Loading AI tools
polski historyk Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ryszard Torzecki (ur. 20 marca 1925 w Łodzi, zm. 20 sierpnia 2003 w Konstancinie) – polski historyk, nestor polskich badań ukrainoznawczych, doktor habilitowany, docent. Specjalizował się w dziejach stosunków polsko-ukraińskich.
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie |
historyk |
Narodowość | |
Tytuł naukowy |
Urodził się w rodzinie robotniczej. Naukę rozpoczął w Gimnazjum Miejskim w Łodzi pod kierunkiem Zygmunta Lorenza, znanego łódzkiego historyka. Okupację niemiecką 1939 – 1945 przeżył w Łodzi, pracując przymusowo.
W roku 1946 ukończył Gimnazjum i Liceum Miejskie, a następnie podjął studia ekonomiczne w Szkole Głównej Handlowej (filia w Łodzi, przekształcona później w Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego). Studia ukończył w roku 1949. Następnie przez wiele lat pracował na różnych stanowiskach ekonomicznych w centralnych jednostkach gospodarki państwowej PRL.
Po przełomie październikowym 1956 r podjął eksternistyczne studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim, które ukończył w roku 1962 magisterium na temat stosunków polsko-niemieckich w roku 1939. Pod wpływem prof. Józefa Dutkiewicza rozpoczął badania dotyczące stosunków ukraińsko-niemieckich. Rezultatem tych prac był obroniony w roku 1970 doktorat Kwestia ukraińska w polityce III Rzeszy (1933-1945), opublikowany w Warszawie w roku 1972 r.
W styczniu 1971 rozpoczął pracę naukową w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk prowadząc badania w zakresie historii najnowszej Europy środkowo-wschodniej, a szczególnie kompleksu stosunków ukraińsko-polsko-niemieckich. Swoje zainteresowania badawcze koncentrował wokół dziejów Europy środkowo-wschodniej w XX wieku, polityki wschodniej polityki Watykanu, dziejów kościoła greckokatolickiego. Fascynowała go postać metropolity Andrzeja Szeptyckiego. W kręgu zainteresowań doc. Torzeckiego znajdowała się też II wojna światowa. Pisał na temat reżimu okupacyjnego na Wschodzie, ruchu oporu, kwestii kolaboracji z Niemcami oraz ruchów niepodległościowo-wyzwoleńczych. Z czasem jednak ograniczał swe zainteresowania do dziejów Ukrainy i stosunków polsko-ukraińskich w latach międzywojennych i w okresie wojny i okupacji.
Materiały do swych prac zbierał nie tylko w archiwach i bibliotekach polskich, ale także w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Czechosłowacji i Stanach Zjednoczonych. Wielokrotnie próbował bezskutecznie uzyskać zezwolenie na korzystanie z archiwów ZSRR – nie dopuszczono go do badań w archiwach sowieckich na Ukrainie. Materiał archiwalny starał się pogłębiać i konfrontować ze świadkami opisywanych wydarzeń. Dążył do nawiązania bezpośrednich kontaktów z byłymi polskimi i ukraińskimi politykami i działaczami przebywającymi po II wojnie światowej na emigracji. Utrzymywał stały kontakt ze środowiskiem ukraińskim w Polsce, szczególnie warszawskim, w tym i z duchowieństwem greckokatolickim.
W roku 1986 przedstawił rozprawę habilitacyjną poświęconą mniejszości ukraińskiej oraz polityce władz państwowych II Rzeczypospolitej w stosunku do niej, opublikowaną w trzy lata później pt. Kwestia ukraińska w Polsce w latach 1923–1929 (Kraków 1989).
Następnie podjął badania nad okresem najbardziej kontrowersyjnym w dziejach stosunków polsko-ukraińskich – latami II wojny światowej. Efektem prac była książka:Polacy i Ukraińcy. Sprawa ukraińska w czasie II wojny światowej na terenie II Rzeczypospolitej, opublikowana w 1993 r.
