Planty wiosną. Białym kamieniem zaznaczono dawny przebieg murów miejskich i obrysy baszt (tutaj Baszta Introligatorów). Okolica skrzyżowania ulic św. Tomasza i DunajewskiegoPlanty zimą. Buk zwyczajny odm. czerwonolistnej, pomnik przyrody. Znajdował się w okolicy Muzeum Archeologicznego. Został przewrócony przez wichurę 18 lutego 2022, pozostawiono pień drzewa jako pamiątkę.W latach 1827–1850 Planty obejmowały stoki wawelskiego wzgórza. Na widocznym południowym stoku rosły drzewa brzoskwiniowe i były winnice.Widok Plant spod Wawelu w stronę ul. Franciszkańskiej, we wiosennej scenerii
Kawiarnie, pawilony, kioski na Plantach
Pawilon na Plantach od ul. Westerplatte. Skwer Zbigniewa Wodeckiego.
Kawiarnia „Zakopianka”.
Bar „Łabędzie”.
Planty o świcie. Widok z ulicy Olszewskiego na budynek Collegium NovumPlanty po zmroku od ulicy Dominikańskiej
Planty powstały na miejscu fortyfikacji otaczających miasto: murów obronnych (wyburzonych na początku XIX wieku) oraz położonej na ich przedpolu fosy i wałów ziemnych. Był to grząski i zaniedbany teren, pełniący funkcję śmietniska i ujścia ścieków. W 1820 podjęto decyzję o utworzeniu na tym obszarze „ogrodów miejskich”, czyli plant – stąd nazwa Planty (od splantowania, czyli wyrównania rumowisk). Bardzo długo jednak krakowianie używali nazwy Plantacye lub Plantacje[2]; park zwano również „miejskimi przechadzkami”. Głównym inicjatorem tej idei oraz twórcą pomiarów i planów był Feliks Radwański. Po jego śmierci w 1826 kierownictwo robót objął Florian Straszewski, który w 1830 założył fundację z przeznaczeniem na utrzymanie Plant.
Początkowe prace polegały na niwelacji terenu i zasypaniu fosy nawiezioną ziemią. W obrębie tworzonego parku pozostał Barbakan. W kolejnym etapie przystąpiono do obsadzania terenu drzewami (głównie kasztanowcami, a także klonami, lipami, jesionami, topolami, pojedynczymi egzemplarzami drzew egzotycznych) i krzewami, zakładania trawników i kwietników oraz wyznaczania alejek i placów zabaw.
Od 1827 Planty objęły pierścieniem także wawelskie wzgórze, na którego południowych stokach posadzono drzewa brzoskwiniowe i urządzono winnice, zlikwidowane w latach 50. XIX wieku w związku z podjęciem przez armię austriacką prac mających przekształcić wzgórze w cytadelę i koszary. Austriacy zbudowali na tym stoku drogę dojazdową na Wzgórze, dzisiejszą ulicę Droga do Zamku.
W późniejszych latach powstawały m.in. kioski i pawilon koncertowy. Prowadzono zwykłe prace pielęgnacyjne, zajmowali się nimi ogrodnicy zwani plantowymi. Zgodnie z regulaminem, ustanowionym przez władze miejskie w 1879, planty podzielone były na dziewięć rewirów podlegających opiece dziewięciu plantowych. Funkcjonowali oni do połowy XX wieku.
Planty stały się miejscem spacerów, spotkań towarzyskich, a nawet uroczystości narodowych. W 1871 utworzono Komisję Plantacyjną, która zajęła się uporządkowaniem Plant i stałą nad nimi opieką. Z jej inicjatywy rozpoczęto ozdabiać park pomnikami. W 1919 przed Collegium Novum posadzono Dąb Wolności. U wylotu ul. Lubicz stał natomiast przed II wojną światową pamiątkowy wiąz posadzony ponoć przez samego Tadeusza Kościuszkę[3].
Podczas II wojny światowej doszło do znacznej dewastacji parku – Niemcy wycięli krzewy i zrabowali „na cele wojenne” metalowe ogrodzenie oddzielające aleje spacerowe od zieleni. W okresie powojennym ograniczano się tylko do zapobiegania dalszej degradacji Plant. Decyzję o ich rewitalizacji, według projektu prof. Janusza Bogdanowskiego, podjęto w 1989. W ciągu kilkunastu lat renowacji Plant przywrócono małą architekturę – stylowe lampy, ogrodzenia, ławki; za pomocą kamiennych murków zarysowano dawny przebieg murów obronnych oraz rozmieszczenie baszt i bram miejskich.
