Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Józef Dominik Bartłomiej Chołodecki[uwaga 1] herbu Białynia (ur. 15 lub 22 sierpnia 1852 w Stawkach Janowskich, zm. 30 stycznia 1934 we Lwowie) – polski urzędnik pocztowy, oficer wojskowy, pisarz i historyk, działacz społeczny.
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
15 lub 22 sierpnia 1852 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Miejsce spoczynku | |
Zawód, zajęcie |
urzędnik pocztowy |
Narodowość |
polska |
Alma Mater | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Urodził się 15[uwaga 2] lub 22 sierpnia 1852 w Stawkach Janowskich[1][2][3]. Był synem Celestyna (1816-1867, działacz niepodległościowy, pochowany w Stryju) i Emilii z domu Setti da Forli (1824-1878, uczestniczka powstania styczniowego, pochowana w Żulinie[4]) oraz bratankiem Tomasza[1][3].
Początkowo uczył się w domu, potem w szkole w Stryju, a następnie w gimnazjum we Lwowie[3]. Jako uczeń gimnazjalny we Lwowie uczestniczył w organizacji powstania styczniowego 1863 działając jako kurier i goniec roznoszący korespondencję w tym do więzień, uczestnicząc w przygotowaniu broni, w różnego rodzaju wsparciu powstańcu i sabotażu wobec władz[5][1][3]. W 1867 należał do tajnej organizacji uczniowskiej w gimnazjum[3]. 5 października 1870 zdał egzamin dojrzałości[3]. Następnie studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego, w 1874 kończąc studia prawnicze ukończył studia prawnicze[1][3]. W trakcie studiów działał w Czytelni Akademickiej[3].
Podjął pracę w galicyjskiej służbie pocztowej[1]. Od około 1873 praktykował w Czerlanach, Niżniowie, Stanisławowie[3]. Od około 1874 był praktykantem w Urzędzie Pocztowym we Lwowie mieście[6]. Następnie przeszedł do pracy w C. K. Krajowej Dyrekcja Poczt we Lwowie, gdzie od 1875 praktykantem konceptowym[7][3], od około 1876 do około 1880 był koncepistą[8]. Od 1880 był okręgowym komisarzem poczt w Czerniowcach[3]. Po kilku latach (w Szematyzmach z lat 1882–1886 nie figurował) podjął pracę w C. K. Dyrekcji Poczt i Telegrafów dla Galicji i Wielkiego Księstwa Krakowskiego we Lwowie, gdzie od około 1886 nadkomisarzem[9], od około 1890 sekretarzem[10], od około 1894 radcą[11], od 1903 do 1909 dyrektorem oddziału rachunkowego[12][3] (potem określany też dyrektor departamentu rachunkowego)[13] oraz jako naczelny dyrektor izby obrachunkowej[1][2][14][15]). Pod koniec lata 1909 przeszedł w stan spoczynku[16][3].
Równolegle w C. K. Armii został mianowany porucznikiem piechoty z dniem 1 listopada 1874[17]. Jako oficer rezerwy do około 1883 był przydzielony do 77 pułku piechoty z garnizonem w Königgrätz i z komandem rezerwy w Samborze[18]. Następnie w C. K. Obronie Krajowej został zweryfikowany w stopniu podporucznika piechoty z dniem 1 listopada 1874[19], a następnie awansowany na nadporucznika z dniem 1 maja 1883[20]. Od około 1883 do około 1884 jako oficer w nieaktywnym stanie był przydzielony do Bukowińskiego batalionu piechoty obrony krajowej nr 75 w Radautz[21][20].
