Czuwaszja (czuw. Чӑваш Ен, ros. Чувашия), Republika Czuwaska (czuw. Чӑваш Республики, ros. Чувашская Республика) – republika w europejskiej części Federacji Rosyjskiej.
republika | |||||
![]() | |||||
| |||||
Hymn: | |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Siedziba | |||||
Kod ISO 3166-2 |
RU-CU | ||||
Prezydent |
Oleg Nikołajew | ||||
Premier |
Ivan Motorin | ||||
Powierzchnia |
18 343,2 km² | ||||
Populacja (2021) • liczba ludności |
| ||||
• gęstość |
65,8 os./km² | ||||
Tablice rejestracyjne |
21; 121 | ||||
Strefa czasowa |
czas moskiewski, UTC +3:00 | ||||
Języki urzędowe | |||||
Położenie na mapie Rosji![]() | |||||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Sura_near_Alatyr.jpg/640px-Sura_near_Alatyr.jpg)
Geografia
Położenie i powierzchnia
Północną jej granicę wyznacza rzeka Wołga. Na zachodzie graniczy z obwodem niżnonowogrodzkim, na północy z Republiką Mari El, na wschodzie z Republiką Tatarstanu, na południu z Obwodem Uljanowskim, na południowym zachodzie z Republiką Mordwy.
Stolicę – Czeboksary – zamieszkuje ok. 450 tys. mieszkańców. Inne główne miasta to: Nowoczeboksarsk, Kanasz, Ałatyr, Szumerla.
Strefa czasowa
Od 2014 r. Czuwaszja należy do moskiewskiej strefy czasowej (MSK). UTC +3:00 przez cały rok. Wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, na terenie republiki obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+3:00, a czas letni – UTC+4:00.
Klimat
Na terenie kraju panuje klimat umiarkowany typu kontynentalnego. Charakteryzują go dość długie, chłodne zimy i ciepłe lata. Średnia roczna temperatura powietrza to – zależnie od regionu od 3 °C do 3,7 °C. Przeciętnie w styczniu jest ok. −13 °C, zaś w lipcu przeciętna temperatura wynosi – +19 °C. Najniższa zanotowana w kraju temperatura to –46 °C, а najwyższa – +39 °C.
Pokrywa śnieżna zalega zwykle 5 miesięcy. W okresie zimowym gleba przemarza na głębokość od ponad 1 m (na północy) do 80–90 cm (w południowej części kraju).
Rocznie w Czuwaszji spada (zależnie od regionu) od 450 do 700 mm opadów, przy czym istnieją duża różnice w tym względzie w poszczególnych latach, i tak np. w jednym z najsuchszych lat – 1932 spadło tylko 280 mm, a z kolei w 1962 – znacznie ponad 700 mm. W ciągu ostatnich 250 lat zanotowano 32 lata nadzwyczaj suche i 21 – z ponadprzeciętnymi opadami.
Wilgotność względna powietrza waha się od 80–90% w grudniu i styczniu do 60% w maju i czerwcu.
Hydrologia
Szata roślinna
Pierwotną roślinność większości kraju (oprócz części południowo-wschodniej) stanowiły lasy, jednak ich karczowanie doprowadziło do tego, że w 1875 zajmowały już niespełna połowę (49%) kraju, a w 1926 – 31,2%. W latach kolejnych lesistość jeszcze spadła, lecz podejmowane od końca XX wieku zalesiania pozwoliły wrócić do stanu z 1926. W niektórych, słabo zaludnionych rejonach udział lasów w powierzchni ogólnej przekracza 50%.
Fauna
Na terenie Czuwaszji żyje ponad 60 gatunków ssaków, 275 gatunków ptaków (z których ok. 160 gniazduje), 6 – płazów, 10 – gadów, 50 – ryb, ok. 4,5 tys. gatunków stawonogów i 41 – mięczaków.
Z gatunków mających znaczenie gospodarcze żyją tutaj łosie, norki, tchórze, kuny, lisy, zające, wiewiórki. Reintrodukowano także bobry.
Spośród ryb spotykanych w czuwaskich wodach wymienić można zwłaszcza gatunki należące do karpiowatych: leszcze, płocie i jazie.
Do rzadko spotykanych i chronionych gatunków zaliczyć można m.in. ze ssaków – wychuchola ukraińskiego i bobaka, a z ptaków – gadożera, rybołowa i orła przedniego.
W południowej części republiki znajduje się Park Narodowy „Czawasz Warmanie”[2].
Rolnictwo
Na terenie Czuwaszji hoduje się[3]:
- zboża
- groch
- konopie
- chmiel
- bydło
- trzodę chlewną
- owce
Historia
Przodkowie Czuwaszów wywodzą się z plemion starobułgarskich, które zamieszkiwały do VIII wieku na północnym Kaukazie. W VII i VIII wieku wywędrowali oni na Bałkany, gdzie stopniowo asymilowali się wśród Słowian, oraz nad środkową Wołgę. Ta druga grupa odegrała zasadniczą rolę w etnogenezie narodu czuwaskiego. Obszary zasiedlone przez Czuwaszów znajdowały się początkowo w granicach chanatu kazańskiego. W 1551 stały się one częścią Imperium Rosyjskiego. W carskiej Rosji znalazły się one w obrębie takich guberni, jak kazańska i symbirska. 24 lipca 1920 władza komunistyczna powołała do istnienia Czuwaski Obwód Autonomiczny. 21 kwietnia 1925 przekształcony został on w Czuwaską ASRR. 24 października 1990 została ona przemianowana na Czuwaską SRR. 13 lutego 1992 powstała Republika Czuwaska, autonomiczna jednostka w składzie Federacji Rosyjskiej.
