Loading AI tools
prawie wymarły niemiecki dialekt używany na Śląsku Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Dialekt śląski języka niemieckiego[2] albo język śląski[3][4] (śl-niem. Schläsche Sproache, niem. Schlesisch albo Schlesische Sprache) – zespół gwar, którymi posługiwało się do 1945 roku ok. 7 mln mieszkańców Śląska (głównie Dolnego) i graniczącej z nim sudeckiej części Kraju Sudetów. Przez organizację SIL International dialekt śląski uważany jest za odrębny od języka niemieckiego: „język dolnośląski”[5], nie jest to jednak nazwa geograficznie precyzyjna, gdyż etnolekt ten obejmował również obszary należące do Górnego Śląska.
Obszar |
Śląsk w granicach Polski oraz Czech, Czechy (od Broumova do Frýdlantu), Niemcy | ||
---|---|---|---|
Liczba mówiących |
22 900[1] | ||
Pismo/alfabet | |||
Klasyfikacja genetyczna | |||
| |||
Status oficjalny | |||
język urzędowy | nie uznawany | ||
Ethnologue | 6a żywy↗ | ||
Kody języka | |||
ISO 639-3 | sli | ||
IETF | sli | ||
Glottolog | lowe1388 | ||
Ethnologue | sli | ||
W Wikipedii | |||
| |||
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. |
Do śląskiego dialektu języka niemieckiego zalicza się następujące grupy gwarowe[6]:
Leksyka dialektu Schlesisch wykazuje sporo podobieństw z niemieckimi dialektami środkowo- i południowo-zachodnimi, zawiera ponadto zapożyczenia z języków zachodniosłowiańskich (głównie z polskiego i czeskiego). W dialekcie tym tworzyli m.in.: Andreas Gryphius, Robert Rößler, Karl Eduard von Holtei i Gerhart Hauptmann.
Dialekty śląskie języków niemieckiego i polskiego, poza zapożyczeniami leksykalnymi, mają ze sobą niewiele wspólnego. Pierwszy jest dialektem germańskim, drugi dialektem słowiańskim. Poniższa tabela przedstawia kilka przykładów słów obu dialektów oraz ich odpowiedniki w standardowych językach niemieckim i polskim.
Język ogólnoniemiecki | Dialekt śląski języka niemieckiego | Dialekt śląski języka polskiego | Język ogólnopolski |
---|---|---|---|
Hundsfott (ungezogener Junge), Räuber | Jungaohs | huncwot, rojber | łobuz, huncwot |
auf dem Eis ausrutschen | kascheln | klojzdnonć | pośliznąć się |
(großer) Topf, Kessel | Kastrull | kastrol | rondel |
Nudelholz | Nudelkulle | nudelkula | wałek do ciasta |
Hocker | Stockel[7] | hoker | taboret |
Fußbank | Ritsche[8] | ryczka | taborecik, podnóżek |
rumwühlen, schnuppern | rumurbern | rumplować, sznupać | myszkować |