Loading AI tools
polski polityk emigracyjny (II RP) Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Juliusz Nowina-Sokolnicki (ur. 16 grudnia 1925 w Pińsku[1], zm. 17 sierpnia 2009 w Colchesterze[2]) – polski polityk emigracyjny, obywatel brytyjski[3], w latach 1972–1990 tytułujący się „Prezydentem Wolnej Polski na Wychodźstwie” – uważany przez rząd RP na uchodźstwie i część środowisk emigracyjnych za samozwańczego.
![]() Juliusz Nowina–Sokolnicki (2007) | |
Rodzina | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci |
17 sierpnia 2009 |
Ojciec |
Antoni Franciszek Emil Sokolnicki h. Nowina |
Matka |
Irena Skirmunt h. Dąb |
Żona |
1-Anna Nowak, 2-Tatiana Danuta Kotlińska, 3-Florence Amelia Rosling, 4-Joyce Teresa George Norton, 5-Elizabeth Mary Mayall, 6-Margaret Docherty, 7-Avril Dalgleish |
Odznaczenia | |
![]() |
W sporządzonym przez siebie życiorysie podał, że urodził się 16 grudnia 1920 w Pińsku[4]. Na tej podstawie utrzymywał, iż w latach 1937–1938 studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim, a w sierpniu 1939 został zmobilizowany do Wojska Polskiego, w kampanii wrześniowej brał udział w szeregach 84 Pułku Strzelców Poleskich[5]. W istocie istnieją wątpliwości, czy nawet uczęszczał do gimnazjum w Pińsku[6]. Miał uciec z radzieckiej niewoli i zaangażować się w kolportaż podziemnej prasy. Uwięziony przez gestapo był ponoć przetrzymywany na Pawiaku, a następnie trafił do obozu pracy w Metzu. Zwolniony w 1942 z powodu słabego stanu zdrowia przybył do Warszawy. Kolejne lata swojego życia Sokolnicki opisywał w późniejszym okresie „jako okres intensywnej działalności antynazistowskiej i antykomunistycznej w niewielkiej niezależnej organizacji określonej jako „Grupa Wolnych”. Podczas okupacji niemieckiej był podobno żołnierzem Armii Krajowej, w 1942 awansowany na stopień porucznika, a w 1943 na kapitana (władze RP na uchodźstwie stwierdziły, że Sokolnicki nie figurował w rejestrach AK). W Polskich Siłach Zbrojnych miał zostać mianowany na stopień podpułkownika[4].
W bliżej nieznanych okolicznościach przedostał się pod koniec II wojny światowej do Wielkiej Brytanii. W 1947 został zdemobilizowany i był członkiem zarządu cywilnego polskiego obozu wojskowego. Wkrótce mianowany został sekretarzem 107. koła Stowarzyszenia Kombatantów Polskich „Witley i Okolice”. Rok później zamieszkał w Londynie, gdzie przez szereg lat pracował fizycznie. Równocześnie nie zaprzestał aktywności w strukturach polonijnych, m.in. sekretarzując Towarzystwu Oświaty Powszechnej. Od czerwca 1950 współredagował „Biuletyn Ziem Zachodnich”. W 1951 został działaczem piłsudczykowskiej Ligi Niepodległości Polski. Po powstaniu w 1954 niekonstytucyjnej Rady Trzech opowiedział się w tym sporze po stronie legalnego prezydenta. Wówczas to wraz z grupą byłych działaczy Ligi Niepodległości Polski współtworzył Konwent Walki o Niepodległość[7]. Ugrupowanie to deklarowało wsparcie dla obozu prezydenckiego[8]. W latach 1955–1956 nawiązał krótkotrwały kontakt z wywiadem PRL, aby – jak twierdził – „rozpracować działalność służb reżymowych w środowiskach emigracyjnych”[9][10]. Po kilku spotkaniach zgłosił się do Scotland Yardu, gdzie przekazał posiadane informacje, w efekcie czego funkcjonariusz PRL-owskiego wywiadu został uznany za persona non grata[11]. W 1958 współzałożyciel Związku Obrony Polskich Ziem Zachodnich, członek zarządów Związku Ziem Wschodnich[7].
Był członkiem Rady Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji (1954–1957, wyznaczony przez Konwent Walk o Niepodległość, na pierwszym posiedzeniu 18 grudnia 1954 wybrany jej sekretarzem[12]; pełnił mandat do 28 kwietnia 1957) oraz z ramienia Ruchu Odrodzenia Narodowego II kadencji (1958–1963), III kadencji (1963–1968) i IV kadencji (1968–1970). Od 12 stycznia 1967 był ministrem informacji i dokumentacji w rządzie Aleksandra Zawiszy, działającym do 9 czerwca 1970. W kolejnym rządzie Zygmunta Muchniewskiego był ministrem informacji i dokumentacji do 3 czerwca 1971, a następnie ministrem i został zwolniony z tego stanowiska na własną prośbę[13].
