From Wikipedia, the free encyclopedia
ముక్తికోపనిషత్తు పేర్కొన్న ఉపనిషత్తులలో కేనోపనిషత్తు రెండవది. కేన అనగా ఎవరు ? అని అర్ధము. భగవానుడు ఎవరు అనే చర్చ ఇందు వర్ణన చేయబడినది .
ఈ వ్యాసానికి సంబంధించిన రచనలు హిందూధర్మశాస్త్రాలు | |
![]() | |
వేదములు (శ్రుతులు) | |
---|---|
ఋగ్వేదం · యజుర్వేదం | |
సామవేదము · అధర్వణవేదము | |
వేదభాగాలు | |
సంహిత · బ్రాహ్మణము | |
అరణ్యకము · ఉపనిషత్తులు | |
ఉపనిషత్తులు | |
ఐతరేయ · బృహదారణ్యక | |
ఈశ · తైత్తిరీయ · ఛాందోగ్య | |
కఠ · కేన · ముండక | |
మాండూక్య ·ప్రశ్న | |
శ్వేతాశ్వర | |
వేదాంగములు (సూత్రములు) | |
శిక్ష · ఛందస్సు | |
వ్యాకరణము · నిరుక్తము | |
జ్యోతిషము · కల్పము | |
స్మృతులు | |
ఇతిహాసములు | |
మహాభారతము · రామాయణము | |
పురాణములు | |
ధర్మశాస్త్రములు | |
ఆగమములు | |
శైవ · వైఖానసము ·పాంచరాత్రము | |
దర్శనములు | |
సాంఖ్య · యోగ | |
వైశేషిక · న్యాయ | |
పూర్వమీమాంస · ఉత్తరమీమాంస | |
ఇతర గ్రంథాలు | |
భగవద్గీత · భాగవతం | |
విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రము · త్రిమతాలు | |
లలితా సహస్రనామ స్తోత్రము · శక్తిపీఠాలు | |
శివ సహస్రనామ స్తోత్రము | |
త్రిమూర్తులు · తిరుమల తిరుపతి | |
పండుగలు · పుణ్యక్షేత్రాలు | |
... · ... | |
ఇంకా చూడండి | |
మూస:హిందూ మతము § వర్గం:హిందూమతం |
"కేనేషితం పతతి..." అని ఈ ఉపనిషత్తు ప్రారంభం అవుతుంది. అందుకే దీనికి "కేనోపనిషత్తు" అని పేరు వచ్చింది. ఇది నాలుగు భాగములుగా విభజింపబడి, మొదటి భాగమునందు 9 మంత్రములు, రెండవ భాగమునందు 5 మంత్రములు, మూడవ భాగమునందు 12 మంత్రములు, నాలుగవ భాగమునందు 9 మంత్రములు ఉన్నాయి.
ఈ ఉపనిషత్తుకు రెండు శాంతి మంత్రాలున్నాయి. గురుశిష్యులిరువురూ ఏకకాలంలో పఠిస్తారు.
రెండవ శాంతి మంత్రాన్ని ఆకాంక్షా మంత్రాలు అంటారు. అంటే తాము ఏ విధంగా ప్రవర్తించాలో సంకల్పం చెప్పుకునే కోర్కెల వంటి మంత్రాలు.
నా అవయవాలు శక్తివంతాలగుగాక. నా వాక్కు, ప్రాణాలు, కళ్ళు, చెవి, అన్ని ఇంద్రియాలు శక్తివంతాలగుగాక. బ్రహ్మం నన్ను నిరాకరింపకుండుగాక. నా నిరాకరణం బ్రహ్మంలో లేకుండుగాక. బ్రహ్మ నిరాకరణం కనీసం నాలో లేకుండు గాక. ఉపనిషత్తుల్లో చెప్పబడిన ఉత్తమ గుణాలు ఆత్మ నిరతుడైన నాయందు నిలుచుగాక. నాయందు ఆ సకల ధర్మములు నెలకొనుగాక!
