Abenduaren 9a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta berrogeita hirugarren eguna da, 344.a bisurteetan. 22 egun falta dira urtea amaitzeko.
Jaiotzak |
Artikulurik ez duten Abenduaren 9ko jaiotzak
Joseph Needham •
Kirsten Gillibrand •
|
Heriotzak |
Artikulurik ez duten Abenduaren 9ko heriotzak
Dmitry Merezhkovsky •
Hermann Huber •
Edward Hyde, 1st Earl of Clarendon •
Robert Sheckley •
Patrick Moore •
|
|
|
Gertaerak |
|
Egutegia |
|
Aurreko eta hurrengo urteetan
|
Izendegia |
Seaska egutegia:
Erlaitz, Uria eta Uriarte.
|
|
Daturen bat falta bada, urtearen lotura jarraitu han sartzeko.
Mundua
- 1836 – Bizia tsarraren alde (errusieraz: Жизнь за царя, Zhizn' za tsarya), Mikhail Glinkaren musika eta Nestor Kukolnik, Egor Fiodorovitx Rozen, Vladimir Sollogub eta Vasily Zhukovskyren libretoa duen opera estreinatu zen San Petersburgoko Bolshoi Antzokian.
- 1965 – Goldfinger filma estreinatu zen, Terence Youngek zuzendu eta Sean Connery, Claudine Auger, Adolfo Celi, Luciana Paluzzi, Rik Van Nutter, Desmond Llewelyn eta Bernard Lee aktoreek antzeztu zutelarik.
- 1981 – Chariots of Fire ("Suzko Gurdiak") filma estreinatu zen, Hugh Hudsonek zuzendu eta Ben Cross, Ian Charleson, Nigel Havers, Cheryl Campbell eta Alice Krige aktoreek antzetu zutelarik.
- 1983 – Christine filma estreinatu zen, John Carpenterek zuzendu eta Keith Gordon, John Stockwell, Alexandra Paul, Robert Prosky eta Harry Dean Stanton aktoreek antzeztu zutelarik.
- 1983 – Scarface ("Aurpegi-ebaki") filma estreinatu zen, Brian De Palmak zuzendu eta Al Pacino, Steven Bauer, Michelle Pfeiffer, Mary Elizabeth Mastrantonio, Robert Loggia eta F. Murray Abraham aktoreek antzeztu zutelarik.
- 1988 – My Stepmother Is an Alien ("Nire Amaordea Estralurtar Bat Da") filma estreinatu zen, Richard Benjaminek zuzendu eta Dan Aykroyd, Kim Basinger, Jon Lovitz eta Alyson Hannigan aktoreek antzeztu zuten.
- 1994 – Disclosure ("Jazarpena") filma estreinatu zen, Barry Levinsonek zuzendu eta Michael Douglas, Demi Moore, Donald Sutherland, Caroline Goodall eta Dennis Miller aktoreek antzeztu zuten.
- 2006 – 300 filma estreinatu zen, Zack Snyderek eta Gerard Butler, Lena Headey, David Wenham, Rodrigo Santoro, Vincent Regan eta Michael Fassbender aktoreek antzeztu zutelarik.
- 2006 – Letters from Iwo Jima ("Iwo Jimako Gutunak") filma estreinatu zen, Clint Eastwoodek zuzendu eta Ken Watanabe, Kazunari Ninomiya, Tsuyoshi Ihara, Ryō Kase eta Nakamura Shidō aktoreek antzeztu zutelarik.
- 2008 – Esan bai filma estreinatu zen, Peyton Reedek zuzendu eta Jim Carrey, Zooey Deschanel, Bradley Cooper, John Michael Higgins eta Terence Stamp aktoreek antzeztu zuten.
Euskal Herria
- 1848 – Jose Maria Orbe Gaytán de Ayala, bostgarren Valdespinako markesa, gipuzkoar militar eta politikaria (h. 1933).
- 1888 –
- 1889 – Jesús Basiano, nafar margolaria (h. 1966).
- 1895 –
- 1896 – Zacarias Zuza, nafar apaiza eta olerkaria (h. 1971).
- 1904 – Felipe Sansiñena, nafar presoa, Neuengamme kontzentrazio esparruan naziek eraildako hiru euskaldunetako bat (h. 1945).
- 1907 – Fernando María Castiella, bilbotar abokatu eta politikaria (h. 1976).
- 1911 – Jose Basterretxea, Oskillaso, euskal idazlea, Madrilen (h. 1996).
- 1932 – Jose Mari Lertxundi Zuloaga, euskal idazle eta bertsolaria.
- 1946 – Miguel Navarro, gipuzkoar futbolaria ohia.
- 1949 – Mercedes Unzu, nafar historialaria eta arkeologoa.
- 1952 – Estibaliz Uranga, euskal herritar abeslaria, Mocedades taldearen sortzaileetako bat.
- 1957 – Martxelo Otamendi, gipuzkoar kazetaria, Euskaldunon Egunkariaren zuzendari ohi eta Berria egunkariaren zuzendaria.
- 1960 – Josu Landa, gipuzkoar idazlea.
- 1965 –
- 1966 – Andoni Salamero, gipuzkoar idazlea, olerkaria.
- 1967 – Román Carbajo, bizkaitar saskibaloi jokalaria (h. 2023).
- 1969 – Bixente Lizarazu, lapurtar futbolari ohia.
- 1977 – Itxaso González, bizkaitar aktorea.
- 1984 –
- 1989 – Ximun Lucu, lapurtar errugbilaria.
- 1991 – Julen Aranzabal, gipuzkoar saskibaloi jokalaria.
- 1997 –
- 1999 – Marina Ortiz de Zárate, arabar saskibaloi-jokalaria.
- 2000 – Amaia Malatsetxebarria, bizkaitar txirrindularia.
Mundua
- 1579 – San Martin Porres, perutar erlijioso katolikoa (h. 1639).
- 1594 – Gustavo II.a Adolfo, Suediako erregea (h. 1632).
- 1608 – John Milton, ingeles poeta (h. 1674).
- 1705 – Faustina Pignatelli, italiar zientzialaria (h. 1769).
- 1709 – Luisa Elisabet Orleanskoa, Espainiako erregina ezkontidea (h. 1742).
- 1717 – Johann Joachim Winckelmann, alemaniar arkeologoa eta historialaria (h. 1768).
- 1742 – Carl Wilhelm Scheele, suediar kimikaria (h. 1786).
- 1748 – Claude Louis Berthollet, frantziar kimikaria (j. 1822).
- 1751 – Maria Luisa Parmakoa, Espainiako erregina ezkontidea (h. 1819).
- 1770ean bataitua – James Hogg, ingelesez eta eskozieraz idatzi zuen eskoziar idazlea (h. 1835).
- 1773 – Armand de Caulaincourt, frantziar militar eta diplomazialaria (h. 1827).
- 1778 – Vicente González Moreno, espainiar militar karlista (h. 1839).
- 1779 – Tabitha Babbitt, estatubatuar Shaker adarreko kuakero eta asmatzailea (h. c. 1853).
- 1837 – Émile Waldteufel, frantziar muikagilea (h. 1915).
- 1842 – Piotr Kropotkin, errusiar geografoa eta politika arloko pentsalaria, mugimendu anarkistaren teoriko garrantzitsuenetakotzat hartua (h. 1921).
- 1848 – Joel Chandler Harris, estatubatuar kazetari, idazle eta folklorista (h. 1908).
- 1853 – Laurits Tuxen, daniar margolari eta eskultorea (h. 1927).
- 1868 – Fritz Haber, alemaniar kimikaria, 1918ko Kimikako Nobel Saria (h. 1934).
- 1870 – Hedvig Hamilton, suediar erretratu margolaria (h. 1949).
- 1880 – Begum Rokeya, bengaliar idazlea, pentsalaria, hezitzailea, gizarte-ekintzailea eta emakumearen eskubideen defendatzailea (h. 1932).
- 1882 – Joaquín Turina, espainiar piano-jotzaile eta musikagilea (h. 1949).
- 1883 – Alexandros Papagos, Greziako lehen ministroa (h. 1955).
- 1889 – Shigeyoshi Inoue, japoniar almirantea (h. 1975).
- 1895 –
- 1901 – Ödön von Horváth, alemanez idatzi zuen austriar-hungariar idazlea (h. 1938).
- 1905 – Dalton Trumbo, estatubatuar idazlea, gidoigilea eta zinemagilea (h. 1976).
- 1906 – Grace Hopper, Amazing Grace, estatubatuar zientzialaria eta matematikaria, historiako lehen konpiladorearen egilea (h. 1992).
- 1908 – Aden Abdullah Osman Daar, Somaliako lehendabiziko presidentea (h. 2007).
- 1909 – Douglas Fairbanks Jr., estatubatuar antzezlea (h. 2000).
- 1910 – Henry Lee Giclas, estatubatuar astronomoa (h. 2007).
- 1911 – Broderick Crawford, estatubatuar aktorea (h. 1986).
