Loading AI tools
Vikipedi'den, özgür ansiklopediden
Türkiye'de konuşulan diller, Türkiye Cumhuriyeti'nde devletin anayasanın üçüncü maddesi uyarınca tek resmî eğitim ve konuşma dili Türkçedir. Ülkede azınlık (bölgesel) ve ülkeye göçler sonrası göçmenler tarafından konuşulan diller de bulunmaktadır.
Türkiye'de başta ülkenin doğusunda bulunan etnik köken olan Kürtlerce konuşulan Kürtçe ve aynı şekilde ülkenin doğusunda başlıca bulunan Zazalar tarafından konuşulan Zazaca ülkedeki yaygın azınlık-bölgesel dillerdendir.
Ayrıca ülkede 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile resmi statüdeki azınlık dilleri Ermenice, Rumca, Modern İbranice'dir.[1][2][3] 18 Ekim 1925'te imzalanan Türkiye ve Bulgaristan Arasındaki Dostluk Antlaşması ile Bulgarca da ülkede resmi azınlık dili olarak kabul edilmiştir.[4][5][6] Ankara 13. İdare Mahkemesi, 18.06.2013 tarih, 2012/1746 esas ve 2013/952 kararla, ilk kez Süryanilerin Lozan’da azınlıklar için tanınan haklardan istifade edebileceği kayıt altına alınmıştır.[7][8] Hükûmet 2014 yılından bu yana Süryanice eğitim veren okullar açtı.[9][10]
Türkiye'nin mevcut sınırları içerisinde tarihsel olarak birçok nesli tükenmiş dil ve hala konuşulan diller bulunmaktadır. M.Ö. 2.bin yılda Çivi yazısı ile yazılan ve Hint-Avrupa dil ailesinin en eski dili olan Hititçe ülke topraklarındaki en eski dillerden kabul edilmektedir.[11] Ayrıca Anadolu tarihinde konuşulan diğer diller arasında Luvice, Palaca, Lidce ve Luvi grubu'da bulunan Likçe, Lidca ve Milyanca bulunmaktadır. Ancak bu diller günümüzde dönemin Yunanlaştırma ya da Helenleştirme sonucu bölgedeki yunanca ve lehçelerinin azınlıklara asimilasyon yapılması sonucu dillerin öldüğüne inanılıyor.
Ayrıca Doğu Anadolu'daki Van gölü ve çevresinde konuşulan Hurri-Urartu dilleri ailesinden olan Urartuca, bölgede kurulan Urartu Krallığı tarafından MÖ 9. yüzyıldan 6. yüzyıla kadar kullanılmıştır.
Ayrıca Osmanlı İmparatorluğu döneminde Tanzimat dönemi sonrasında eğitimli insanlar tarafından Fransızca insanlar arasında ortak bir dil haline geldi.[12]
Türkiye Cumhuriyeti'nde anayasanın üçüncü maddesinde uyarınca yalnızca Türkçe resmî dil olarak geçmektedir.[13] Türkçe ülkedeki kullanılan, konuşulan, yazılan resmî dildir. Devlet daireleri, Mahkemeler, Meclis ve diğer kamu kurumlarında anayasa hükmünce Türkçe kullanılmakta olup herhangi bir başka dilin anayasada belirtilmemesi nedeniyle konuşulması yasaktır.
Türkiye'de eğitim ve öğretim kurumlarında ana dil olarak yalnızca Türkçe öğretilmektedir. Ayrıca anayasanın 42. maddesi ile Türkçe dışında Türk vatandaşlarına anadil olarak başka herhangi bir dil öğretilemez fıkrası her düzeyde eğitim dilinin Türkçe olduğunu resmîleştirmektedir.[14] Azınlık-Bölgesel diller ülkedeki eğitim kurumlarında yalnızca seçmeli ders düzeyinde öğretilirken ülkedeki eğitim ve öğretim kurumlarının genelinde yabancı dil olarak başlıca İngilizce, Almanca, Fransızca, Arapça dilleri öğretilmektedir.