Demografia
Czuwaszję zamieszkuje 1 207 875 osób (2021)[1]. Liczba mieszkańców kraju od lat systematycznie spada, czego główną przyczyną jest ujemny przyrost naturalny: w 2006 urodziło się 13 230 osób, a zmarło 18.838. W ciągu 2006 populacja republiki spadła o 6,0 tys. osób, z czego 5,6 tys. to wynik ujemnego przyrostu naturalnego, a 0,4 tys. – ujemnego wskaźnika migracji.
Ludność miejska (736,6 tys. osób) stanowi 57,3% populacji, a wiejska – 42,7% (549,6 tys. osób). 77% całej populacji miejskiej zamieszkuje w dwóch miastach: Czeboksarach i Nowoczeboksarsku.
Średnia gęstość zaludnienia w regionie to 70,4 os./km².
Narodowości
Autochtoniczni mieszkańcy kraju – Czuwasze stanowią ok. 2/3 ludności republiki i są czwartą co do wielkości rdzenną narodowością Federacji Rosyjskiej.
Wyniki spisu powszechnego z 2002 wykazały, iż na terenie kraju żyją przedstawiciele 106 narodowości. Najliczniejsi są:
- Czuwasze – 889,3 tys. (67,69%)
- Rosjanie – 348,5 tys. (26,53%)
- Tatarzy – 36,4 tys. (2,77%)
- Mordwini – 16,0 tys. (1,22%)
- Ukraińcy – 6,4 tys. (0,49%)
- Maryjczycy – 3,5 tys. (0,27%)
- Białorusini – 1,9 tys.
- Ormianie – 1,3 tys.
Narodowość (liczebność i udział procentowy) |
1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
---|---|---|---|---|---|---|
Czuwasze | 777 202 (72,2%) | 770 351 (70,2%) | 856 246 (70,0%) | 887 738 (68,4%) | 906 922 (67,8%) | 889 268 (67,7%) |
Rosjanie | 241 386 (22,4%) | 263 692 (24,0%) | 299 241 (24,5%) | 338 150 (26,0%) | 357 120 (26,7%) | 348 515 (26,5%) |
Tatarzy | 29 007 (2,7%) | 31 357 (2,9%) | 36 217 (3,0%) | 37 573 (2,9%) | 35 689 (2,7%) | 36 379 (2,8%) |
Mordwini | 22 512 (2,1%) | 23 863 (2,2%) | 21 041 (1,7%) | 20 276 (1,6%) | 18 686 (1,4%) | 15 993 (1,2%) |
Ukraińcy | 3629 (0,3%) | 3837 (0,3%) | 4487 (0,4%) | 6122 (0,5%) | 7302 (0,5%) | 6422 (0,5%) |
Pozostali | 3074 (0,3%) | 4759 (0,4%) | 6443 (0,5%) | 8752 (0,7%) | 12 304 (0,9%) | 17 177 (1,3%) |
Miasta
Nazwa polska | Nazwa czuwaska | Nazwa rosyjska | Liczba mieszkańców |
---|---|---|---|
Czeboksary | Шупашкар | Чебоксары | 442 616 |
Nowoczeboksarsk | Çĕнĕ Шупашкар | Новочебоксарск | 125 467 |
Kanasz | Канаш | Канаш | 49 069 |
Ałatyr | Алатăр | Алатырь | 42 669 |
Szumerla | Çĕмĕрле | Шумерля | 35 194 |
Ciwilsk | Çĕрпӳ | Цивильск | 12 852 |
Kozłowka | Куславкка | Козловка | 12 356 |
Kugiesi | Кӳкеç | Кугеси | 11 677 |
Wurnary | Вăрнар | Вурнары | 10 876 |
Jadrin | Ĕтерне | Ядрин | 10 232 |
Mariinskij Posad | Сĕнтĕрвăрри | Мариинский Посад | 10 195 |
Ibriesi | Йĕпреç | Ибреси | 9328 |
Nowyje Łapsary | Çĕнĕ Лапсар | Новые Лапсары | 7801 |
Urmary | Вăрмар | Урмары | 6258 |
Sosnowka | ? | Сосновка | 3051 |
Buinsk | ? | Буинск | 1602 |
Podział administracyjny
Powierzchnia Czuwaszji podzielona jest na 21 rejonów. Oprócz nich jako odrębne jednostki administracyjne wydzielane są największe miasta: Ałatyr, Czeboksary, Kanasz, Nowoczeboksarsk i Szumierla.
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Chuvashia03.png/640px-Chuvashia03.png)
Rejony:
- Alikowski
- Ałatyrski
- Batyriewski
- Burnarski
- Ciwilski
- Czeboksarski
- Ibriesiński
- Jadriński
- Jalczycki
- Jantikowski
- Kanaski
- Komsomolski
- Kozłowski
- Krasnoarmiejski
- Krasnoczetajski
- Mariiński-Posadski
- Morgauski
- Poriecki
- Szemurszyński
- Szumierliński
- Urmarski
Tablice rejestracyjne
Tablice pojazdów zarejestrowanych w Czuwaszji mają oznaczenie 21 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.
Zobacz też
- Czuwaska ASRR i Czuwaski OA
- Symbole kraju: flaga, godło i hymn
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.