Receptor 5-HT1A, receptor serotoninowy 1A – białko przezbłonowe kodowane u człowieka genem HTR1A w locuschromosomowym 5q12.3, należące do rodziny receptorów serotoninowych[1]. Aktywacja receptora 5-HT1A jest mechanizmem działania leków przeciwdepresyjnych, przeciwlękowych i przeciwpsychotycznych.
Działanie na presynaptyczne i postsynaptyczne receptory 5-HT1A jest postulowanym mechanizmem szeregu substancji stosowanych jako leki.
Zaburzenia lękowe
Uważa się, że receptor 5-HT1A odgrywa rolę w mechanizmach powstawania lęku[9]. Myszy z wyłączonym genem dla 5-HT1A są zwierzęcym modelem zachowań lękowych. Podwyższony poziom lęku u tych myszy nie jest redukowany przez leki hamujące wychwyt zwrotny serotoniny[10]. Nadmierna ekspresja genu Htr1a u myszy skutkuje zmniejszeniem poziomu lęku u dorosłych myszy[11]. Buspiron ma działanie przeciwlękowe, wiązane z pełnym agonizmem wobec presynaptycznych receptorów 5-HT1A (hamuje nadmierną aktywność neuronów serotoninergicznych) oraz częściowym agonizmem wobec postsynaptycznych receptorów 5-HT1A w hipokampie i korze mózgowej[12].
Zaburzenia nastroju
Dysfunkcja receptorów 5-HT1A odgrywa rolę w patogenezie dużej depresji. Wszystkie metody leczenia depresji o udokumentowanej skuteczności (w tym różne klasy leków przeciwdepresyjnych i elektrowstrząsy) pośrednio lub bezpośrednio wpływają na aktywację receptorów 5-HT1A. U osób z depresją które popełniły samobójstwo stwierdzono zwiększoną ilość receptorów presynaptycznych 5-HT1A w jądrach szwu[13]. W badaniach PET wykazano zmniejszony potencjał wiązania receptora 5-HT1A w grzbietowym jądrze szwu, przyśrodkowej części kory przedczołowej (mPFC), ciele migdałowatym i hipokampie[14]. Jeden z nowszych leków przeciwdepresyjnych, wilazodon, wywiera swoje działanie przez hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny i częściowy agonizm wobec receptorów 5-HT1A. Częściowy agonizm wobec receptorów 5-HT1A jest też jednym z mechanizmów działania wortioksetyny. Flibanseryna, agonista 5-HT1A i antagonista 5-HT2A, nie ma działania przeciwdepresyjnego, została natomiast zarejestrowana do leczenia zaburzeń libido u kobiet.
Zaburzenia psychotyczne
Nowsze leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki), stosowane w leczeniu schizofrenii i innych psychoz, oprócz antagonizmu wobec receptorów D2 często mają powinowactwo do receptorów 5-HT1A. Uważa się, że zrównoważony agonizm 5-HT1A i antagonizm D2 może odpowiadać za ich skuteczność. Do neuroleptyków działających na receptory 5-HT1A zalicza się klozapina, ziprasidon, arypiprazol, brekspiprazol i kariprazyna.
Paul R.P.R.AlbertPaul R.P.R. i inni, Constitutive Gi2-dependent Activation of Adenylyl Cyclase Type II by the 5-HT1A Receptor, „Journal of Biological Chemistry”, 274 (50), 1999, s. 35469–35474, DOI:10.1074/jbc.274.50.35469, PMID:10585418 [dostęp 2023-10-11](ang.).
A.A.FarginA.A. i inni, Effector Coupling Mechanisms of the Cloned 5-HT1A Receptor, „Journal of Biological Chemistry”, 264 (25), 1989, s. 14848–14852, DOI:10.1016/S0021-9258(18)63778-0, PMID:2549039 [dostęp 2023-10-11](ang.).
Stanley LS.L.LinStanley LS.L. i inni, Differential coupling of 5‐HT 1 receptors to G proteins of the G i family, „British Journal of Pharmacology”, 136 (7), 2002, s. 1072–1078, DOI:10.1038/sj.bjp.0704809, PMID:12145108, PMCID:PMC1573437 [dostęp 2023-10-11](ang.).
H.H.ItoH.H., C.C.HalldinC.C., L.L.FardeL.L., Localization of 5-HT1A receptors in the living human brain using [carbonyl-11C]WAY-100635: PET with anatomic standardization technique, „Journal of Nuclear Medicine: Official Publication, Society of Nuclear Medicine”, 40 (1), 1999, s. 102–109, PMID:9935065 [dostęp 2023-10-11](ang.).
