta pravoslavna Crkva Svete Trojice u Zemunu.
- Omer-paša Latas ratuje u Albaniji.
- Nikolaj Gogolj: "Šinjelj" i "Mrtve duše".
- Pruska vojska usvojila špicasti šlem Pickelhaube.
- Osmansko carstvo povratilo kontrolu nad Fezanom (dan. jugozapadna Libija), koji time postaje najudaljenija provincija carstva.
- Adam Jerzy Czartoryski osnovao kod Istanbula selo Adampol (Polonezköy) za poljske političke izbeglice.
- Francusko osvajanje Alžira: Abdelkader potisnut u Maroko, iz čega će nastati Franko-marokanski rat (1844).
- 1842-43 - Uspostavljen francuski protektorat nad Obalom Slonovače.
- Nauka i tehnika
- Paleontolog Richard Owen iskovao naziv taksona Dinosauria.
- Julius von Mayer pretpostavio mehanički ekvivalent toplote godinu dana pre Jamesa Joulea.
- John Bennet Lawes patentirao đubrivo superfosfat.
- Alexandre-François Debain patentirao harmonijum.
Rođenja
- 15. 1. - Paul Lafargue, socijalista († 1911)
- 25. 2. - Karl May, književnik († 1912)
- 26. 2. - Camille Flammarion, astronom i književnik († 1925)
- 28. 2. - Milan Kujundžić Aberdar, srpski književnik, političar, akademik († 1893)
- 18. 3. - Stéphane Mallarmé, pesnik († 1898)
- 12. 5. - Jules Massenet, kompozitor († 1912)
- 17. 5. - August Thyssen, industrijalac († 1926)
- 11. 6. - Carl von Linde, pronalazač, industrijalac († 1934)
- 16. 6. - Milorad Popović - Šapčanin, književnik († 1895)
- 24. 6. - Ambrose Bierce, satiričar († ca. 1914)
- 10. 7. - Gligorije Giga Geršić, srpski političar i pravnik († 1918)
- 23. 8. - Osborne Reynolds, fizičar, inženjer († 1912)
- 20. 9. - James Dewar, hemičar, fizičar († 1923)
- 22. 9. - Abdul Hamid II, osmanski sultan († 1918)
- 18. 10. - Čedomilj Mijatović, srpski političar, ekonomista, istoričar, akademik († 1932)
- 23. 10. - Ivan Jesse Kujundžić, književnik († 1903)
- 25. 10. - Dimitrije Ruvarac, srpski istoričar († 1931)
- 26. 10. - Vasilij Vereščagin, slikar († 1904)
- 27. 10. - Giovanni Giolitti, italijanski političar († 1928)
- 1. 11. - Stojan Novaković, srpski istoričar, filolog i političar († 1915)
- 12. 11. - Ōyama Iwao, japanski maršal († 1916)
- 12. 11. - John William Strutt Rayleigh, fizičar, nobelovac († 1919)
- 9. 12. - Pjotr Kropotkin, naučnik, filozof, anarhista († 1921)
Smrti
- 27. 1. - Jakob Lovrenčić, književnik (* 1787)
- 9. 2. - Jelena Petrović, Karađorđeva udovica (* 1765-71)
- 6. 3. - Constanze Mozart, kompozitorova udovica (* 1762)
- 13. 3. - Henry Shrapnel, vojni inovator (* 1761)
- 15. 3. - Luigi Cherubini, kompozitor (* 1760)
- 23. 3. - Stendhal, književnik (* 1783)
- 30. 3. - Louise Élisabeth Vigée Le Brun, slikarica (* 1755)
- 8. 5. - Jules Dumont d'Urville, istraživač (* 1790)
- 9. 5. - Marko Kažotić, književnik (* 1804)
- 23. 5. - Nikola Milićević Lunjevica, pobratim kneza Miloša, deda kraljice Drage (* 1776)
- 1. 6. - Pavel Petrovič Njegoš, vladičin sinovac, imperatorski paž
- 28. 7. - Clemens Brentano, književnik (* 1778)
- sept. - Milutin Savić Garašanin, nekada obor-knez jasenički (* 1762)
- 15. 9. - Francisco Morazán, političar i general (* 1792)
- 21. 9. - Sava Tekelija, doktor prava, narodni i kulturni radnik, zadužbinar (* 1761)
- 20. 10. - Grace Darling, heroina (* 1815)
- 24. 10. - Bernardo O'Higgins, čileanski državnik (* 1778)
- Nodira, uzbečka pesnica i državnica (* 1792)