Йошкар-Ола (элеккеге исеме — Чар) (чирм. Йошкар — «кызыл», чирм. Ола — «шәһәр» — «Кызыл шәһәр», искергән чирм. Чарла, Цар-ола[5]) – Мари Эл республикасының башкаласы.
Йошкар-Ола | |
чирм. Йошкар-Ола | |
Байрак[d] | Илтамга[d] |
![]() | ![]() |
Нигезләнү датасы | 1584[1] |
---|---|
![]() | |
Рәсми исем | Йошкар-Ола |
Рәсми тел | чирмеш теле һәм рус теле |
Гимн | Йошкар-Ола һимны[d] |
Дәүләт |
![]() |
Нәрсәнең башкаласы | Мари Иле, город Йошкар-Ола[d][2], Йошкар-Олинский район[d], Мари Автономияле Совет Социалистик Республикасы, Мари автономия өлкәсе һәм Чар өязе |
Административ-территориаль берәмлек | город Йошкар-Ола[d][2] |
Сәгать поясы | UTC+03:00 |
Хөкүмәт башлыгы | Евгений Васильевич Маслов[d] |
Халык саны | 266 675 (2017)[3] |
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек | 100 метр |
Кардәш шәһәр | Сомбатһей, Бурж, Принстон (Көнбатыш Вирджиния), Әстерхан һәм Кемер (Анталья)[4] |
Бүләкләр | |
Мәйдан | 100,39 км² |
Почта индексы | 424000–424045 |
Рәсми веб-сайт | i-ola.ru |
Җирле телефон коды | 8362 |
Шәрәфле ватандашлар төркеме | [d] |
Объектның күренешләре өчен төркем | [d] |
![]() |
Халык саны — 248 688 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 259 162 кеше (2010).[6]
География
Шәhәр Кече Какшан елганың сул ягында, Мәскәүдән 743 километрга көчыгышрак урнашкан. Яшел Үзән — Яраң тимер юлында Йошкар-Ола станциясе. Шәһәр аша Р165 (Йошкар-Ола — Яраң), Р172 (Йошкар-Ола — Өрҗем), Р173 (Йошкар-Ола — Козьмодемьянск), Р174 (Йошкар-Ола — Мария Посады — Чуел), Р175 (Йошкар-Ола — Яшел Үзән — Казан), Р176 «Нократ» (Чабаксар — Йошкар-Ола — Киров — Сыктывкар) автоюллар баралар.
Йошкар-Оладан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)[7] | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Петрозаводск ~ 1434 км Вологда ~ 866 км | Сыктывкар ~ 724 км Киров ~ 297 км | Березники ~ 846 км Глазов ~ 396 км | |||||||
Түбән Новгород ~ 325 км Владимир ~ 576 км Мәскәү ~ 763 км | ![]() | Ижау ~ 523 км Пермь ~ 669 км Екатеринбург ~ 1025 км | |||||||
Чабаксар ~ 96 км Саранск ~ 418 км | Сембер ~ 317 км Самар ~ 559 км | Казан ~ 145 км Ырынбур ~ 873 км | |||||||
Сәгать поясы
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Map_of_Russia_-_Moscow_time_zone.svg/60px-Map_of_Russia_-_Moscow_time_zone.svg.png)
Йошкар-Ола һәм Мари Ил Республикасы Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +3:00 гә тигез.
Климат
Йошкар-Ола климаты | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Күрсәткеч | Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
Уртача максимум, °C | −9,9 | −7,5 | −0,6 | 9,4 | 18,4 | 22,6 | 24,5 | 22,4 | 15,6 | 6,3 | −1,2 | −5,9 | 7,8 |
Уртача температура, °C | −13,9 | −12,1 | −5,4 | 4,6 | 12,2 | 16,5 | 18,7 | 16,5 | 10,8 | 3,2 | −3,8 | −9,2 | 3,2 |
Уртача минимум, °C | −17,9 | −16,6 | −10,1 | −0,3 | 6,0 | 10,3 | 12,8 | 10,6 | 6,0 | 0,0 | −6,3 | −12,5 | −1,5 |
Явым-төшем нормасы, мм | 32 | 25 | 24 | 34 | 40 | 61 | 82 | 60 | 54 | 53 | 46 | 37 | 548 |
Чыганак: Гидрометцентр России |
Тарих
Шәһәр 1584 елда Фёдор Иванович патшасы указы буенча «Царёв город на Кокшайке» (соңрак ул Царёвококшайскка әйләнә) исеме астында ныгытма буларак нигезләнә.
1708 елдан — Казан губернасы составында, 1719 елдан — аның Зөя провинциясе үзәге. 1781 елдан — Казан губернасының Чар өязе үзәге.
1856 елда шәһәрдә 5 чиркәү, 178 йорт һәм 10 лавка (кибет) булган.
1919 елда шәһәргә Краснококшайск исеме бирелә. 1920 елның июньдә, Казан губернасы юкка чыгару сәбәпле, Краснококшайск өяз белән Вятка губернасы составына кертелә; шул ук елның ноябрьдә Мари автономияле өлкәсе оештырыла, ә Краснококшайск аның административ үзәге була.
1928 елда шәһәргә Йошкар-Ола (Кызыл шәһәр) исеме кушыла. 1936—1990 елларда — Мари Автономияле Совет Социалистик Республикасы башкаласы.
1991 елдан Мари Ил Республикасы башкаласы булып тора.
Халык
1840[8] | 1856[9] | 1897[10] | 1913[9] | 1926[9] | 1931[9] | 1939[9] | 1959[11] | 1970[12] | 1979[13] | 1989[14] | 2002[15] | 2010[6] |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
967 | ~1 200 | 1 658 | ~2 500 | ~4 300 | ~7 600 | ~27 200 | 88 744 | 166 073 | 201 371 | 241 601 | 256 719 | 248 688 |
Милли состав: руслар — 66,3%, чирмешләр — 24,7%, татарлар — 4,6%, украиннар — 2,3%, чуашлар — 0,8%.[16]
Югары уку йортлары
- Мари дәүләт университеты
- Идел буе дәүләт техника институты
- Регионара ачык социаль институты
Шуның өстенә, шәһәрдә башка югары уку йортларның якынча 10 филиал эшли.
Галерея
- Күккә ашу чиркәве
- Ленин проспекты
- Милли сәнгать галереясе бинасы
- «Сомбатхей» микрорайоны
Кардәш шәһәрләр
Партнёр шәһәрләр:
Кызыклы фактлар
- Йошкар-Ола — Й хәрефеннән башланган бердәнбер Россия шәһәре.
- Йошкар-Ола маричадан ненецчага «Нарьян-Мар» итеп тәрҗемә ителә.
Шәхесләр
- Виктор Тёмин, фотограф.
Татарлар
- Булат Нигъмәтуллин, җырчы, ТР атказанган артисты (2017).
Искәрмәләр
Тышкы сылтамалар
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.