Julián DeJ.D.AlmeidaJulián DeJ.D., GuadalupeG.MengodGuadalupeG., Serotonin 1A receptors in human and monkey prefrontal cortex are mainly expressed in pyramidal neurons and in a GABAergic interneuron subpopulation: implications for schizophrenia and its treatment: Serotonin 1A receptor in primate prefrontal cortex, „Journal of Neurochemistry”, 107 (2), 2008, s. 488–496, DOI:10.1111/j.1471-4159.2008.05649.x, PMID:18761712 [dostęp 2023-10-11](ang.).
Richard A.R.A.GlennonRichard A.R.A., MalgorzataM.DukatMalgorzataM., Richard B.R.B.WestkaemperRichard B.R.B., Serotonin Receptor Subtypes and Ligands [online], American College of Neuropsychopharmacology, 2000 [dostęp 2023-10-11].
MiklosM.TothMiklosM., 5-HT1A receptor knockout mouse as a genetic model of anxiety, „European Journal of Pharmacology”, 463 (1-3), 2003, s. 177–184, DOI:10.1016/S0014-2999(03)01280-9, PMID:12600709 [dostęp 2023-10-11](ang.).
C.T.C.T.DourishC.T.C.T., P.H.P.H.HutsonP.H.P.H., G.G.CurzonG.G., Pustative anxiolytics 8-OH-DPAT, buspirone and TVX Q 7821 are agonists at 5-HT1A autoreceptors in the raphé nuclei, „Trends in Pharmacological Sciences”, 7, 1986, s. 212–214, DOI:10.1016/0165-6147(86)90318-4 [dostęp 2023-10-11](ang.).
MauraM.BoldriniMauraM. i inni, Serotonin-1A autoreceptor binding in the dorsal raphe nucleus of depressed suicides, „Journal of Psychiatric Research”, 42 (6), 2008, s. 433–442, DOI:10.1016/j.jpsychires.2007.05.004, PMID:17574270, PMCID:PMC2268626 [dostęp 2023-10-11](ang.).
JonathanJ.SavitzJonathanJ., IrwinI.LuckiIrwinI., Wayne C.W.C.DrevetsWayne C.W.C., 5-HT1A receptor function in major depressive disorder, „Progress in Neurobiology”, 88 (1), 2009, s. 17–31, DOI:10.1016/j.pneurobio.2009.01.009, PMID:19428959, PMCID:PMC2736801 [dostęp 2023-10-11](ang.).
Marie-BernadetteM.B.AssiéMarie-BernadetteM.B. i inni, F15599, a highly selective post-synaptic 5-HT1A receptor agonist: in-vivo profile in behavioural models of antidepressant and serotonergic activity, „The International Journal of Neuropsychopharmacology”, 13 (10), 2010, s. 1285–1298, DOI:10.1017/S1461145709991222, PMID:20059805 [dostęp 2023-10-11](ang.).
Leonardo B.M.L.B.M.ResstelLeonardo B.M.L.B.M. i inni, 5-HT 1A receptors are involved in the cannabidiol-induced attenuation of behavioural and cardiovascular responses to acute restraint stress in rats, „British Journal of Pharmacology”, 156 (1), 2009, s. 181–188, DOI:10.1111/j.1476-5381.2008.00046.x, PMID:19133999, PMCID:PMC2697769 [dostęp 2023-10-11](ang.).
KarlK.RickelsKarlK. i inni, Effects of PRX-00023, a Novel, Selective Serotonin 1A Receptor Agonist on Measures of Anxiety and Depression in Generalized Anxiety Disorder: Results of a Double-Blind, Placebo-Controlled Trial, „Journal of Clinical Psychopharmacology”, 28 (2), 2008, s. 235–239, DOI:10.1097/JCP.0b013e31816774de, PMID:18344738 [dostęp 2023-10-11](ang.).
C.A.C.A.FornalC.A.C.A. i inni, WAY-100635, a potent and selective 5-hydroxytryptamine1A antagonist, increases serotonergic neuronal activity in behaving cats: comparison with (S)-WAY-100135, „The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics”, 278 (2), 1996, s. 752–762, PMID:8768728 [dostęp 2023-10-11](ang.).
AntonioA.DragoAntonioA., Diana DeD.D.RonchiDiana DeD.D., AlessandroA.SerrettiAlessandroA., 5-HT1A gene variants and psychiatric disorders: a review of current literature and selection of SNPs for future studies, „The International Journal of Neuropsychopharmacology”, 11 (05), 2008, DOI:10.1017/S1461145707008218, PMID:18047755 [dostęp 2023-10-11](ang.).
RodrigoR.AndradeRodrigoR. i inni, 5-Hydroxytryptamine receptors in GtoPdb v.2023.1, „IUPHAR/BPS Guide to Pharmacology CITE”, 2023, DOI:10.2218/gtopdb/F1/2023.1 [dostęp 2023-10-11].
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.