Należał do wielu towarzystw społecznych, naukowych i humanitarnych[1][2][3]. Pracując w Czerniowcach był aktywny w organizacjach bukowińskiej Polonii[3]. Od 1883 udzielał się tam w redagowaniu tamtejszej „Gazety Polskiej” (założonej przez Klemensa Kołakowskiego)[22]. Przez trzy lata pisał felietony pod pseudonimem „Walenty Ćwik”[22]. Na miejscu był członkiem zarządu Czytelni Polskiej, współorganizował bibliotekę i polskie imprezy[3]. Po powrocie do Lwowa poświęcił się bardziej pracy literackiej i publicystycznej, oddając się zupełnie temu po przejściu na emeryturę[22]. Redagował „Gazetę Urzędniczą” i „Reformę Państwową”, zaś na początki XX wieku prowadził redakcję „Miesięcznika Galicyjskiego Towarzystwa Ochrony Zwierząt”[22]. Jednocześnie jego prace drukowano w wielu periodykach lwowskich[22]. W okresie pracy we Lwowie był prezesem branżowej organizacji Klub Pocztowy[3]. Był działaczem I Galicyjskiego Towarzystwa Ochrony Zwierząt we Lwowie, w którym od około 1897 do około 1907 był wydziałowym[23], a od około 1911 co najmniej do 1914 był zastępcą prezesa[24][25][26]. Od 1902 do 1908 przez dwie kadencje był radnym miejskim we Lwowie[1], będąc wtedy członkiem sekcji V dla spraw organizacyjnych i oświaty[27][3]. Od około 1903 do około 1908 był delegatem miasta Lwowa do Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie[28]. Od około 1908 co najmniej do 1914 był członkiem komisji kontrolującej w Lidze Pomocy Przemysłowej we Lwowie[29]. Od około 1913 był skarbnikiem Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie[30] do marca 1925[31]. Był inicjatorem powstania Towarzystwa Teatru Ludowego we Lwowie i na początku XIX wieku prezesem zarządu tegoż[32][3]. Należał do Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Literatów i Artystów Polskich we Lwowie, w ramach którego w 1907 został członkiem wydziału[33]. Był członkiem Towarzystwa dla Popierania Nauki Polskiej, Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Towarzystwa Miłośników Przeszłości Lwowa[2][3].
W czasie I wojny światowej po inwazji rosyjskiej 20 czerwca 1915 został przymusowo wywieziony przez władze rosyjskie do Kijowa w grupie zakładników[34][35][14][3]. 18 sierpnia 1915 odzyskał wolność[36]. Był więziony przez dwa lata[13].
Brał udział w obronę Lwowa w trakcie wojny polsko-ukraińskiej 1918/1919[3]. W niepodległej II Rzeczypospolitej kontynuował swoją działalność społeczną. Przez wiele lat był członkiem Małopolskiej Straży Obywatelskiej[13]. Na początku lat 20. był członkiem wydziału i wiceprezesem Towarzystwa Polskiego Żałobnego Krzyża dla okręgu lwowskiego[37], a po przekształceniu organizacji (1925) był członkiem zarządu, od 1926 wiceprezesem zarządu w wydziale wojewódzkim we Lwowie Polskiego Towarzystwa Opieki nad Grobami Bohaterów (w tym samym roku otrzymał też tytuł członka honorowego)[38][3][13]. Należał do Towarzystwa Przyjaciół Ossolineum[39]. Był zastępcą przewodniczącego koła im. Adama Asnyka Towarzystwa Szkoły Ludowej we Lwowie, dr. Jana Poratyńskiego[40]. W 1925 na 10-ciolecie wywiezienia przez Rosjan lwowskich zakładników został przewodniczącym zrzeszenia tego grona[41].
W lipcu 1905 wraz z Aleksandrem Czołowskim odkrył grobowiec Gertrudy Potockiej w podziemiach kościoła w Witkowie, w następnym roku wydał publikację temu poświęconą[42]. Był literatem i publicystą, autorem licznych rozpraw, szkiców, artykułów, także z przeszłości Lwowa, w tym upamiętniających obronę Lwowa[13]. Tworzył archiwum wojenne we Lwowie[3]. Uchodził także za znawcę historii poczty polskiej[2]. Łącznie opublikował ok. 100 książek i broszur oraz 100 felietonów[5]. Publikował też pod pseudonimami „Kresowiec”, „Bela Rębowicz”[2][3]. Zorganizowano uroczystość 40-lecia jego pracy publicystycznej[3].
Miał synów[13]. Zmarł po długiej chorobie 30 stycznia 1934 we Lwowie[13][2][3]. 2 lutego 1934 został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie w grobowcu rodziny Setti[13][43].
W 1951 jego praca Bohaterska dziatwa w obronie Lwowa: opowieść o Tadeuszu, Janie i Halinie Grabskich poległych w walkach o Lwów została wycofana z polskich bibliotek oraz objęta cenzurą[45].
polskie
austro-węgierskie