Loading AI tools
amerykański polityk, prawnik i wojskowy, 7. prezydent Stanów Zjednoczonych (1829—1837) Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Andrew Jackson (ur. 15 marca 1767 w Waxhaws (ob. hrabstwo Union), zm. 8 czerwca 1845 w Nashville) – amerykański prawnik i polityk, generał Armii Stanów Zjednoczonych, wojskowy gubernator Florydy (1821), członek Izby Reprezentantów USA (1796–1797), senator USA (1797–1798, 1823–1825) oraz siódmy prezydent USA (1829–1837).
![]() Portret autorstwa Thomasa Sully’ego (1824) | |
Data i miejsce urodzenia |
15 marca 1767 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
8 czerwca 1845 |
7. prezydent Stanów Zjednoczonych | |
Okres |
od 4 marca 1829 |
Przynależność polityczna | |
Pierwsza dama | |
Wiceprezydent | |
Poprzednik | |
Następca | |
wojskowy gubernator Florydy | |
Okres |
od 10 marca 1821 |
Poprzednik |
brak |
Następca |
William Pope Duval |
![]() |
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
15 marca 1767 |
---|---|
Data śmierci |
8 czerwca 1845 |
Przebieg służby | |
Lata służby |
1780–1820 |
Siły zbrojne | |
Główne wojny i bitwy |
wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych, wojna z Krikami: |
Późniejsza praca | |
![]() | |
Odznaczenia | |
Złoty Medal Kongresu |
Andrew Jackson urodził się 15 marca 1767 w Waxhaws przy granicy Karoliny Południowej z Karoliną Północną[1]. Jego ojciec, Andrew senior, był szkocko-irlandzkim imigrantem, który zmarł dwa tygodnie przed narodzinami Andrew[1]. Po śmierci ojca, matka przyszłego prezydenta, Elizabeth Hutchinson wychowywała trzech synów: Hugh, Roberta i Andrew[1].
W 1780 bracia postanowili wziąć udział w amerykańskiej wojnie o niepodległość[1]. Do wojska został przyjęty 18-letni Hugh, który wkrótce potem zmarł w bitwie pod Stono Ferry w roku 1779[1]. Nastoletni Robert i Andrew wykonywali niemilitarne zadania dla walczących oddziałów, lecz zostali pojmani i dostali się do niewoli angielskiej[1]. Niebawem obaj zachorowali na czarną ospę i w drodze powrotnej do domu zmarł starszy z braci – Robert[1]. W tym samym roku zmarła także ich matka[1].
Po tym jak stracił całą najbliższą rodzinę, Andrew Jackson udał się do Salisbury, gdzie uczył się, a następnie praktykował prawo (jako prokurator)[1]. W tym zawodzie, często ścigał przestępców i awanturników, a także organizował regularne wyprawy przeciwko Indianom[2].
W styczniu 1796 był delegatem do Konwencji Konstytucyjnej w Tennessee, która opracowała projekt konstytucji stanowej, dzięki której pół roku później stan został dołączony do Unii[2]. Pod koniec roku Jackson został wybrany do Izby Reprezentantów (grudzień 1796-marzec 1797), a następnie do Senatu (marzec 1797-kwiecień 1798)[3]. Po zakończeniu kadencji, pełnił funkcję sędziego stanowego Sądu Najwyższego (w latach 1798-1804)[3]. Od 1802 był majorem, a od 1811 generałem w milicji stanowej, pracując jednocześnie na plantacji[3].
W 1812 roku mianowano go dowódcą milicji w całym stanie Tennessee, pomimo że nie wyróżniał się niczym szczególnym poza regularnymi walkami z Indianami z plemienia Krików[3]. Podczas wojny amerykańsko-angielskiej, Jackson został mianowany dowódcą oddziału, który miał bronić rejonów Nowego Orleanu[3]. W 1812 jego dwutysięczny oddział został skierowany na południe, jednak 6 lutego 1813 oddział otrzymał rozkaz powrotu do Tennessee i samorozwiązania[3]. Ponieważ powrót okazał się wyjątkowo trudny i męczący, widząc zaangażowanie Jacksona, żołnierze nadali mu przydomek „Old Hickory” (Stare Drzewo Hikorowe), który przylgnął do niego w historiografii amerykańskiej[3].
