Loading AI tools
polski konstruktor silników parowych, działacz państwowy Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Wiesław Chrzanowski (ur. 15 grudnia 1880 w Gruszczynie[1], zm. 5 grudnia 1940 w Warszawie) – polski inżynier i konstruktor silników cieplnych, profesor politechnik we Lwowie i Warszawie, działacz państwowy, rektor PW.
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
15 grudnia 1880 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
5 grudnia 1940 |
Minister przemysłu i handlu | |
Okres |
od 26 czerwca 1920 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Prof. nauk technicznych | |
Alma Mater |
Politechnika w Charlottenburgu (Berlin) |
---|---|
Profesura |
1912 |
Nauczyciel akademicki | |
Uczelnia | |
Okres zatrudn. |
1912–1918 |
Uczelnia | |
Okres zatrudn. |
1919–1939 |
Rektor | |
Uczelnia | |
Okres spraw. |
1932–1933 |
Poprzednik | |
Następca |
Był synem powstańca styczniowego Władysława Chrzanowskiego[1] herbu Poraj oraz Haliny z Chrzanowskich herbu Nowina[1]. Edukację gimnazjalną ukończył w Rogoźnie w 1900 r., w którym pełnił funkcję prezesa w „Czerwonej Róży”[2], czyli w tajnej organizacji skupiającej młodzież związaną z Ligą Narodową. Następnie w latach 1901- 1905 studiował na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki w Charlottenburgu na Kónigliche Technische Hochschule, gdzie 15 marca w 1905 r.[2] uzyskał dyplom inżyniera mechanika. Praktykę odbył w fabrykach H. Cegielskiego w Poznaniu oraz „Breitfeld i Danek” w Pradze. W trakcie nauki związany był ze Związkiem Młodzieży Polskiej „Zet”. Po studiach pozostał na tamtejszej politechnice, będąc przez rok asystentem prof. Aloisa Riedlera oraz Johannesa Stumpfa[3]. Następnie, od października 1906 r. do marca 1908 r., podjął pracę jako samodzielny konstruktor w biurze technicznym Deutsch-Luxemburgische Bergwerks- und Hutten Aktien-Desellschaft w oddziale Friedrich Wilhelmshutte w Mulheim (Zagłębie Ruhry). Z kolei od kwietnia 1908 r. do lutego 1912 r. był głównym inżynierem w AG Eisenhutte Prinz Rudolph w Dulmen w Westfalii. Opracował tam wiele nowoczesnych konstrukcji silników parowych[4].
2 grudnia 1910 r. obronił doktorat z inżynierii wraz z odznaczeniem na Politechnice w Charlottenburgu. W marcu 1912 r. jako profesor zwyczajny objął stanowisko kierownika Katedry Budowy Maszyn Cieplikowych w Szkole Politechnicznej we Lwowie (1912-1918). W okresie od 1916 do 1918 r. był dziekanem Wydziału Budowy Maszyn Politechniki Lwowskiej[4].
W połowie 1918 r. wyjechał Gniezna do matki, skąd chciał wyruszyć do Warszawy[4], aby wspomóc budowę Politechniki Warszawskiej. Nie otrzymał zgody władz niemieckich, Pozostał więc w Wielkopolsce, współpracując z Naczelną Radą Ludową. Zgodę otrzymał i 3 kwietnia 1919 roku został mianowany profesorem zwyczajnym Politechniki. Został również członkiem Komisji Stabilizacyjnej, mającej ustalić pierwszy skład profesorów uczelni[2]. 26 października 1919 r. wygłosił wykład inauguracyjny na Politechnice Warszawskiej (Czynniki warunkujące rozwój naszego przemysłu). W latach 1919–1939 był profesorem zwyczajnym i kierownikiem Katedry Maszyn i Turbin Parowych[5]. Uczestniczył w organizacji Wydziału Budowy Maszyn i Elektrotechniki, a potem Wydziału Mechanicznego Politechniki Warszawskiej. Wszedł w skład rad tych wydziałów, a następnie w latach 1920–1921 i 1922–1923 był delegatem do Senatu PW.
Został powołany na to stanowisku w rządzie Władysława Grabskiego 26 czerwca 1920 r. Funkcję tę utrzymał także w kolejnym gabinecie, na czele którego stał Wincenty Witos. Jednym z osiągnięć Chrzanowskiego było doprowadzenie do rozpoczęcia budowy w Ostrowie Wielkopolskim Fabryki Wagonów L. Zieleniewski, wchodzącej w skład koncernu Polskie Fabryki Maszyn i Wagonów L. Zieleniewski S.A. Misję jako minister zakończył 26 listopada 1920 r. w związku z wycofaniem poparcia dla gabinetu Witosa przez Chadecję[3].
Po opuszczeniu rządu zaprzestał angażowania się w politykę i skoncentrował się na pracy naukowej i dydaktycznej. W latach 1932–1933 był rektorem Politechniki Warszawskiej. Podczas sprawowania tej funkcji, wdrażana była przez władze reforma szkolnictwa. Chrzanowski był jej zdeklarowanym przeciwnikiem, uważając, że narusza zasadę autonomii uczelni. Bronił i wspierał studentów, a także mediował między władzami i progresującymi. Zyskał tym dużą sympatię , którzy doceniając jego wysiłki, nadali mu członkostwo honorowe w Bratniej Pomocy Studentów Politechniki Warszawskiej oraz funkcję kuratora studenckiej korporacji „Chrobry”[4]. W marcu 1933 r. na znak protestu przeciwko reformie zrezygnował z funkcji rektora. Senat odmówił przyjęcia jego rezygnacji, a dodatkowo, ponownie w maju tego roku, wybrał go jednomyślnie rektorem na kolejną kadencję. Jednakże Chrzanowski wyboru nie przyjął, zgadzając się jednak na sprawowanie funkcji prorektora, którym był w latach 1933-1935.
Chrzanowski należał do krytyków obozu sanacyjnego. W 1938 r., w okresie próby zbliżenia między środowiskami endeckimi i piłsudczykowskimi (Obóz Zjednoczenia Narodowego), odmówił - mimo propozycji - wejścia do senatu[3].
Uznawany jest za twórcę własnej szkoły konstruktorskiej. Publikował w najważniejszych naukowych periodykach takich jak: „Czasopismo Techniczne”, „Przegląd Techniczny”, „Technika Cieplna”. Monografie jego autorstwa, która jako podręcznik odegrała kluczową rolę w kształceniu przyszłych pokoleń inżynierów, były: Cylindry maszyn spalinowych, Turbiny parowe, Stawidła maszyn parowych.
Był jednym z założycieli Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.
Przyczynił się do założenia Fabryki Wagon w Ostrowie Wielkopolskim.
Po wybuchu wojny wraz z grupą profesorów został na pewien czas aresztowany przez Niemców w listopadzie 1939 r. Został zwolniony i 5 grudnia 1940 r. zmarł wskutek raka nerki[6]. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 229-3-23,24)[5].
Jego żoną od 12 sierpnia 1920 r. była Izabelę Kaxa-Dobek (1893-1975)[1]. Małżeństwo miało czworo dzieci: Władysława (ur. w 1921 r.), Ewę Tymowską (1922-2010), Wiesława Mariana (1923-2012), oraz Zdzisława (1925-1944)[3].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.