Będąc związanym z częścią emigracji, która zwalczała tzw. Radę Trzech, 8 kwietnia 1972, wykorzystując fakt śmierci Prezydenta RP na Uchodźstwie Augusta Zaleskiego, rozesłał fotokopie dokumentu stwierdzającego, że jest on wyznaczonym następcą przez zmarłego prezydenta Zaleskiego, powołując się na dokument nominacji na następcę prezydenta RP na Uchodźstwie z 22 września 1971[14]. Autentyczność dokumentu była kwestionowana przez zwolenników prezydentury S. Ostrowskiego i środowiska związane z Radą Trzech[15], nie został on jednak nigdy poddany profesjonalnej analizie[16].
„W związku z krążącymi w Londynie fotostatami rzekomych dokumentów urzędowych, rozsyłanych przez p. Juliusza Sokolnickiego, stwierdzamy, że „zarządzenie z dnia 22 września 1971 roku o wyznaczeniu następcy Prezydenta RP” i „Dziennik Ustaw RP Nr 1 z dnia 7 kwietnia 1972 roku z tym zarządzeniem” są falsyfikatami. Takiego zarządzenia Prezydenta RP, które winno znajdować się w aktach Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP, nigdy nie było, a taki Dziennik Ustaw RP nigdy nie został wydany z polecenia Ministra Sprawiedliwości”
Przedstawiając się jako Prezydent Wolnej Polski na Wychodźstwie zdymisjonował w grudniu 1972 premiera rządu polskiego na uchodźstwie Alfreda Urbańskiego, powołanego przez prezydenta Ostrowskiego i powołał własny gabinet kierowany przez nieznanego bliżej na emigracji płk. Sergiusza Pawła Ursyna-Szantyra.
Od lat 70. działał jako Prezydent Wolnej Polski na Wychodźstwie równolegle z prezydentami Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie, pełniącymi urząd do 1990[17]. Tworzył własne rządy, własnych premierów i ministrów działających równolegle z rządami polskimi na uchodźstwie. Ministrem w jego gabinecie był m.in. ksiądz prałat Henryk Jankowski (został on powołany w czerwcu 1989 na ministra stanu w rządzie Jana Alfreda Łokcikowskiego tytułowanego generałem broni). Dekretem z 5 marca 1986 ustanowił Nadzwyczajny Trybunał Karny z siedzibą w Warszawie oraz z jurysdykcją na terenie Polski, w zamierzeniu przeznaczony do sądzenia komunistów i ich współpracowników[4][18].
19 stycznia 1987 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie (pierwszy rząd Edwarda Szczepanika) wydał specjalne oświadczenie, w którym uznał Sokolnickiego za samozwańca, a przywołując jego działalność określił ją jako szkodliwą prowokację, jednocześnie piętnując ją[19]. Według oświadczenia władz RP na uchodźstwie również przedstawiony przez Sokolnickiego życiorys „budzi poważne zastrzeżenia i jest wytworem wybujałej fantazji”[4].
W sierpniu 1992 otrzymał Medal Zasługi stanu Karolina[20]. Przed wyborami prezydenckimi w 1990 w Polsce oferował przekazanie władzy „osobie, która w wyniku wolnych wyborów w kraju obejmie urząd Prezydenta RP”[21]. Podpisany w tej sprawie dokument został przekazany do Trybunału Konstytucyjnego. W niedługi czas później, w odpowiedzi na działania Sokolnickiego, Ryszard Kaczorowski ogłosił chęć przekazania Lechowi Wałęsie „insygniów władzy prezydenckiej”[22]. Prezes Trybunału Konstytucyjnego prof. Mieczysław Tyczka odpowiedział Sokolnickiemu, że nie ma kompetencji do rozpatrzenia tej sprawy. Oficjalnie uznano linię sukcesji prezydenckiej od Ryszarda Kaczorowskiego.
Rządy te nie były szerzej uznawane jako de iure i de facto ośrodki władzy konstytucyjnej RP na uchodźstwie. Nie znalazły większego uznania ani w kręgach niepodległościowo-emigracyjnych, ani w części struktur niepodległościowo-opozycyjnych w kraju i zostały przez nie uznane jako powołane poza legalną strukturą władz konstytucyjnych RP.
Na emigracji Sokolnicki sam siebie mianował na stopień generała brygady[4]. Legitymował się tytułem książęcym pochodzenia pruskiego, który według władz RP na uchodźstwie był fikcyjny[4]. W 1982 powołał do życia honorową jednostkę militarną emigracji polskiej, nadając jej nazwę „Polska Niezależna Brygada Rezerwy”[23]. Korzystając z okazji istnienia takiej jednostki, Sokolnicki nadawał liczne tytuły oficerskie i generalskie. Mianował nawet marszałka nieistniejącej armii[4].