మనస్సుని దాని విషయాలపైకి పడేటట్లు ఏది ప్రేరేపిస్తుంది? దేనిచేత ప్రయోగించబడి ప్రాణం తన పనులను కొనసాగిస్తుంది? దేని ఇష్టాన్ని అనుసరించి మానవులు మాటలు మాట్లాడుతున్నారు? నిజంగా ఏ బుద్ధి కళ్ళను, చెవులను నియమిస్తుంది?[1]
ఆత్మ శక్తి వలననే చెవి వింటుంది. కన్ను చూస్థుంది. జిహ్వ మాట్లాడుతుంది. మనస్సు గ్రహిస్తుంది. ప్రాణాలు పని చేస్తాయి. బుద్ధిమంతుడు ఆత్మను ఈ ఇంద్రియ వ్యాపారాలనుండి వివక్షిస్తాడు. ఇంద్రియబద్ధమైన జీవితాన్ని దాటి అమరత్వాన్ని పొందుతాడు.
ఆ బ్రహ్మ విషయంలో కన్ను పోజాలదు. మాటలుగాని మనస్సుగాని పోలేవు. కాబట్టి మాకు దాని గురించి తెలియదు. దాన్ని ఏ విధంగా నేర్పించవచ్చునో ఆ పద్ధతికూడా మాకు తెలియదు.
నిశ్చయంగా అది తెలిసిన దానికంటే భిన్నమైనది. తరువాత అది తెలియనిదానికంటే అతీతమైనది. దానిని మాకు వివరించిన పూర్వీకులనుండి మేం ఈ విధంగా విన్నాం.
మాటలు దేన్ని ప్రకటించలేవో, మాటలనే ఏది ప్రకటిస్తుందో అది మాత్రమే బ్రహ్మం అనీ ఈ జనులు పూజించేది కాదనీ తెలుసుకో.
మనస్సుచేత గ్రహించ శక్యం కానిదీ, దేనిచేత మనస్సు సంకల్పాదులలో తిరుగునో అది మాత్రమే బ్రహ్మం అనీ, ఈ జనులు ఇక్కడ పూజించేది కాదనీ తెలుసుకో.
కన్నులు చూడజాలనిదికాని దృష్టిని చూసేది - అది మాత్రమే బ్రహ్మం అనీ ఈ జనులు ఇక్కడ పూజించేది కాదనీ తెలుసుకో.
మానవుడు చెవిద్వారా వినజాలనిదీ దేనిచేత వినికిడి వినబడుచున్నదో - అది మాత్రమే బ్రహ్మం అనీ ఈ జనులు ఇక్కడ పూజించేది కాదనీ తెలుసుకో.
మానవుడు ఊపిరిచేత వాసన చూడజాలడో, దేనిచేత ఊపిరి శ్వాసోచ్ఛ్వాసములను సలుపునో - అది మాత్రమే బ్రహ్మం అనీ ఈ జనులు ఇక్కడ పూజించేది కాదనీ తెలుసుకో.
గురువు: బ్రహ్మ తత్వాన్ని గురించి బాగానే తెలుసుకున్నాను అని ఒకవేళ నువ్వు అనుకున్నట్లయితే నువ్వు తెలుసుకున్నది చాలా స్వల్పం. ఎందుకంటే నువ్వు చూసే ప్రాణులలో దేవతలలో పరిచ్చిన్నమైన బ్రహ్మం యొక్క రూపం అతి స్వల్పం. కాబట్టి బ్రహ్మాన్ని గూర్చి నువ్వు ఇంకా తెలుసుకోవలసి ఉంది.
శిష్యుడు: (మళ్ళీ చింతన చేసి బ్రహ్మం సాక్షాత్కరించుకొని ) బ్రహ్మం తెలుసుకున్నానని అనుకుంటున్నాను.
నాకు బాగా తెలుసు అని నేను అనుకోను. నాకు తెలియదు అని కూడా కాదు. తెలుసు కూడా. నా తోటి విద్యార్థులలో అది తెలియనిది కాదు అనీ, తెలిసినది అని గ్రహించినవాడు దానిని గ్రహించగలడు.
ఏ బ్రహ్మవేత్త తనకు బ్రహ్మం తెలియదని భావించునో వాడు దాన్ని తెలుసుకుంటాడు. ఏ బ్రహ్మవేత్త తనకు బ్రహ్మం తెలుసునని భావిస్తాడో వాడు దాన్ని తెలుసుకోలేదు. బ్రహ్మవేత్తలు రెండు తెగలు. బ్రహ్మము తెలిసినది అనుకొన్నవారు. వీరికి బ్రహ్మము తెలియనిది. కాని రెండవ తెగవారు బ్రహ్మము తెలియదు అనుకొనువారు. వీరికి బ్రహ్మము తెలియును.
