Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Islamska demokracja – idea, według której w systemie demokratycznym można przestrzegać zasad religii islamskiej[1][2] . W zależności od kraju, termin islamskiej demokracji jest niejednoznacznie interpretowany[3] przez społeczność muzułmańską, islamskich oraz zachodnioeuropejskich teoretyków polityki; część z nich opowiada się również za sekularyzmem[4].
Zwolennicy tej idei twierdzą, że islam od samego początku był demokratyczny[5]; w VII wieku o wyborze kalifa decydowała społeczność muzułmańska oraz nawet niewolnicy[6]. Przykładem był istniejący w latach 632-661 Prawowierny Kalifat[7][8]. Uważa się, że rozwój demokracji w islamskim świecie został zahamowany przez konflikt sunnitów z szyitami[9], jednak rodzaj demokracji jest jednak akceptowany przez irańskie środowiska naukowe, w tym przez szyickich ulemów[10][10][11][12].
Żyjący w VII wieku pierwsi kalifowie nazywani prawowiernymi byli wybierani zgodnie z szurą[13]. Po zakończeniu przypadającego na okres od VIII do XIV wieku złotego wieku islamu, władcy państw muzułmańskich wciąż praktykowali szurę poprzez konsultacje z obywatelami w kwestiach politycznych[7].
Władza ustawodawcza kalifa, następnie sułtana była ograniczana przez ulemów, którzy zajmowali się orzekaniem kwestii prawnych zgodnych z szariatem w ramach idżmy[14]. Po upowszechnieniu się medres na przełomie XI i XII wieku, ich uczniowie często musieli uzyskiwać idżazę, czyli licencję na wydawanie orzeczeń prawnych[15].
Bangladeski uczony Chondkar Abdullah Dżahangir w jednym z naukowych wywiadów dotyczących islamu i demokracji, powiedział, że władza w islamie powinna być zdobywana dzięki poparciu społeczeństwa; uznał też, że we własnym państwie można robić wszystko, co nie jest niezgodne z islamem[16].
Salaficcy naukowcy, w tym część saudyjskich szejków[17], uznają demokrację haram[18], jednak popierają możliwość wykorzystania jej w islamie w celu dojścia do władzy i głosowania za ustanowieniem szariatu[19][20].
Tradycyjna teoria islamu rozróżnia kwestie religii i państwa, jednak podkreśla, że władza polityczna i życie publiczne muszą kierować się wartościami religijnymi[21] . Część islamskich reformistów (m.in. Mahmoud Mohammed Taha i Ali Abd ar-Razik) opowiadali się za państwem świeckim w sensie porządku politycznego, który nie narzuca obywatelom jednoznacznej interpretacji szariatu; inny islamski uczony Abdullahi Ahmed An-Na'im opowiadał się za państwem świeckim opartym na konstytucjonalizmie i przestrzegającym praw człowieka[4]. Z kolei islamiści odrzucają sekularyzm[21] .
Pakistański islamistyczny pisarz i polityk Abul A'la Maududi, przedstawił koncepcję teodemokracji jako systemu, który opiera się na władzy praktykującej muzułmańskiej społeczności przestrzegającej szariatu[22][23].
Żyjący na przełomie IX i X wieku muzułmański filozof Al-Farabi wydał publikację pod tytułem Al-Madina al-Fadila; sformułował w niej teorię idealnego państwa muzułmańskiego, którą porównał do Państwa Platona[24]. Al-Farabi uważał, że państwo powinno być rządzone przez proroka, uznawał również demokrację za system najbliższy idealnemu państwu[25].
Pakistański politolog pochodzenia austriacko-żydowskiego i konwertyta na islam Muhammad Asad, postrzegał demokrację jako ideę jak najbardziej zgodną z islamem, ponieważ religia ta utrzymuje, że wszyscy ludzie są równi[26][27].
Indyjski teolog muzułmański Muhammad Ikbal uważał, że Prawowierny Kalifat był demokratyczny, ponieważ zgromadzenia ustawodawcze były wówczas wybierane przez obywateli[28].
Muhammad Muslih i Michaelle Browers wyróżniają trzy główne perspektywy islamskiej demokracji[22]:
Według sondaży przeprowadzonych w krajach z większością muzułmańską, wyznawcy islamu przeważnie nie uważali demokracji i zasad islamu za sprzeczne[29][30][31].
Według Briana Whitkaera, redaktora dziennika The Guardian, głównymi przeszkodami dla demokracji w państwach Bliskiego Wschodu są dziedzictwo imperialne, bogactwo generowane dzięki ropie naftowej, konflikt z Izraelem oraz muzułmańskie organizacje zbrojne[32].
