Loading AI tools
półludzkie, półptasie uosobienia wichrów w mitologii greckiej i rzymskiej Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Harpie (gr. Άρπυια Harpyia, lm Άρπυιαι Harpyiai, łac. Harpyia, lm Harpyiae) – w mitologii greckiej skrzydlate demony żeńskie uosabiające gwałtowne wichry, mające postać półkobiet, półptaków porywających dusze zmarłych, a także dręczących ludzi jako narzędzie kary bogów.
Pierwotnie uważano je tylko za duchy albo personifikacje wiatru łączone z Boreaszem i bóstwami atmosfery[1], bóstwa silnej wichury, odnoszące dusze zmarłych do podziemi Hadesu[2].
Ich nazwa (harpyiai) dosłownie oznaczała „porywaczki”. Uchodziły za córki Taumasa i okeanidy Elektry oraz za siostry bogini Iris. Nosiły imiona[3]:
Hezjod w swym kosmogonicznym eposie wymienia jedynie pierwsze trzy (Theogonia, 265-267). W roli uskrzydlonych kobiecych demonów zła uległy późniejszemu ujemnemu skojarzeniu z syrenami, eryniami i furiami[1][2].
W Odysei Homera występują jako porywaczki córek herosa Pandareosa[4].
Z eposu Argonautyki Apolloniosa Rodyjskiego pochodzi szerszy mitologiczny przekaz epizodu z harpiami i Fineusem, ślepym królu trackim posiadającym zdolność przepowiadania przyszłości. Zeus, gniewny na wieszczka za nadużywanie tego daru i za wcześniejszą zbrodnię popełnioną na synach, zdecydował się go ukarać, zsyłając na niego harpie, które porywały albo zanieczyszczały mu pożywienie (Argonautyki II 181). Od udręki i śmierci głodowej wyzwolił Fineusa dopiero Jazon przybyły z Argonautami – Kalaisem i Zetesem, którzy przepędzili je na wyspy lub do bram Hadesu[5][3][1].
Wergiliusz wspominający je w wędrówce Eneasza (Eneida III, 210-255), umiejscawia na Morzu Jońskim ich siedzibę na wyspach Strofadach. U Homera harpia była matką koni Achillesa – Ksantosa i Baliosa (Iliada XVI, 160).
W ludzkiej, uskrzydlonej postaci harpie nie różniły się od innych fantastycznych greckich stworów mitologicznych. Hezjod emfatycznie nazywa je stworzeniami „pięknowłosymi”. Obraz harpii jako wstrętnej, uskrzydlonej kobiety-ptaka powstał dość późno, wskutek ich mylenia z syrenami i innymi złośliwymi stworami. Wizerunek ten został w kulturze utrwalony przez późniejszych autorów antycznych, którzy nazywając je córkami gwałtownego Posejdona lub potwornego Tyfona, konkurowali ze sobą próbując nadać im szczególnie odrażającą postać[6]. Już w dość wczesnym przedstawieniu z VI wieku p.n.e. malowanym na wazie z berlińskiego muzeum, krwiożercza harpia w każdym szponie trzyma ludzką postać, zaś jej głowa przypomina śmiercionośną Gorgonę w groźnym wyobrażeniu.
Do ich najbardziej znanych plastycznych przedstawień należą pochodzące z V wieku p.n.e. płaskorzeźby fryzu z licyjskiego grobowca – tzw. pomnika Harpii w Ksantos[3].
R.D. Barnett w eseju Ancient Oriental Influences on Archaic Greece sugeruje, że wizerunek harpii pochodzi z ornamentów na brązowych kotłach z Urartu[7]. Hipoteza ta stwarza jednak wątpliwość jako oparta na założeniu, iż harpie to jedynie ptaki o ludzkiej głowie, co pozostaje w sprzeczności z pierwotnymi mitami. Częste wyobrażenia harpii pojawiają się w zdobnictwie średniowiecznych kościołów jako dekoracja kapiteli kolumn (zwłaszcza romańskich), m.in. w zachodnioeuropejskich obiektach sakralnych w Zamora, Huesca, Arévalo, Silos, Hesse, Paderborn, Sigolsheim.
W średniowieczu harpie, często nazywane „dziewiczymi orłami”, stanowiły popularny motyw w heraldyce. Występują m.in. w herbach Norymbergi, Reitburga czy Liechtensteinu.
W naturze gatunek ornitologiczny harpia wielka jest dużym ptakiem drapieżnym ze strefy latynoamerykańskiej, którego przyjętą w nauce nazwę łacińską (Harpia harpyia) utworzono poprzez skojarzenie z mitologicznym stworzeniem[8].
Jako motyw symboliczny stwór ten pojawia się w malarstwie Jacka Malczewskiego (np. Harpia we śnie).
|
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.