మనస్సు చెందే ప్రతీ వికారంద్వారా దాన్ని స్ఫూర్తిగోచరం చేసుకున్నవాడు అమరత్వాన్ని పొందుతాడు. ఆత్మద్వారా అతడు నిజమైన బలాన్ని పొందుతాడు. జ్ఞానంద్వారా అమరత్వాన్ని పొందుతాడు.
ఇక్కడ ఈ ప్రపంచంలో దాన్ని సాక్షాత్కరించుకున్న్ట్లట్లయితే ఆపైన నిజమైన జీవితం ఉంది. ఇక్కడ సాక్షాత్కరించుకోనట్లయితే సర్వనాశనమే. ప్రతి జీవిలోనూ ఆత్మను వివక్షించుకుంటూ ప్రజ్ఞాశాలి ఇంద్రియ జీవనాన్ని అతిక్రమించి అమరత్వాన్ని పొందుతాడు.
ఆచార్యుడు: బ్రహ్మం ఒకప్పుడు దేవతలకు (రాక్షసులపైన) విజయం సాధించిపెట్టిందని కథ. విజయం బ్రహ్మంవలనే అయినా దానివలన దేవతలు మహిమాన్వితులయ్యారు. నిజంగా మేమే గెలిచాం, మాదే ఘనత అని దేవతలు తలపోసారు.
దేవతల ఈ గర్వాన్ని బ్రహ్మం తెలుసుకున్నది. వారి ఎదుట దివ్యతేజమై సాక్షాత్కరించింది.కాని ఆ అపురూపమైన శక్తి ఏమిటో వారికి అర్థం కాలేదు.
దేవతలు అగ్నిదేవునితో "ఓ జాతవేదుడా (సర్వజ్ఞుడు) ఆ అపురూపమయిన శక్తి ఏమిటో తెలుసుకో" అన్నారు. అందుకు అగ్నిదేవుడు ఒప్పుకున్నాడు.
అగ్ని ఆ దివ్యశక్తి వద్దకు వేగంగా వెళ్ళాడు. నీవెవరివని ఆ శక్తి అతణ్ణి ప్రశ్నించింది. "నేను అగ్నిని. సర్వజ్ఞుణ్ణి" అని అగ్ని బదులిచ్చాడు.
ఐతే నీలో ఏ శక్తి ఉంది అని ఆ దివ్యశక్తి అడిగింది. "భూమిమీద ఏమి ఉందో దానినంతటినీ నేను దహించివేయగలను" అన్నాడు అగ్ని.
ఆ దివ్య శక్తి అగ్ని ఎదుట ఒక గడ్డిపోచను ఉంచి కాల్చు అన్నది. అగ్ని తన యావచ్ఛక్తితో ప్రయత్నించాడు. కాని ఆ గడ్డిపోచను కాల్చలేకపోయాడు. అగ్నిదేవుడు దేవతల వద్దకు మరలిపోయి "ఆ అపురూపమయిన శక్తి ఏమిటో నేను తెలుసుకోలేకపోయాను" అన్నాడు.
అప్పుడు దేవతలు వాయువుతో "ఓ వాయుదేవా ఈ అసాధారణ శక్తి ఏమిటో కనుక్కో" అన్నారు. అతడు దానికి అంగీకరించాడు.
వాయువు ఆ అసాధారణ శక్తివద్దకు వేగంగా పోయాడు. ఆ శక్తి "నీవెవరు" అని అడిగింది. "నేను వాయువును. గాలికి ప్రభువును" అని అతడు సమాధానం చెప్పాడు.
"ఐతే నీలో ఎ శక్తి ఉంది?" అని ఆ దివ్యశక్తి అడిగింది. "భూమిమీద ఉన్నదేదయినా నేను ఎగురగొట్టగలను" అన్నాడు వాయుదేవుడు.
ఆ దివ్య శక్తి వాయువు ఎదుట ఒక గడ్డిపోచను ఉంచి దీన్ని ఎగురగొట్టు అంది. వాయువు తన సర్వశక్తినీ ప్రయోగించాడు కానీ ఆ గడ్డిపోచ కదలలేదు. అందుచేత దేవతల వద్దకు మరలిపోయి "ఆ అపురూపమయిన శక్తి ఏమిటో నేను తెలుసుకోలేకపోయాను" అన్నాడు.