Po powrocie do Nashville Jackson ponownie toczył walki z Indianami, których zwyciężył w bitwach pod Talladegą (lato 1813) i pod Tohopeka (marzec 1814)[3]. 31 maja 1814 został awansowany na generała majora w armii amerykańskiej[4]. Wkrótce potem, nie posiadając upoważnienia prezydenta, zaatakował Florydę, która była podówczas hiszpańską kolonią[4]. Wyparł także Anglików z Pensacoli i ruszył na Nowy Orlean[4]. Jego armia była złożona z ochotników z Tennessee i Kentucky, a także czarnoskórych niewolników i Indian z plemienia Czoktawów[4]. Pomimo tego, 8 stycznia 1815 pokonał wojska brytyjskie pod Nowym Orleanem, co było największym zwycięstwem strony amerykańskiej w tej wojnie[4]. W związku z tym wydarzeniem, 27 lutego 1815 – w uznaniu jego męstwa, umiejętności i dobrego postępowania oraz w imieniu oficerów i żołnierzy regularnej armii oraz ochotników pod jego dowództwem – został uhonorowany Złotym Medalem Kongresu[5]. Po zakończeniu działań wojennych, Jackson nadal walczył z Indianami z plemienia Krików i Seminolów, a w Pensacoli mianował gubernatorem swojego oficera. W 1821 sam został wojskowym gubernatorem Florydy[6].
Po czterech miesiącach pełnienia urzędu gubernatora, Jackson powrócił do Nashville, a 20 lipca 1822 legislatura Tennessee zaproponowała by ubiegał się o prezydenturę[6]. Uzyskał także propozycję wejścia do rządu Jamesa Monroe, ale ją odrzucił, by w 1823 roku zostać senatorem[6].
Zgodził się kandydować w wyborach prezydenckich w 1824 roku, gdzie jego kontrkandydatem był John Quincy Adams[6]. W głosowaniu Kolegium Elektorów Jackson uzyskał 99 głosów, wobec 84 głosów Adamsa[6]. W sytuacji gdzie żaden kandydat nie uzyskał wymaganej większości, o wyborze decydowała Izba Reprezentantów, głosująca stanami[6]. Dzięki porozumieniu, które Adams zawarł z Henrym Clayem, to właśnie on został prezydentem, pomimo że przegrał z Jacksonem, zarówno w głosowaniu powszechnym, jak i w Kolegium Elektorskim[6].
Przed wyborami w 1828 roku dokonano nowelizacji ordynacji wyborczej, według której kandydatów na prezydenta wybierają legislatury stanowe, a w głosowaniu powszechnym wybiera się elektorów[6]. Jackson wystartował jako kandydat Partii Demokratycznej, a jego przeciwnikiem z ramienia Narodowej Partii Republikańskiej był urzędujący prezydent, John Quincy Adams[6]. Generał zwyciężył w głosowaniu powszechnym i otrzymał 178 głosów elektorskich wobec 83 głosów Adamsa i został zaprzysiężony jako siódmy prezydent Stanów Zjednoczonych[6].
W początkowym etapie jego prezydentury, członkowie gabinetu Jacksona wzajemnie się zwalczali, a główną osobą antagonizującą był wiceprezydent John C. Calhoun[7]. Z tego też powodu, prezydent powołał grupę zaufanych współpracowników, spotykających się nieoficjalnie w kuchni Białego Domu[7]. Jeden z członków tych spotkań, Amos Kendall, nazwał ich skład „gabinetem kuchennym”[7]. Jackson ustalił także zwyczaj rotacji urzędów w administracji – odwoływanie urzędników z poprzedniej kadencji i zastępowanie ich ludźmi z klucza partyjnego (patronaż)[7].
Prezydent był zdecydowanym przeciwnikiem Banku Stanów Zjednoczonych, którego kadencja wygasała w 1836 roku[7]. Tuż po wyborach obie izby Kongresu potwierdziły działalność Banku, więc Jackson postanowił skorzystać z prawa weta[7]. Po jego orędziu 10 lipca 1832 weto zostało utrzymane[7], a bank ostatecznie został przeniesiony do Pensylwanii jako bank lokalny, który wkrótce potem zbankrutował[8].