Uaktywnił się w latach 90. XX w. Pisał, był konsultantem powołanej przez Sejm RP Komisji do spraw Mniejszości Etnicznych i Narodowych. Bacznie obserwował wydarzenia polityczne na niepodległej od 1991 roku Ukrainie i historiografię ukraińską. Gwałtownie pogarszał się stan jego zdrowia, zwłaszcza wzroku. Z tego powodu w roku 1991 zrezygnował z zajmowanego stanowiska w Instytucie Historii PAN, kontynuując pracę naukową w domu. Związał się z warszawskim klasztorem oo. bazylianów. Jego pragnieniem było jak najpełniejsze zbadanie postaci greckokatolickiego metropolity lwowskiego abp. Andrzeja Szeptyckiego.
Od 1998 roku Ryszard Torzecki przebywał w Domu Rencisty PAN w Konstancinie. Poważna choroba oczu uniemożliwiła mu dalszą pracę naukową, choć do końca życia obserwował stan badań stosunków polsko-ukraińskich oraz życia politycznego na Ukrainie.
Zmarł nagle 20 sierpnia 2003 r. Uroczystości pogrzebowe w asyście przedstawicieli polskiego świata nauki, społeczności ukraińskiej w Polsce i delegacji z ambasady Ukrainy w Warszawie odbyły się w cerkwi oo. Bazylianów w Warszawie. Został pochowany na Starym Cmentarzu w Łodzi.
Dorobek naukowy Ryszarda Torzeckiego obejmuje około 100 prac i artykułów, recenzji, wystąpień. Jego zaangażowanie naukowe i postawa społeczna zostały zauważone przez hierarchów Kościoła greckokatolickiego na Ukrainie. W 2002 roku metropolita lwowski abp większy kardynał Lubomyr Huzar nagrodził go specjalną hramotą za przybliżanie postaci abp. Andrzeja Szeptyckiego i wkład w pojednanie polsko-ukraińskie. Ryszard Torzecki jeszcze za życia przekazał swój księgozbiór i materiały rękopiśmienne do biblioteki klasztornej oo. Bazylianów w Warszawie.
Publikował swe artykuły również w prasie ukrainoznawczej i ukraińskiej w Polsce, szczególnie w Warszawskich Zeszytach Ukrainoznawczych, Krakowskich Zeszytach Ukrainoznawczych, Przeglądzie Wschodnim, Wrocławskich Studiach Wschodnich, Sprawach Narodowościowych, kwartalniku Karta, miesięcznikach Zustriczi oraz Nasza Kultura (dodatku do tygodnika Nasze Słowo), periodykach społeczno-kulturalnych Znak, Więzi, Dziś, Tygodnik Powszechny.
Jego praca Polacy i Ukraińcy. Sprawa ukraińska w czasie II wojny światowej na terenie II Rzeczypospolitej została uznana przez polskich historyków: Andrzeja Leona Sowę, Grzegorza Motykę i Rafała Wnuka za podstawową pracę dotyczącą stosunków polsko-ukraińskich w czasie II wojny światowej[1].
W jednym z artykułów (Stosunki polsko-ukraińskie od epoki unii lubelskiej do 1945 roku, s. 340–344) opublikowanym w 1999 r. w ramach zbiorowej pracy historyków pt. Europa NIE prowincjonalna, Torzecki twierdził, że mordy na Polakach nie były planowym działaniem UPA, a jedynie próbą wyrugowania z ziem. Zaprzeczają temu dowody znajdujące się w archiwach SBU w postaci rozkazów dowództwa grupy UPA-Północ, a zwłaszcza tajna dyrektywa dowódcy grupy UPA-Piwnycz, Dmytra Klaczkiwskiego, której dowód istnienia został opublikowany w pracy zbiorowej polskich historyków, pod redakcją Władysława Filara „Przed Akcją Wisła, był Wołyń” (Warszawa 2000, s. 38)[2].
Czesław Partacz, w odniesieniu do tematyki polsko-ukraińskiej, nazywa Ryszarda Torzeckiego nestorem „historyków rewizjonistów”, którzy bezkrytycznie wykorzystywali jako źródła działaczy i bojówkarzy OUN, lansując również przekłamujące rzeczywistość hasła jak „wojna polsko-ukraińska na Kresach”[3].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.