Państwo | Partia polityczna | Lata działania |
---|---|---|
![]() |
Stowarzyszenie Muzułmańskie | od 1968 |
Islamska Organizacja Afganistanu „Dawah" | od 2005 | |
![]() |
Front Sprawiedliwości i Rozwoju | od 1990 |
Islamski Ruch Odrodzenia | od 2011 | |
Narodowy Ruch Rozwoju | od 2013 | |
Ruch na rzecz Narodowych Reform | od 1999 | |
Towarzystwo Ruchu Pokoju[33][34] | od 2010 | |
![]() |
Stowarzyszenie Islamskie Al-Menber[35] | od 2002 |
![]() |
Bangladeska Federacja Tariki | od 2005 |
Dżamaat-e Islami[36][37] | od 1975 | |
![]() |
ISLAM | od 2012 |
![]() |
Partia Ojczyzny[38][39][40] | od 2011 |
Partia Sprawiedliwości i Rozwoju | od 2012 | |
Sojusz Sił Narodowych[41] | od 2012 | |
![]() |
Islamski Front Wyzwolenia Moro | od 1977 |
Lakas–CMD | od 1991 | |
Zjednoczona Partia Sprawiedliwości Bangsamoro | od 2014 | |
![]() |
Islamscy Demokraci | od 2006 |
![]() |
Partia Przebudzenia Narodowego | od 1998 |
Partia Mandatu Narodowego | od 1998 | |
Partia Prosperującej Sprawiedliwości | od 2002 | |
![]() |
Grupa Sprawiedliwości Kurdystanu | od 2010 |
Iracka Partia Islamska | od 1960 | |
Kurdyjska Unia Islamska | od 1994 | |
Muttahidun | od 2012 | |
Najwyższa Rada Islamska w Iraku | od 1982 | |
Ruch Ataa | od 2017 | |
Ruch Eradaa | od 2015 | |
Zew Islamu | od 1968 | |
![]() |
Islamski Front Partycypacyjny Iranu | 1998-2010 |
Partia Umiarkowania i Rozwoju | od 1999 | |
![]() |
Islamska Partia Centrystyczna | od 2001 |
Islamski Front Działań | od 1992 | |
Zamzam | od 2016 | |
![]() |
Islamska Demokratyczna Partia | 2005-2013 |
Malediwska Partia Demokratyczna | od 1978 | |
Malediwska Partia Ludowa | od 2005 | |
Partia Republikańska | od 2008 | |
Partia Sprawiedliwości | od 2005 | |
![]() |
Malezyjska Partia Islamska[42] | od 1951 |
Narodowa Partia Zaufania | od 2003 | |
Zjednoczona Narodowa Organizacja Malajów[43] | od 1946 | |
![]() |
Partia Sprawiedliwości i Rozwoju[44][45] | od 1967 |
![]() |
Narodowy Ruch na rzecz Reform i Rozwoju | od 2007 |
![]() |
Beludżyjska Partia Ludowa | od 2018 |
Dżamaat-e Islami | od 1941 | |
Pakistańska Partia Ludowa | od 1967 | |
Pakistański Ruch na rzecz Sprawiedliwości[46][47] | od 1996 | |
Zgromadzenie Jedności Muzułmanów | od 2009 | |
![]() |
Idealna Partia Demokratyczna | od 1992 |
![]() |
Somalilandzka Partia Narodowa | od 2012 |
![]() |
Bracia Muzułmańscy w Syrii[48][49][50] | 1942/1945-1963 |
![]() |
Kongres Muzułmański Sri Lanki | od 1981 |
![]() |
Partia Sprawiedliwości i Rozwoju | od 2001 |
Poniżej wymienione są kraje z większością muzułmańską; przedstawiono w niej wyniki przyznane przez Freedom House w ramach raportu Freedom in the World (badanie z 2018)[51] i przez Economist Intelligence Unit w ramach wskaźnika demokracji (badanie z 2019)[52].