అప్పుడు దేవతలు ఇంద్రుడితో "ఓ దేవేంద్రా! ఈ అపురూపయిన శక్తి ఏమిటో తెలుసుకో" అన్నారు. ఇంద్రుడు సరేనన్నాడు. ఆ శక్తివద్దకు త్వరత్వరగా వెళ్ళాడు. కాని దివ్యశక్తి అతని ఎదుటనుండి అంతర్ధానమైంది.
ఆకాశ స్థలంలోనే ఇంద్రుడు అత్యంత అద్భుత సౌందర్యవతియైన ఒక యువతిని, హిమవంతుని కుమార్తెను చూసాడు. ఆమెను అడిగాడు ఈ దివ్యశక్తి ఏమిటని.
ఆచార్యుడు: అది బ్రహ్మం అనీ, బ్రహ్మం విజయంవలన కదా మీరు మహిమాన్వితులయ్యారు అని ఉమాదేవి అన్నది. ఆ దివ్యశక్తి బ్రహ్మం అని ఇంద్రుడు అప్పుడు తెలుసుకున్నాడు.
అందుచేతనే కదా ఈ దేవతలు - అగ్ని, వాయువు, ఇంద్రుడు - ఇతర దేవతలను అధిగమించింది. వారే ఆ శక్తికి అత్యంత సమీపంగా వెళ్ళారు. అది బ్రహ్మం అని తెలుసుకోవడంలో వారే ప్రథములు.
ఇంద్రుడు ఈ బ్రహ్మాన్ని సమీపంలో స్పృశించాడు. అందుచేతనే కదా ఇంద్రుడు ఇతర దేవతలను అధిగమించింది. ఆ దివ్యశక్తి బ్రహ్మం అని తెలుసుకోవడంలో అతడే ప్రథముడు. ఇంద్రుడే బ్రహ్మవేత్తలలో మొదటివాడు.
బ్రహ్మం వర్ణన ఇది: అహో! మిరుమిట్లు గొలుపు మెరుపును ప్రకాశింపచేసేది ఆ బ్రహ్మమే.మనిషిని రెప్పలు ఆర్పేటట్లు చేసేది ఆ బ్రహ్మమే. ప్రకృతి శక్తులుగా ఆ బ్రహ్మం అభివ్యక్తీకరణకు సంబంధించినదిగా చెప్పవలసింది ఇది.
ఇప్పుడు ఆత్మలో బ్రహ్మం అభివ్యక్తీకరణం అన్న దృక్కోణం నుంచి దాని వర్ణన గురించి; ఆ బ్రహ్మం వలననే మనస్సు ఈ బాహ్య ప్రపంచాన్ని తెలుసుకుంటుంది. జ్ఞాపకం ఉంచుకుంటుంది. వస్తువులను ఊహించుకుంటుంది.
బ్రహ్మం తద్వనం అనీ, అన్ని జీవులకూ ఆత్మగా ఆరాధింపదగినదనెఎ ప్రసిద్ధి చెందింది. కాబట్టి దాన్ని తద్వనంగా ధ్యానించాలి. ఇలా తెలుసుకున్న వానిని సకల జీవులూ ప్రేమిస్తాయి.
శిష్యుడు: ఆచారవర్యా! నాకు ఉపనిషత్తుని ఉపదేశించండి. ఆచార్యుడు: నీకు ఉపనిషత్తు ఉపదేశించబడింది. నిజంగా బ్రహ్మం గూర్చిన ఉపనిషత్తు నీకు ఉపదేశించాం.
తపస్సు, నిగ్రహం, నిష్ఠాపూర్వకమైన సర్మ - ఇవి దానికి (ఉపనిషత్తులోని బ్రహ్మ జ్ఞానానికి) మూలభిత్తికలు. వేదాలు దాని సర్వాంగాలు. సత్యం దాని నివాస స్థానం.
నిజంగా ఇలా ఉపనిషత్తును తెలుసుకొన్నవాడు పాపాన్ని నిర్మూలించుకుంటాడు. అనంతమూ, మహోన్నతమూ, ఆనందమయమూ అయిన బ్రహ్మంలో ప్రతిష్ఠితుడౌతాడు. అవును దానిలో ప్రతిష్ఠితుడౌతాడు.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.