Jackson nie miał doświadczenia w polityce zagranicznej, ale już na początku kadencji osiągnął sukces, jakim było podpisanie porozumienia z Wielką Brytanią 5 października 1830 roku[9]. Zakładało ono, że Stany Zjednoczone otworzą swoje porty na statki brytyjskie, a w zamian Wielka Brytania umożliwi USA handel z Indiami Zachodnimi, zostawiając sobie jedynie możliwość nakładania cła[9].
Znacznie poważniejszym w skutkach działaniem Jacksona była jego postawa wobec Francji, z którą spierał się o odszkodowanie za konfiskaty statków amerykańskich z okresu 1803-1815[9]. Początkowa ustalona ugoda, opiewająca na sumę 25 milionów franków, nie została ratyfikowana przez francuską Izbę Deputowanych, co skłoniło prezydenta USA do zajęcia agresywnego stanowiska[9]. Jackson stwierdził, że skonfiskuje własności francuskie siłą, co doprowadziło do odwołania poselstw w Paryżu i Waszyngtonie i zerwania stosunków dyplomatycznych w 1835 roku[10]. Dopiero mediacja Wielkiej Brytanii ze stycznia 1836 roku pozwoliła na zawarcie ugody, na mocy której Francja zapłaciła zaległe raty, a poselstwa w obu krajach wznowiły działalność[10].
Największym kryzysem wewnętrznym pierwszej kadencji prezydenta była ustawa z 1828 roku, zwana „cłem odrazy”, która zakładała ochronę interesów stanów północnych i z tego powodu była ostro krytykowana na Południu[11]. W 1832 ratyfikowano podobną ustawę, na co Karolina Południowa zareagowała groźbą odstąpienia od Unii[11]. Jackson był zdecydowanym zwolennikiem utrzymania jedności kraju, dlatego 4 grudnia 1832 roku poszedł na ustępstwa i obniżył taryfy celne, jednocześnie zaznaczając, że jakakolwiek próba secesji będzie równoznaczna z wypowiedzeniem wojny[11]. Poprosił także Senat o zgodę na użycie rozwiązań militarnych w przypadku odłączenia Karoliny Południowej od Unii, do czego jednak nie doszło[11]. Jego głównym politycznym przeciwnikiem w tym sporze był wiceprezydent John Calhoun, którego Jackson uznał za zdrajcę i nie desygnował go na dotychczasową funkcję w wyborach w 1832[8].
W 1830 roku przyjęto ustawę „Indian Removal Act of 1830”, według której w stanach południowych można było zwrócić się do Indian o przeniesienie i zakup ich ziemi[8]. W praktyce, gabinet prezydenta nie respektował tego prawa i nakazywał przesiedlić Indian, nawet jeśli mieli oni korzystny dla siebie wyrok sądu[12]. Indianie z plemion Creek i Sauk zostali w 1832 wypędzeni siłą za rzekę Missisipi, natomiast plemiona Czoktawów i Czikasawów przesiedlono na zachód od Oklahomy (Szlak Łez)[12].
W wyborach prezydenckich w 1832 roku, Jackson wystartował z Martinem Van Burenem (Partia Demokratyczna), przeciwko duetowi Henry Clay i John Sergeant (Narodowa Partia Republikańska)[8]. Były to pierwsze wybory, w których kandydaci zostali wybrani na konwencjach partyjnych[8]. Ubiegający się o reelekcję prezydent zwyciężył w głosowaniu powszechnym i uzyskał 219 głosów w Kolegium Elektorskim wobec 49 głosów dla Claya[8]. Został zaprzysiężony na prezydenta przez prezesa Sądu Najwyższego Johna Marshalla[8].