- 1913 – Fritz Grasshoff, alemaniar idazlea (h. 1997).
- 1915 – Elisabeth Schwarzkopf, alemaniar-britainiar sopranoa (h. 2006).
- 1916 –
- 1917 – Leo James Rainwater, estatubatuar fisikaria, 1975eko Fisikako Nobel Saria (h. 1986).
- 1919 – William Lipscomb, estatubatuar kimikaria, 1976ko Kimikako Nobel Saria (h. 2011).
- 1920 – Carlo Azeglio Ciampi, Italiako 10. Presidentea (h. 2016).
- 1923 - Kate Swift, esatubatuar queer idazle eta editore feminista (h. 2011).
- 1925 – Ernest Gellner, frantziar filosofo eta antropologo soziala (h. 1995).
- 1926 –
- 1927 –
- 1929 –
- 1930 – Edoardo Sanguineti, italiar olerkaria (h. 2010).
- 1934 –
- 1936 – A. B. Yehoshua, israeldar idazlea (h. 2022).
- 1944 –
- 1946 –
- 1948 –
- 1949 – Nando Parrado, 1972ko Uruguaiko Aireko Armadaren 571 hegaldiaren istripu eta odiseatik bizirik ateratako bat.
- 1953 – John Malkovich, estatubatuar aktorea, ekoizlea, zinema-zuzendaria eta moda-diseinatzailea.
- 1954 – Jean-Claude Juncker, Luxemburgeko lehen ministroa eta Europako Batzordeko presidentea.
- 1955 – Janusz Kupcewicz, poloniar futbolaria (h. 2022).
- 1956 – Jean-Pierre Thiollet, frantziar idazlea.
- 1957 – Emmanuel Carrère, frantziar idazle, gidoigile eta zinema zuzendaria.
- 1958 –
- 1959 – Jose Luis Ábalos, espainiar politikaria.
- 1962 – Felicity Huffman, estatubatuar aktorea.
- 1963 - Bárbara Palacios, espainiar-venezuelar telebista-aurkezlea, idazlea, modelo ohia eta edertasun erregina ohia.
- 1969 – Don Bowie, kanadar eskalatzailea.
- 1970 –
- 1972 –
- 1974 – Nacho Vegas, espainiar indie, folk eta rock musikari eta abeslaria.
- 1977 – Ana Pastor, espainiar kazetari eta telebista aurkezlea.
- 1980 – Simon Helberg, estatubatuar aktorea.
- 1981 - Dia Mirza, indiar modeloa, aktorea eta ekoizlea.
- 1983 – Léo Kret, brasildar politikari, dantzari, aktore eta abeslaria.
- 1984 – Ociel Baena, Mexikoko pertsona ez-bitarra, zuzenbidean, politikan eta LGBT komunitatearen aldeko aktibismoan egindako lanagatik nabarmendua (h. 2023).
- 1985 – Ashleigh Moolman, hegoafrikar txirrindularia.
- 1992 – Erika Hilton, brasildar politikaria eta pertsona beltzen eta LGBT eskubideen aldeko ekintzailea.
Euskal Herria
- 1810 – Jean-Pierre d'Escuret-Laborde, zuberotar abokatua (j. 1736).
- 1833 – Dominique Joseph Garat, lapurtar abokatu, kazetari eta filosofoa (j. 1749).
- 1879 – Pedro Prudentzio Hualde Maio, euskal idazle, itzultzaile eta Bidankozeko erretorea (j. 1823).
- 1889 – Helêne Feuillet, Parisen jaiotako Euskal Herriko margolari eta litografoa (j. 1812).
- 1969 – Leonardo Zilaurren, euskal herritar futbolaria, Madrilen (j. 1912).
- 1975 – Francisco Basterretxea, euskal herritar politikari eta abokatua, Madrilen (j. 1886).
- 1979 – Jesus Solaun, euskal herritar politikari abertzale eta jeltzalea (j. 1903).
- 1987 – María Francés, nafar aktorea, Bartzelonan (j. 1887).
- 1991 – Pío Iraizoz Francés, nafar apaiz, organo-jotzaile, koru-zuzendari eta musikagilea (j. 1914).
- 1998 –
- 2008 – Jose Maria Larrauri, Gasteizko gotzaina (j. 1918).
- 2013 – Ximun Haran, lapurtar pilotari, farmazialari eta politikaria (j. 1928).
- 2018 – Jose Maria Sarriegi, gipuzkoar unibertsitateko ingeniari, ikertzaile eta irakaslea Tecnumen (j. 1970).