Sowy pod Wawelem po renowacji (Bronisław Chromy)
Sowy pod Wawelem przed renowacją (Bronisław Chromy)
Pomnik-ławeczka polskich matematyków Ottona Nikodyma (L) oraz Stefana Banacha (P)
Pomnik Tadeusza Żeleńskiego „Boya”Tablica pamiątkowa
Pomnik Grażyny i Litawora Pomnik kardynała Adama Sapiehy
Pomnik fontanna "Fortepian Chopina"
Pomnik ofiar wielkiego głodu na Ukrainie 1932–1933
Figura Matki Boskiej Łaskawej u wylotu ul. Jagiellońskiej
Pomnik Mikołaja KopernikaPomnik Artura GrottgeraPomnik Chopina przed rokiem 1932
Pomnik Lilli WenedyPomnik Tadeusza Rejtana na “odprysku” Plant przy ul. Garbarskiej
Pomnik Jadwigi i Jagiełły (500 lecia unii polsko-litewskiej
Pomnik „Pamięci Bohdana Zalewskiego”
Staw i fontanna w pobliżu ulicy Basztowej
Pomnik i cmentarz żołnerzy radzieckich znajdujące się obecnie na cmentarzu wojskowym przy ul. PrandotyPomnik Jana Matejki
Tablica pamiątkowa Marcina Oracewicza na Barbakanie
Pomnik zastrzelonych w 1936 przez policję robotników Semperitu
Pomnik Floriana StraszewskiegoPomnik Michała BałuckiegoPomnik płk. Narcyza Wiatra „Zawojny”
Latarnia zmarłych (kapliczka św. Gertrudy)
Na terenie Plant lub w ich bardzo bliskim sąsiedztwie znajdują się następujące zabytkowe obiekty:
Opis pomników, kapliczek, rzeźb i fontann na Plantach, istniejących oraz zlikwidowanych, idąc Plantami od ul. Podzamcze do ul. św. Idziego (zgodnie z ruchami wskazówek zegara):
Sowy – Rzeźba Bronisława Chromego. W 1961 powstała sowa i dwie sówki. Mała i średnia padły łupem „kolekcjonera” i pozostała tylko największa. Po renowacji w 2015 przywrócone brakujące figurki i odczyszczono dużą sowę. Znajduje się przy ul. Podzamcze.
Pomnik-ławeczka polskich matematyków Stefana Banacha oraz Ottona Nikodyma, odsłonięty 14 października 2016. Rzeźba prof. Stefana Dousy. Znajduje się w okolicach ul. Podzamcze.
Pomnik Tadeusza Żeleńskiego (Boya) – Pomnik odsłonięty w 1985 jest dziełem Edwarda Krzaka. Stoi pomiędzy ul. Podzamcze a ul. Poselską.
Pomnik Tadeusza Rejtana – Powstał pomiędzy 1856 a 1859, odsłonięto go w 1890. Było to dzieło Teodora Zakrzewskiego. W lutym 1946 pomnik zniszczony został przez burzę. Odtworzony przez Czesława Dźwigaja, odsłonięty ponownie 9 czerwca 2007.
Staw – Niewielki zbiornik wodny w kształcie ósemki, kompozycja w stylu japońskim – z łukowatym mostkiem, wysepką z brzozami i fontanną. Powstał w 1904.
Cmentarz i pomnik żołnierzy radzieckich (przeniesiony) – Znajdowały się obok Barbakanu, po jego zachodniej stronie. Był to pomnik oraz groby 19 żołnierzy radzieckich poległych podczas wyzwalania miasta. Powstały w 1945 a projektowali Marcin Bukowski i Karol Muszkiet. W 1997 pomnik i groby zostały przeniesione na cmentarz wojskowy przy ul. Prandoty.
Tablica upamiętniająca pasamonikaMarcina Oracewicza – Znajduje się na murze Barbakanu, po jego wschodniej stronie. Podczas obrony Krakowa w 1768 miał zastrzelić carskiego dowódcę, generała Iwana Panina.
Pomnik zajść krakowskich 1936 – Upamiętnia zamordowanych przez polską Policję Państwową w dniu 23 marca 1936, ośmiu robotników krakowskiego Semperitu. Dwa dni wcześniej policja spacyfikowała strajk okupacyjny w zakładzie. Doszło do manifestacji, funkcjonariusze policji otworzyli ogień do robotników, masakrując protestujących. Wydarzenia upamiętnia głaz z tablicą pamiątkową i postawionym po 1989 krzyżem. Pomnik znajduje się przy skrzyżowaniu ulic Szpitalnej i Basztowej.
Pomnik Floriana Straszewskiego – Powstał w 1874. Autorem był Edward Stehlik. Jest to pomnik twórcy Plant. Powstał w miejscu, gdzie znajdował się kopiec upamiętniający powstanieRzeczypospolitej Krakowskiej, przy skrzyżowaniu ulic Basztowej i Westerplatte. Wykonany z granitu tatrzańskiego monument ma kształt obelisku, który posadowiony jest na szerokiej podstawie obwiedzionej metalową balustradą wzmocnioną kamiennymi słupkami. Płaszczyzna podstawy wzniesiona jest ponad poziom otaczającego ją terenu (kilka stopni prowadzi do bramki w balustradzie). Na obelisku umieszczono medalion z podobizną Straszewskiego, a poniżej pamiątkową tablicę z napisem „Floryan Straszewski – główny uczestnik w założeniu plantacyj”. Nieco niżej wyryty napis głosi: Ku wdzięcznej pamięci zasług założenia i utrzymania tych przechadzek za uchwałą Rady Miasta Krakowa ze składek obywateli i zasiłku miejskiego. Obelisk ten powstał jako jeden z pierwszych pomników na Plantach. Uroczystość odsłonięcia pomnika odbyła się 4 sierpnia 1875, a więc w rok po dacie uwidocznionej na cokole[6].
Latarnia zmarłych (Kapliczka św. Gertrudy) – Kapliczka z 1710. Stała przy dawnym szpitalu i kościele św. Sebastiana. Znajduje się obok skrzyżowania ulic św. Gertrudy oraz św. Sebastiana, za hotelem Royal.
Na Plantach upamiętnia się znane osoby nadając ich imiona skwerom. Mają skwery swojego imienia:
Joanna M.J.M.TorowskaJoanna M.J.M., Planty krakowskie: przewodnik dla nauczycieli, Kraków: „MCDN”, 2003, ISBN83-88618-39-3, OCLC69571263. Brak numerów stron w książce
Franciszek Klein, Planty Krakowskie. Kraków: Wyd. Tow. Ochrony Piękności Miasta Krakowa i Okolicy, 1914