Państwo | Wynik według wskaźnika demokracji | Pozycja według wskaźnika demokracji | Typ ustroju | Status wolności | Typ rządu | Religia i państwo |
---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
0.32 | 167 | autorytaryzm | brak wolności | państwo unitarne, teokracja, szariat, emirat | szariat |
![]() |
5.89 | 79 | system hybrydowy | częściowa wolność | system parlamentarny | państwo świeckie |
![]() |
4.01 | 113 | system hybrydowy | brak wolności | państwo unitarne, system parlamentarny, republika konstytucyjna | religia państwowa |
![]() |
1.93 | 159 | autorytaryzm | brak wolności | monarchia absolutna | szariat |
![]() |
2.75 | 146 | autorytaryzm | brak wolności | system prezydencki | państwo świeckie |
![]() |
2.55 | 149 | autorytaryzm | brak wolności | monarchia konstytucyjna | religia państwowa |
![]() |
5.88 | 80 | system hybrydowy | częściowa wolność | republika parlamentarna | religia państwowa |
![]() |
4.86 | 102 | system hybrydowy | częściowa wolność | republika parlamentarna | państwo świeckie |
![]() |
– | – | autorytaryzm | brak wolności | monarchia absolutna | szariat |
![]() |
4.04 | 112 | system hybrydowy | częściowa wolność | system semiprezydencki | państwo świeckie |
![]() |
1.61 | 163 | autorytaryzm | brak wolności | system prezydencki | państwo świeckie |
![]() |
2.77 | 144 | autorytaryzm | brak wolności | system semiprezydencki | religia państwowa |
![]() |
3.06 | 137 | autorytaryzm | brak wolności | unitaryzm, system semiprezydencki, republika konstytucyjna | religia państwowa |
![]() |
4.33 | 107 | system hybrydowy | częściowa wolność | system prezydencki | państwo świeckie |
![]() |
3.14 | 132 | autorytaryzm | częściowa wolność | system prezydencki | państwo świeckie |
![]() |
2.63 | 148 | autorytaryzm | częściowa wolność | system semiprezydencki | państwo świeckie |
![]() |
6.48 | 64 | wątpliwa demokracja | częściowa wolność | system prezydencki | państwo świeckie |
![]() |
3.74 | 118 | autorytaryzm | brak wolności | republika parlamentarna | religia państwowa |
![]() |
2.38 | 151 | autorytaryzm | brak wolności | unitaryzm. teokracja, republika prezydencka, republika konstytucyjna | szariat |
![]() |
1.95 | 158 | autorytaryzm | brak wolności | władza tymczasowa | szariat |
![]() |
3.93 | 114 | autorytaryzm | częściowa wolność | monarchia konstytucyjna | religia państwowa |
![]() |
3.19 | 128 | autorytaryzm | brak wolności | monarchia konstytucyjna | religia państwowa |
![]() |
2.94 | 139 | autorytaryzm | brak wolności | system prezydencki | państwo świeckie |
![]() |
4.89 | 101 | system hybrydowy | częściowa wolność | republika parlamentarna | państwo świeckie |
![]() |
3.15 | 131 | autorytaryzm | częściowa wolność | system prezydencki, republika federalna | religia państwowa |
![]() |
– | – | – | częściowa wolność | – | państwo świeckie |
![]() |
3.93 | 114 | autorytaryzm | częściowa wolność | monarchia konstytucyjna | religia państwowa |
![]() |
4.36 | 106 | system hybrydowy | częściowa wolność | konfeskonalna republika parlamentarna | państwo świeckie |
![]() |
2.02 | 156 | autorytaryzm | brak wolności | władza tymczasowa | religia państwowa |
![]() |
– | – | – | częściowa wolność | – | religia państwowa |
![]() |
7.16 | 43 | wątpliwa demokracja | częściowa wolność | monarchia konstytucyjna, demokracja parlamentarna | religia państwowa |
![]() |
4.92 | 100 | system hybrydowy | częściowa wolność | system semiprezydencki | państwo świeckie |
![]() |
5.10 | 96 | system hybrydowy | częściowa wolność | monarchia konstytucyjna | religia państwowa |
![]() |
3.92 | 116 | autorytaryzm | brak wolności | republika islamska, system semiprezydencki | szariat |
![]() |
3.29 | 127 | autorytaryzm | częściowa wolność | system semiprezydencki | państwo świeckie |
![]() |
4.12 | 109 | system hybrydowy | częściowa wolność | federalizm, system prezydencki | państwo świeckie, w północnej części państwa szariat |
![]() |
3.06 | 137 | autorytaryzm | brak wolności | monarchia absolutna | religia państwowa |
![]() |
4.25 | 108 | system hybrydowy | częściowa wolność | federalizm, republika parlamentarna | szariat[53] |
![]() |
3.89 | 117 | autorytaryzm | brak wolności | system semiprezydencki | religia państwowa[54] |
![]() |
– | – | – | częściowa wolność | – | religia państwowa |
![]() |
5.81 | 82 | system hybrydowy | wolność | system semiprezydencki | państwo świeckie |
![]() |
4.86 | 102 | system hybrydowy | częściowa wolność | system prezydencki | państwo świeckie |
![]() |
– | – | – | brak wolności | federalizm, system semiprezydencki | religia państwowa |
![]() |
– | – | – | częściowa wolność | – | religia państwowa |
![]() |
2.70 | 147 | autorytaryzm | brak wolności | federalizm, system semiprezydencki | państwo świeckie (de iure), szariat (de facto) |
![]() |
1.43 | 164 | autorytaryzm | brak wolności | system semiprezydencki | państwo świeckie |
![]() |
1.93 | 159 | autorytaryzm | brak wolności | system prezydencki | państwo świeckie |
![]() |
6.72 | 53 | wątpliwa demokracja | wolność | system semiprezydencki | religia państwowa |
![]() |
4.09 | 110 | system hybrydowy | brak wolności | system prezydencki | państwo świeckie[55] |
![]() |
1.72 | 162 | autorytaryzm | brak wolności | system prezydencki, system jednopartyjny | państwo świeckie |
![]() |
2.01 | 157 | autorytaryzm | brak wolności | system prezydencki | państwo świeckie |
![]() |
4.05 | 111 | system hybrydowy | częściowa wolność | system prezydencki | państwo świeckie |
![]() |
2.76 | 145 | autorytaryzm | brak wolności | federalizm, monarchia konstytucyjna | religia państwowa |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.