Loading AI tools
miasto w Hiszpanii Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Girona (katalońska wymowa: [ʒiˈɾonə][uwaga 1]; hiszp. Gerona, wym. [xeˈɾona]) – miasto w północno-wschodniej Hiszpanii, w Katalonii; stolica prowincji o tej samej nazwie i comarki Gironès. Ma jedną z najlepiej zachowanych średniowiecznych starówek w Hiszpanii, z jedną z największych historycznych dzielnic żydowskich w Europie.
![]() | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Wspólnota autonomiczna | |||||
Prowincja | |||||
Comarca | |||||
Gmina |
Girona | ||||
Burmistrz |
Marta Madrenas | ||||
Powierzchnia |
39,14 km² | ||||
Wysokość |
76 m n.p.m. | ||||
Populacja (2022) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Nr kierunkowy |
972 | ||||
Kod pocztowy |
170xx | ||||
Tablice rejestracyjne |
GI | ||||
Położenie na mapie Hiszpanii ![]() | |||||
Położenie na mapie Europy ![]() | |||||
Położenie na mapie Katalonii ![]() | |||||
![]() | |||||
Strona internetowa |
Miasto zostało założone przez rzymskiego wodza Pompejusza w czasie wojny Rzymu z Sertoriuszem około roku 79 p.n.e. Osada wytyczona została na planie trójkąta, którego jeden bok opierał się na rzece Onyar, natomiast przeciwległy wierzchołek stanowiła wieża Torre Gironella. Była ona otoczona murami miejskimi i liczyła około trzech tysięcy mieszkańców. W końcu III wieku naszej ery pojawiło się w Gironie chrześcijaństwo. Chrześcijanie stali się w tym czasie, podobnie jak w całym imperium rzymskim, obiektem prześladowań, a liczba ich ofiar szacowana jest na ponad 360, co stanowi dużą część mieszkańców[2].
W 476 roku, po rozpadzie cesarstwa, miasto zostało włączone do Królestwa Wizygotów, w rękach których pozostało do roku 714, kiedy to z kolei podbili je Arabowie. W przeciwieństwie do reszty Hiszpanii, nie utrzymali się tu oni długo, bo już w 785 roku podbił je Karol Wielki włączając w skład Imperium Karolińskiego jako stolicę Marchii Girony. W następnych latach siły muzułmańskie zdobywały miasto jeszcze trzykrotnie, ale po krótkim czasie zmuszane były do odwrotu. Po połączeniu Marchii Girony z Marchią Barcelony w roku 878 osada stała się częścią Marchii Hiszpańskiej[2][3][4].
W roku 890 w mieście osiedlili się Żydzi, którzy stanowili część lokalnej społeczności do roku 1492, kiedy to zostali wypędzeni z Hiszpanii przez Królów Katolickich – Ferdynanda II Aragońskiego i jego żonę Izabelę I Kastylijską. W 1162 roku Girona weszła w skład Królestwa Aragonii, by następnie w XV wieku, po połączeniu Aragonii z Królestwem Kastylii, stać się częścią Hiszpanii. W tym czasie liczyła ona około 8000 mieszkańców i była trzecim co do wielkości miastem Katalonii po Barcelonie i Perpignan[2][3].
Okres prosperity miasta trwał do XVII wieku, kiedy stało się ono częścią areny ówczesnych wojen z Francją oraz buntów w Katalonii. Początek XVIII stulecia to z kolei czas wojny o hiszpańską sukcesję. Wszystkie te zmagania przyniosły Gironie, jako ważnej twierdzy pogranicza, leżącej na szlaku przez Pireneje w głąb kraju, liczne oblężenia i zniszczenia[2][3]. Jeszcze bardziej tragiczne były lata 1808-1809, kiedy to twierdza opierała się wojskom napoleońskim w czasie wojny na Półwyspie Iberyjskim. Po kapitulacji w grudniu 1809 roku, miasto znajdowało się pod panowaniem francuskim do roku 1814. W tym czasie było stolicą utworzonego przez siły okupacyjne departamentu Ter[3][4][5].
Dziewiętnasty wiek to okres ponownego rozwoju Girony: w 1833 roku stała się ona stolicą prowincji o tej samej nazwie, dziesięć lat później liczba mieszkańców wzrosła do 8000 (do poziomu z okresu prosperity przed XVII wiekiem), a w 1857 powstała tutaj pierwsza fabryka w Katalonii. W roku 1886 w mieście zainstalowano pierwsze w kraju publiczne oświetlenie ulic[3].
W okresie hiszpańskiej wojny domowej z lat 1936–1939 Girona przez większość czasu pozostawała pod kontrolą republiki. Wojska generała Franco zajęły ją pod sam koniec zmagań, na początku ostatniego roku wojny. Tuż przed jej zakończeniem miasto było świadkiem masowej ewakuacji niedobitków sił republikańskich do pobliskiej Francji[3][6].