- 2021 –
- 2022 – Txomin Peillen, zuberoar idazlea (j. 1932).
Mundua
- 1165 – Malcolm IV.a, Eskoziako Erresumako erregea (j. 1141).
- 1437 – Sigismundo I.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (j. 1368).
- 1544 – Teofilo Folengo, italiar olerkaria (j. 1491).
- 1565 – Pio IV.a aita santua (j. 1499).
- 1641 – Antoon van Dyck, flandriar margolaria (j. 1599).
- 1669 – Klemente IX.a, Aita santua (j. 1600).
- 1706 – Petri II.a Portugalgoa, baketsua, Portugalgo erregea (j. 1648).
- 1718 – Vincenzo Coronelli, italiar fraider frantziskotar, kosmografo eta kartografoa (j. 1650).
- 1767 – Johann Jakob Haid, alemaniar grabatzaile, margolari eta liburu-argitaratzailea (j. 1704).
- 1793 – Yolande de Polignac, Marie Antoinette erreginaren laguna eta konfidentea (j. 1749).
- 1798 – Johann Reinhold Forster, poloniar jatorriko alemaniar naturalista (j. 1729).
- 1824 – Anne-Louis Girodet de Roussy-Trioson, frantziar margolaria (j. 1767).
- 1854 – Almeida Garrett, portugaldar idazle, antzerkigile, mintzalari, erresumako pare, ministro eta estatu-idazkaria (j. 1799).
- 1903 – Sebastián Herrero, espainiar kardinala, Gasteizko apezpikua izandakoa (j. 1822).
- 1910 – Philipp Meitner, austriar abokatua eta xakelaria (j. 1839).
- 1916 –
- 1923a – Meggie Albanesi, britainiar aktorea (j. 1899).
- 1925 – Pablo Iglesias Posse, espainiar politikaria, sozialismoaren figura nagusia (j. 1850).
- 1930 – Laura Muntz Lyall, kanadar margolari inpresionista, emakume eta haurren pinturengatik ezaguna (j. 1860).
- 1931 – Antonio Salandra, Italiako Lehen Ministroa (j. 1853).
- 1932 – Begum Rokeya, bengaliar idazlea, pentsalaria, hezitzailea, gizarte-ekintzailea eta emakumearen eskubideen defendatzailea (j. 1880).
- 1936 – Juan de la Cierva, espainiar asmatzaile, zientzialari aeronautiko, ingeniari eta hegazkin pilotua, fusilatua (j. 1895).
- 1937 – Gustaf Dalén, suediar ingeniari eta fisikaria, 1912ko Fisikako Nobel Saria (j. 1869).
- 1943 – Peider Lansel, suitzar poeta eta politikaria (j. 1863).
- 1945 – Yun Chi-ho, Koreako ekintzaile independentista, kazetari eta politikaria (j. 1864).
- 1956 – Juliet Thompson, estatubatuar margolari bahá'ía (j. 1873).
- 1963 – Daniel O. Fagunwa, nigeriar buruzagi, irakasle eta idazle joruba (j. 1903).
- 1964 – Edith Sitwell, ingeles saiakeragile eta poeta (j. 1887).
- 1971 – Ralph Bunche, estatubatuar diplomazialaria, 1950eko Bakearen Nobel Saria (j. 1903).
- 1972 – William Dieterle, alemaniar-estatubatuar aktore eta zinema zuzendaria (j. 1893).
- 1975 – William Augustus Wellman, estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1896).
- 1977 – Clarice Lispector, brasildar idazlea, XX. mendeko brasilgo idazle garrantzitsuenetakoa (j. 1920).
- 1991 – Berenice Abbott, estatubatuar argazkilaria (j. 1898).
- 1994 – Max Bill, suitzar arkitekto, margolari, eskultore eta diseinatzailea (j. 1908).
- 1995 –
- 1996 –
- 1998 – Archie Moore, estatubatuar boxeolaria, 131 K.O.rekin irabazitako borroken errekorraren jabe (j. 1916).
- 2013 – Eleanor Parker, estatubatuar aktorea (j. 1922).
- 2014 – Jean-Marie Léyé, Vanuatuko 3. presidentea (j. 1932).
- 2018 – Riccardo Giacconi, italiar fisikaria, 2002ko Fisikako Nobel Saria (j. 1931).
- 2019 – Marie Fredriksson, suediar pop abeslaria, kantautorea, pianojole eta margolaria, Roxette taldeko abeslaria (j. 1958).
- 2020 –
- 2021 –