Prezydent, jako zdecydowany ekspansjonista był zdecydowanym zwolennikiem rozszerzenia ówczesnych granic Stanów Zjednoczonych[13]. Jeszcze w czasie pierwszej kadencji wystosował do Meksyku propozycję zakupu Teksasu za 4-5 milionów dolarów[13]. Pomimo że napływ kolonistów amerykańskich został częściowo ograniczony przez ustawę antyimigracyjną z kwietnia 1830, to obecni w Teksasie koloniści zaczęli wzniecać powstania wyzwoleńcze[13]. Tymczasem w samym Meksyku także wybuchło powstanie, na którego czele stanął Antonio López de Santa Anna[13]. Santa Anna zwyciężył, natomiast koloniści teksańscy zebrali się w San Felipe na konwencji stanowej wiosną 1833, gdzie opracowali projekt konstytucji[13]. Ponieważ, wybrany na prezydenta Meksyku, Santa Anna nie zgodził się na autonomię Teksasu, 2 października 1835 rozpoczęły się walki zbrojne[14]. Po kilku początkowych zwycięstwach pod koniec 1835 roku, armia meksykańska pod dowództwem Santa Anny otoczyła i pokonała garnizon rewolucjonistów pod Alamo[14]. Po kolejnej porażce w bitwie pod Goliad, delegaci kolonistów opracowali projekty deklaracji niepodległości i konstytucji Republiki Teksasu, wzorując się na amerykańskich dokumentach[15]. Na dowódcę sił zbrojnych, a także na prezydenta Teksasu powołany został Sam Houston, który w jednym ze starć wziął do niewoli generała Santa Annę[15]. W 1836 roku, kiedy Houston sprawował swój urząd, społeczeństwo teksańskie zdecydowanie opowiadało się za przyłączeniem do Stanów Zjednoczonych[15]. Amerykańska opinia publiczna także przychylnie patrzyła na pomysł aneksji Teksasu, jednak wśród członków gabinetu prezydenta pojawiły się wątpliwości, ze względu na praktykowane w Teksasie niewolnictwo (przyłączenie tego stanu zaburzyłoby dotychczasową równowagę ilości stanów zezwalających i zabraniających niewolnictwa)[16]. Z tego powodu, aneksja Teksasu została opóźniona – obie izby Kongresu rekomendowały uznanie niepodległości stanu, lecz prezydent Jackson wystosował orędzie 21 grudnia 1836, w którym zajął ostrożne stanowisko[16]. W ostatnim dniu swojej drugiej kadencji (3 marca 1837) zaaprobował wysłanie chargé d’affaires do Republiki Teksasu, jednak nie wyraził chęci do przyłączenia go do Unii[16].
Prezydent zabiegał także o nabycie od Meksyku Kalifornii (powyżej 37. równoleżnika), Nowego Meksyku i Teksasu za 5 milionów dolarów[16]. Żaden z tych planów się jednak nie powiódł[16]. W 1836 roku ponowił próby zakupu samej Kalifornii (tym razem na północ od 38. równoleżnika) za kwotę 3,5 miliona dolarów[11]. Podobnie jak wcześniej – nie udało się tego zrealizować – dopiero administracja Jamesa Polka podjęła poważniejsze kroki w tej sprawie[11].
Andrew Jackson nominował sześciu sędziów Sądu Najwyższego (w tym jednego prezesa):
Podczas prezydentury Jacksona, przyjęto do Unii dwa nowe stany:
Po ustąpieniu z fotela prezydenckiego, Jackson powrócił do posiadłości „The Hermitage” w Nashville[12]. Nie angażował się w politykę, choć doradzał swoim przyjaciołom i to dzięki jego rekomendacji, James Polk uzyskał nominację Partii Demokratycznej na prezydenta[17].
8 czerwca 1845 Jackson nagle zasłabł[17]. Odzyskał na krótko przytomność, lecz chwilę później zmarł[17]. Został pochowany w rodzinnej miejscowości, obok swojej żony Rachel[17].
W czasach, gdy Jackson był prokuratorem, mieszkał u wdowy – pani Donelson[2]. Jej córka, Rachel Donelson, była zamężna z Lewisem Robardsem, jednak w 1790, z powodu jego zazdrości, zdecydowała się opuścić męża[2]. Lewis Robards rozpuścił wówczas plotki, że rozwiódł się z żoną, natomiast Jackson poślubił Rachel Donelson w sierpniu 1791[2]. Okazało się jednak, że rozwód uprawomocnił się dopiero jesienią 1793, co spowodowało, że przyszła pierwsza para musiała ponownie zawrzeć związek małżeński[2]. Doszło do tego 17 stycznia 1794 w Nashville[2].