Türkiye'de konuşulan dillerin konuşur sayıları çeşitli anketlere ve araştırmalara göre farklılık göstermektedir. Cumhuriyet dönemindeki ilk nüfus sayımı olan 1927 nüfus sayımından kamuoyuna açıklanan son nüfus sayımı olan 1965 nüfus sayımına kadarki veriler aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Diller | 1927 | 1935 | 1945 | 1950 | 1955 | 1960 | 1965 | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Nüfus | % | Nüfus | % | Nüfus | % | Nüfus | % | Nüfus | % | Nüfus | % | Nüfus | % | |
Türkçe | 11,778,810 | 86.42 | 13,899,073 | 86.02 | 16,598,037 | 88.34 | 18,254,851 | 87.15 | 21,622,292 | 89.85 | 25,172,535 | 90.70 | 28,175,579 | 89.76 |
Kürtçe | 1,184,446 | 8.69 | 1,480,246 | 9.16 | 1,476,562 | 7.9 | 1,680,043 | 8.02 | 1,679,265 | 6.98 | 1,847,674 | 6.66 | 2,219,599 | 7.07 |
Zazaca | 174,526 | 0.70 | 150,644 | 0.48 | ||||||||||
Arapça | 134,273 | 0.98 | 153,687 | 0.95 | 247,294 | 1.3 | 269,038 | 1.28 | 300,583 | 1.25 | 347,690 | 1.25 | 365,340 | 1.16 |
Çerkesçe | 95,901 | 0.70 | 91,972 | 0.57 | 66,691 | 0.4 | 75,837 | 0.36 | 77,611 | 0.32 | 63,137 | 0.23 | 58,339 | 0.19 |
Yunanca | 119,822 | 0.88 | 108,725 | 0.67 | 88,680 | 0.47 | 89,472 | 0.43 | 79,691 | 0.33 | 65,139 | 0.23 | 48,096 | 0.15 |
Ermenice | 64,745 | 0.48 | 57,599 | 0.36 | 47,728 | 0.3 | 52,776 | 0.25 | 56,235 | 0.23 | 52,756 | 0.19 | 33,094 | 0.11 |
Gürcüce | - | - | 57,325 | 0.35 | 40,076 | 0.21 | 72,604 | 0.35 | 51,983 | 0.22 | 32,944 | 0.12 | 34,330 | 0.11 |
Lazca | - | - | 63,253 | 0.39 | 39,323 | 0.21 | 70,423 | 0.34 | 30,566 | 0.13 | 21,703 | 0.08 | 26,007 | 0.08 |
diğerleri | 251,491 | 1.85 | 227,544 | 1.41 | 185,783 | 0.99 | 207,618 | 0.99 | 166,537 | 0.69 | 151,242 | 0.54 | 280,403 | 0.89 |
Toplam | 13,629.488 | 100 | 16,157,450 | 100 | 18,790,174 | 100 | 20,947,188 | 100 | 24,064,763 | 100 | 27,754,820 | 100 | 31,391,421 | 100 |
Kaynaklar:[15][16][17][18][19] |
KONDA Araştırma ve Danışmanlık şirketi tarafından 2006 yılında hazırlanan "toplumsal yapı araştırması 2006" raporuna göre Türkiye'de konuşulan ana dil istatistikleri şu şekildedir:
Türkiye'nin Akdeniz Bölgesi'nde nüfusun neredeyse tamamı anadil olarak Türkçe konuşmaktadır. Akdeniz Bölgesi'nin Adana Bölümü'nde başta Hatay ve Adana vilayetlerinde olmak üzere az sayıda Arapça anadilli nüfus da bulunmaktadır. Son 50 yılda meydana gelen iç ve dış göç hareketlenmeleri neticesinde Arapça anadilli nüfusun artış eğilimiyle birlikte bölgeye Kürtçe ve Rusça anadilinde konuşan nüfus da yerleşmiştir.
Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde batı ve kuzeyde yer alan şehirlerde ağırlıklı olarak Türkçe anadil olarak konuşulurken bölgenin orta ve güneydoğusunda yaşayan halkın büyük bir kısmı ise Kürtçe, Arapça ve Zazaca konuşmaktadır. Bölgenin genel dil haritasına bakıldığında ise bölgede en çok Türkçenin anadil olarak konuşulduğu görülmektedir.[20]
Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde nüfusun neredeyse tamamı Türkçe konuşmaktadır. Azınlık olarak ise Çerkesçe, Yunanca, Pomak, Boşnakça, Arnavutça, Kürtçe ve Yahudi İspanyolcası sonradan bölgeye göçenler tarafından konuşulmaktadır.
Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde nüfusun büyük kısmı tarafından Türkçe konuşulmaktadır. Ancak Dicle Bölümü'nde azımsanmayacak sayıda nüfus tarafından Arapça, Kürtçe, Zazaca ve Süryanice dilleri konuşulmaktadır..[21]
Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde nüfusun tamamına yakını tarafından Türkçe anadil olarak konuşulmaktadır. Ayrıca bölgeye göçlerle gelen kimseler tarafından Çerkesce ve Kürtçe konuşulmaktadır.
Türkiye'nin Marmara Bölgesi'nde nüfusun neredeyse tamamı Türkçe konuşmaktadır. Bölgede ayrıca Yunanca, Arapça, Kürtçe, Ermenice, Gürcüce, Lazca, Pomakça, Boşnakça, Arnavutça konuşulmaktadır.
Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nde nüfusun neredeyse tamamı Türkçe konuşmaktadır. Bölgede ayrıca az sayıda Çerkesçe, Hemşince, Gürcüce ve Lazca konuşulmaktadır.
Türkiye'de sözlü diller yanı sıra işaret dili de kullanılmaktadır. Tarihsel olarak Osmanlı döneminden başlayan ve o dönem Osmanlı işaret dili olarak geçen daha sonralarında cumhuriyetin ilanından itibaren ise Türk işaret diline geçilmiştir. Ülkede ayrıca Türk işaret dili harici Türkiye'nin Mardin ilinde konuşulan Mardin işaret dili ve Toros dağlarındaki köylerde kullanılan Orta Toroslar İşaret Dili diğer işaret dillerini oluşturmaktadır.
Türk İşaret Dili (TİD) Türkiye'deki birçok işitme engelli bireyin ana dilidir. TUİK tarafından 2000 yılında yapılan araştırma sonucunda 89.000 kişi tarafından konuşulan işaret dilinde bilenlerin 54 bini erkek 35 bini kadındır.[22]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.