Platforma wschodnioeuropejska
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Platforma wschodnioeuropejska, kraton wschodnioeuropejski – wielka geologiczna jednostka strukturalna Europy, platforma prekambryjska, której fundament zbudowany jest ze skał krystalicznych. Stanowi część płyty eurazjatyckiej.
Platforma wschodnioeuropejska zajmuje obszar 5,5 mln km². Od północnego zachodu ograniczona jest nasunięciem kaledonidów – Gór Skandynawskich na tarczę fennoskandzką, od zachodu jej granicę z platformą zachodnioeuropejską środkowej i zachodniej Europy tworzy szew transeuropejski (TESZ), od południa platforma graniczy z alpidami (Karpaty wraz z zapadliskiem przekarpackim), od południowego wschodu z dawną paleozoiczną platformą scytyjską (obecnie uznawaną za część platformy wschodnioeuropejskiej), a od wschodu z hercyńską strukturą Uralu.
Pod względem geograficznym obejmuje północno-wschodnią część Europy, a pod względem politycznym – część Norwegii, Szwecję, Finlandię, część Rosji, Estonię, Łotwę, Litwę, część Polski, Białoruś, część Ukrainy oraz większość dna Bałtyku.
Krystaliczny fundament platformy wschodnioeuropejskiej odsłania się na powierzchni na obszarze dwóch tarcz: bałtyckiej i ukraińskiej.
Na pozostałym obszarze jest przykryty skałami pokrywy osadowej o różnej miąższości. Fundament ten posiada urozmaiconą powierzchnię – z jego wyniesieniami są związane antykliny (białorusko-mazurską, woroneską, wołżańsko-uralską), a z obniżeniami – synkliny (perybałtycką, podlaską i moskiewską).
Część platformy zajmują zapadliska: nadkaspijskie, Peczory oraz rowy tektoniczne: aulakogen Prypeci, aulakogen dnieprowsko-doniecki.
W rozmieszczeniu struktur tektonicznych platformy obserwuje się pewną strefowość:
Platforma prekambryjska w Polsce składa się z dwóch pięter strukturalnych (tektonicznych): podłoża krystalicznego (fundamentu, cokołu) i pokrywy osadowej.
Podłoże proterozoiczne tworzą granitoidy oraz sfałdowane zmetamorfizowane skały krystaliczne (gnejsy, łupki krystaliczne, amfibolity), poprzebijane intruzjami skał głębinowych (gabra, sjenity) i wulkanicznych (bazaltoidów). Górna powierzchnia jest nierówna – występują jej wyniesienia i obniżenia.
Pokrywa osadowa, powstała w wyniku różnych procesów działających na powierzchni ziemi (erozyjnych i skałotwórczych) w okresach młodszych od kriogenu – od górnego neoproterozoiku po kenozoik. Jej miąższość wynosi od kilkuset do 5000 m. Osady leżą poziomo lub zapadają pod bardzo małym kątem. Obniżenia wypełnione są utworami starszego paleozoiku, miejscami występują również osady młodszego paleozoiku. Zarówno obniżenia jak i wyniesienia przykryte są osadami mezozoiku i kenozoiku[1].
W obrębie platformy wschodnioeuropejskiej w Polsce rozróżnia się:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.