Wykaz oficerów, podchorążych i podoficerów mianowanych przez Juliusza Nowina-Sokolnickiego na stopnie „generalskie” i „admiralskie” w okresie od 1 grudnia 1972 roku do 22 grudnia 1990 roku[24]:
21 kwietnia 1977 roku generałowie dywizji Zygmunt Szyszko-Bohusz, Bronisław Duch i Stanisław Maczek wystosowali apel do żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, w którym odnieśli się do nominacji oficerskich Juliusza Nowina-Sokolnickiego i stwierdzili, że „działalność ta prowadzi do rozbicia naszych szeregów i do ośmieszania pięknych tradycji naszego wojska. Dlatego też przestrzegamy Was, Żołnierze PSZ, jak i całą emigrację, przed rozbijacką robotą p. Sokolnickiego, podobną do roboty, prowadzonej od lat przez reżymowych agentów komunistycznych” (zob. fotografia obok).
W 1979 Juliusz Nowina-Sokolnicki jako samozwańczy Prezydent Wolnej Polski ogłosił reaktywowanie historycznego Orderu Świętego Stanisława i włączenie go do systemu odznaczeń państwowych. Przed przekazaniem władzy prezydenckiej podpisał dekret o wyłączeniu go z systemu odznaczeń państwowych i ustanowieniu suwerennego orderu na wzór kawalerów maltańskich. W zależności od klasy orderu wymagał od odznaczonej osoby uiszczenia opłaty w wysokości od 150 do 1000 dolarów[4]. Po 1990 uważając się samozwańczo za VIII Wielkiego Mistrza Orderu Świętego Stanisława zajął się nadawaniem tego orderu w Polsce i za granicą[26].
19 stycznia 1983 ogłosił dekret, w którym przetworzył Order Polonia Restituta w „zakon rycerski Rzeczypospolitej Polskiej” (Order of Chivalry of the Republic of Poland)[27], twierdząc że „istniał od stuleci” i nadając jego posiadaczom prawo używania tytułu Sir przed nazwiskiem.
W 1988 nadał Lechowi Wałęsie order Polonia Restituta, przyjęty jako nadany przez prezydenta Rzeczypospolitej[28].
W latach 70. XX wieku Juliusz Sokolnicki dodał do nazwiska człon „Nowina” i zaczął tytułować się polskim hrabią. W późniejszych latach używał też tytułu księcia otrzymanego od samozwańczych władców: księcia Augusta von Hohenstaufa i potwierdzonego przez samozwańczego księcia Burgundii, niejakiego Karla Friedricha von Deutschland[29]. W latach 90. XX wieku jako Przeor na Polskę Najwyższego Zakonu Rycerskiego Świątyni Jerozolimskiej (OSMTH-IFA) podjął starania na rzecz utworzenia polskiej gałęzi OSMTH. Wkrótce jednak z uwagi na niesubordynację wobec wielkiego mistrza i próbę powołania swojej własnej obediencji Templum został wykluczony z Zakonu.
Równocześnie 27 maja 1983 Juliusz Nowina-Sokolnicki został konsekrowany przez szwedzkiego abp. Nilsa Bertila Alexandra Perssona na biskupa Apostolskiego Kościoła Episkopalnego (Apostolic Episcopal Church)[30]. W następnych latach pełnił funkcję zastępcy biskupa Apostolskiego Kościoła Episkopalnego w Wielkiej Brytanii George’a Boyera (1921–2008), ale również jako biskup ds. społeczności polskojęzycznej na Wyspach Brytyjskich. W 2016 Prymas Apostolskiego Kościoła Episkopalnego Mar Joannes Edmundus ustanowił medal charytatywny „The Juliusz Sokolnicki Memorial Charity Medal” w celu uhonorowania osób wspierających finansowo działania charytatywne (wsparcie dla dzieci i młodzieży z ubogich rodzin) realizowane pod patronatem Apostolskiego Kościoła Episkopalnego[31].
Przed śmiercią wyznaczył swojego dalekiego kuzyna Jana Zbigniewa Potockiego następcą na urzędzie Wielkiego Mistrza Orderu Świętego Stanisława, a 15 sierpnia 2009 również „następcą prezydenta Rzeczypospolitej”[32]. Zwłoki Sokolnickiego, spopielone w Anglii, zgodnie z jego ostatnią wolą złożono w krypcie Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej Królowej Polski w Kałkowie-Godowie niedaleko Starachowic. Pogrzeb odbył się bez udziału władz państwowych. Żegnali go przede wszystkim kawalerowie i damy Orderu Św. Stanisława[33].
W 2006 ukazała się biografia Juliusza Sokolnickiego autorstwa Roberta Majki pt. „Nieznany prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Juliusz Nowina-Sokolnicki”.
Był synem Antoniego Franciszka Emila Sokolnickiego (1900–1946) i Ireny Skirmunt (ur. 1896)[34][35]. Sam Sokolnicki zawarł kilka związków małżeńskich:
Jego pozostałe żony to Elizabeth Mary Mayall[49] oraz Margaret Docherty[50].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.