Girona leży w północno-wschodniej części Katalonii i zarazem Hiszpanii, u podnóża Gór Katalońskich, około 60 km na południe od Pirenejów i około 33 km na zachód od wybrzeża Morza Śródziemnego. Od stolicy regionu – Barcelony – oddalona jest o około 80 kilometrów. Przez miasto płyną cztery rzeki: Ter, Oñar, Galligants i Güell.
Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Roczna |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Średnie temperatury w dzień [°C] | 13.1 | 14.1 | 16.7 | 18.8 | 22.4 | 26.6 | 30.1 | 29.8 | 26.1 | 21.8 | 16.6 | 13.6 | 20,8 |
Średnie dobowe temperatury [°C] | 7.1 | 7.9 | 10.4 | 12.5 | 16.3 | 20.4 | 23.6 | 23.4 | 20.1 | 16.2 | 10.9 | 7.8 | 14,7 |
Średnie temperatury w nocy [°C] | 1.1 | 1.7 | 4.1 | 6.2 | 10.1 | 14.3 | 17.1 | 17.0 | 14.1 | 10.5 | 5.2 | 2.0 | 8,6 |
Opady [mm] | 62 | 51 | 50 | 67 | 71 | 60 | 32 | 46 | 70 | 88 | 70 | 56 | 726 |
Średnia liczba dni z opadami | 4.9 | 4.9 | 5.1 | 7.1 | 7.3 | 5.1 | 3.2 | 5.1 | 6.5 | 6.4 | 5.2 | 4.7 | 65,8 |
Wilgotność [%] | 75 | 73 | 70 | 69 | 68 | 63 | 59 | 65 | 70 | 75 | 76 | 76 | 71 |
Średnie usłonecznienie [h] | 147 | 156 | 179 | 194 | 224 | 247 | 185 | 261 | 195 | 167 | 143 | 132 | 2295 |
Źródło: Agencia Estatal de Meteorología[7] (liczba dni z opadami dla wartości 1 mm, wysokość 143 m n.p.m., 30 km od morza, 1981–2010) |
Stare miasto zostało otoczone murami już w czasach rzymskich. Fortyfikacje te były systematycznie rozbudowywane w wiekach późniejszych (m.in. w czasach Karolingów w wieku IX) oraz w stuleciach następnych. Są one udostępnione dla ruchu turystycznego i rozpościerają się nich jedne z bardziej znanych widoków miasta. Jednym z bardziej kluczowych elementów umocnień jest Torre Gironella - wieża z czasów rzymskich w strategicznym punkcie obwodu obronnego, zachowana do dziś w stanie ruiny. Ze względu na swoje rozmiary miała ona w czasach średniowiecznych status zamku. W czasach nowożytnych fortyfikacje Girony dostosowywane zostały do potrzeb współczesnego pola walki poprzez rozbudowę w systemie bastionowym, czego pozostałością są m.in. ruiny fortu Montjuïc, górującego nad miastem[8][9][10].
W Gironie znajduje się siedem muzeów[11][12][13]:
W mieście ma swoją siedzibę klub Girona FC. Obecnie gra on w hiszpańskiej lidze Primera División. Swoje mecze rozgrywa na stadionie Estadi Montilivi[14].
Gironę od strony zachodniej mija autostrada AP-7 – Autostrada Śródziemnomorska (Autopista del Mediterráneo), która biegnie wzdłuż całego hiszpańskiego wybrzeża Morza Śródziemnego do granicy z Francją na północy. W mieście krzyżuje się także kilka dróg krajowych oraz o znaczeniu regionalnym, jak: C-65, C-66, N-II i N-141.
W mieście znajduje się stacja kolejowa Girona[15][16]. Od stycznia 2013 roku zatrzymują się na niej pociągi AVE (Szybkiej Kolei Hiszpańskiej)[17]. Dworzec kolejowy oferuje bezpośrednie połączenia z innymi miastami Katalonii, a także z Madrytem oraz międzynarodowe z Paryżem we Francji (te dwa ostatnie za pomocą szybkiej kolei)[16].
Komunikację miejską zapewnia jedenaście linii autobusowych oznaczonych od L-1 do L-11[15].
Przy stacji kolejowej znajduje się dworzec autobusowy z bogatą ofertą połączeń regionalnych (Katalonia, lotnisko Girona-Costa Brava, wybrzeże Costa Brava) oraz międzynarodowych (Paryż, Tuluza, Marsylia, Rzym, Bolonia, Wenecja, Amsterdam, Praga, Bukareszt)[16].
W Gironie działa system rowerów miejskich Girocleta posiadający kilkanaście stanowisk skupionych wokół centralnej części miasta. Aby skorzystać z usługi konieczna jest rejestracja i wyrobienie karty abonamentowej[15][18].
Girona dysponuje własnym lotniskiem – Girona-Costa Brava – zlokalizowanym 13 km na południowy zachód od centrum w miejscowości Vilobí d’Onyar. Jest ono obsługiwane głównie przez tanie linie lotnicze i stanowi drugi co do ważności port lotniczy w rejonie Barcelony[15][19][20]. Inne najbliższe lotniska to Barcelona-El Prat 114 km na południe od centrum oraz Perpignan-Rivesaltes na południu Francji, w odległości 101 km na północ.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.