Loading AI tools
filozof i teolog francuski Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jacques Maritain IPFI (ur. 18 listopada 1882 w Paryżu, zm. 28 kwietnia 1973 w Tuluzie) – francuski filozof, teolog i myśliciel polityczny, zakonnik.
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie |
filozof, teolog |
Narodowość | |
Alma Mater | |
Małżeństwo | |
Krewni i powinowaci |
Jules Favre (dziadek) |
Data urodzenia | |
---|---|
Data śmierci | |
Miejsce pochówku | |
Wyznanie | |
Kościół | |
Inkardynacja | |
Śluby zakonne |
1970 |
Maritain urodził się w 1882 roku w zamożnej paryskiej rodzinie. Jego ojciec, Paul Maritain, był prawnikiem, a matka, Geneviève Favre, córką polityka Jules’a Favre'a. Jacques Maritain wychowany został w duchu protestanckim, ale w młodości w ogóle nie interesował się religią.
Ukończył paryskie Liceum Henryka IV (Lycée Henri IV) (1898–1899), a następnie kontynuował naukę na Sorbonie, gdzie zainteresował się scjentyzmem i socjalizmem. Tam też poznał swoją przyszłą żonę, Raïssę, która dzieliła pasję filozoficzną Maritaina. Razem chodzili na wykłady Henriego Bergsona, od którego „zapożyczyli” pogląd, że w świecie musi istnieć jakiś Absolut. W 1905 Raïssa i Jacques postanowili dać sobie rok na znalezienie „sensu życia” i popełnić samobójstwo jeśli im się to w tym czasie nie uda. W 1906 roku przeszli na katolicyzm. Resztę życia mieli poświęcić wierze – Jacques poprzez swoje dzieła filozoficzne, Raïssa przez wiersze mistyczne i powieści.
Po studiach przyrodniczych na uniwersytecie w Heidelbergu Maritain wrócił do Paryża.
Był profesorem filozofii współczesnej w Instytucie Katolickim (Institut Catholique) w Paryżu w latach 1914–1939 (w 1914 roku został pomocnikiem w Zakładzie Historii Filozofii Współczesnej, w 1921 – samodzielnym pracownikiem naukowym, a w 1928 roku – kierownikiem Zakładu Logiki i Kosmologii). Od 1932 roku wykładał także w Instytucie Studiów Średniowiecznych w Toronto, a później także jako visiting professor na uniwersytecie Princeton (1941–1942) i uniwersytecie Columbia (1941–1944) w Stanach Zjednoczonych. W latach 1945–1948 pełnił funkcję ambasadora Francji przy Stolicy Apostolskiej. W latach 1948–1960 mieszkał i wykładał na stałe na Uniwersytecie Princeton.
Podczas pobytu w Stanach Zjednoczonych Maritain poznał trapistę, Thomasa Mertona.
Po śmierci żony w 1960 roku wstąpił do wspólnoty Małych Braci od Jezusa w Tuluzie, zakonu, na który filozofia Maritaina wywierała wpływ od jego powstania w 1933. Na początku tylko mieszkał razem z braćmi, a jednym z nich został w 1970, na trzy lata przed śmiercią. W tym czasie napisał wiele prac, m.in. Le paysan de la Garonne (wydane w 1967).
Jacques i Raïssa Maritain zostali pochowani na cmentarzu w Kolbsheim, małej wiosce we Francji, w której często spędzali wakacje letnie.
Maritain był jednym z głównych kontynuatorów myśli św. Tomasza z Akwinu w XX wieku, przedstawicielem personalizmu chrześcijańskiego. Początkowo uczeń Bergsona, po przejściu na katolicyzm w 1906 roku odszedł od bergsonizmu w stronę neoscholastyki. Spośród innych filozofów jego poglądy najbliższe były koncepcjom Étienne’a Gilsona.
Zajmował się głównie problemami związanymi z życiem chrześcijan w świecie współczesnym. Twierdził, że religia nie powinna zaniedbywać żadnego aspektu ludzkiego życia. Jego główne idee, w dużej mierze zaczerpnięte z filozofii Arystotelesa i św. Tomasza, to:
Maritain był jednym ze świeckich uczestników Soboru Watykańskiego II (wśród nich był również Polak, filozof Stefan Swieżawski), a jego filozofia znalazła m.in. odzwierciedlenie w kościelnej Konstytucji Duszpasterskiej o Kościele w Świecie Współczesnym (Gaudium et spes)[1].
Obserwując wprowadzanie zmian po Soborze stał się ich krytykiem. Uważał, że wielu chrześcijan odczytuje dokumenty soborowe z gruntu fałszywie. W jego opinii lekceważono takie cnoty jak np. umartwienie czy czystość, a katolicy zatopili się w doczesnych potrzebach i bolączkach zapominając o ostatecznym przeznaczeniu. Dodawał, że Kościół otworzył się na świat tak bardzo, że zamiast zmieniać go i upodobnić do Królestwa Bożego, sam daje się kształtować na jego wzór i podobieństwo. Krytykował współczesnych mu katolików za wyciszenie prawdy o obecności szatana w świecie. Uważał jednakże, że w pierwszej kolejności nie należy patrzeć na nędzę Kościoła, lecz na skarby, jakie Kościół przechowuje[1].
Źródeł zamieszania w myśli chrześcijańskiej upatrywał w filozoficznym idealizmie, przedkładającym idee własnego umysłu ponad rzeczywistość świata oraz zaprzeczającym możliwości poznania świata, a także w lekceważeniu rozumu, sugerującym, że to namiętności, uczucia lub wola rządzą człowiekiem. Kwestionował jednocześnie sens integryzmu, który jest utopijną reakcją na idealizm, głoszącą, że za wszelką cenę trzeba zachować lub przywrócić jakoby idealny porządek z przeszłości[1].
W Polsce w okresie międzywojennym Maritain oddziaływał głównie na grupę wokół czasopisma „Verbum“ i lwowskie Stowarzyszenie Młodzieży Katolickiej „Odrodzenie”, których tradycje po II wojnie światowej kontynuował „Tygodnik Powszechny” (wieloletni redaktor naczelny „Tygodnika”, Jerzy Turowicz działał przed wojną w Odrodzeniu).
Gorącym zwolennikiem idei Maritaina był również związany z Odrodzeniem i „Tygodnikiem Powszechnym” Stefan Swieżawski i inni polscy neotomiści, a także twórcy wspólnoty z Lasek, m.in. ks. Władysław Korniłowicz, Teresa Landy i ks. Tadeusz Fedorowicz.
Do przyjaciół Maritaina należeli też niektórzy przedstawiciele polskiej emigracji w Paryżu, związani z „Kulturą”, m.in. Józef Czapski i jego siostra, Maria. 5 października 1944 Józef Czapski skierował do Maritaina list otwarty w sprawie powstania warszawskiego po tym, jak wielkie mocarstwa zachodnie, w tym Francja odmówiły pomocy powstańcom (list pozostał bez odpowiedzi).
Tytuły oryginalne (w języku francuskim):
Polskie wydania:
Dzieła Maritaina były także tłumaczone na włoski (przez papieża Pawła VI), większość z nich została też wydana po angielsku: