From Wikipedia, the free encyclopedia
Carolus Sanders Peirce (1839-1914) fuit philosophus et polymathes Americanus logicae, mathematicae, scientiarum naturalium, semioticae et statisticae peritus. Pragmatismi pater appellatur, et philosophiae scientiae et methodologiae scientificae studebat.[1]
Familia
Memoria
Chemia eruditus annos triginta in instituto investigatorio publico laboravit. Suo tempore imprimis operibus ad scientias naturales pertinentibus, sicut renovationibus statisticis, notus erat. Hodie tamen philosophus et logicus semioticusque, nec non auctor pragmatismi innotuit. Philosophia Peirceana magna ex parte idealismo Germanico mota in doctrina trium categoriarum versatur. Nam non solum notio signi tripertiti totumque systema semioticum sed etiam metaphysica eius in doctrina categoriarum posita sunt. Ad categorias describendas Peirce methodum phaenomenologicam vel "phaneroscopicam" Husserlii systemati similem formavit.[2]
Peirce se imprimis inter logicos numeravit, et logicam putavit fere idem esse quod est semiotica, et logicam mathematicam "mathematicam logicae" appellavit.[3]
Peirce Cantabrigiae in urbe Massachusettae die 10 Septembris 1839 natus est ex Sara matre et Beniamin patre, professore mathematicae et astronomiae apud Universitatem Harvardianam.
Iam duodecim annos natus fratris maioris exemplar legit libri Ricardi Whately Elements of Logic, tum temporis potentissimi operis artis logicae. Qui liber adsiduum studium logicae et ratiocinationis in eo incendit.[4] Etiam ad Fridericum Schiller et Immanuelem Kant admodum iuvenis animum attendit.
Peirce apud Universitatem Harvardianam studuit et in chemia anno 1863 gradum accepit. Ibi amicitia perpetua iunctus est cum Francisco Ellingwood Abbott, Chauncey Wright et Gulielmo James.[5] Tamen curriculum academicum eius ad irritum cecidit, et quidem de causis, quas vitae scriptores varie explicant.
Ab anno 1859 Peirce in institutis investigatoriis laboravit operarius agenturae geodesiacae United States Coast Survey, sub tutela patris potentis, donec hic anno 1880 mortuus est. Anno 1869 Peirce in observatorio astronomico Harvardiano munere functus est adsessoris, qui claritatem stellarum et formam viae lacteae definiret.[6] Inter investigationes suas, Peirce quinquies Europam visitavit, primum anno 1871 membrum manipuli eclipsin solis observantis. In Europa in familiaritatem venit mathematicorum logicorumque Britannicorum Augusti De Morgan, Gulielmi Stanley Jevons et Gulielmi Kingdon Clifford, qui in his rebus inter se consentiebant.
Mense Aprili 1877 sodalis Academiae nationalis scientiarum electus est. Deinde, anno 1879, Peirce delectus est, qui lectiones logicae haberet in Universitate Hopkinsiensi — unicum officium curriculi eius in mundo academico — ubi magnum studium in opera eius conlatum erat.
Peirce, cum annis 1880 maius maiusque taedium laborum cotidianorum capere studiisque philosophicis vacare coepisset, multa milia commentariolorum de philosophia logicaque et scientia scripsit ad Century Dictionary encyclopaediam ab anno 1883 ad 1909. Itaque Peirce anno 1885 se abdicavit, et otiosus factus numquam iam mercede constanti perfrui potuit.
Patet talem fuisse vitam eius privatam, quae impedimento esset curriculo. Cum enim prima uxor (Melusina Fay) anno 1875 ab eo divertisset, mox cum Iulietta consuetudinem iniit, licet primum matrimonium nondum rite finitum esset. Facto anno 1883 divortio Peirce Iuliettam in matrimonium duxit, sed in Nova Anglia Victoriana haec suscepta magno scandalo offensionique turpi erant. Simon Newcomb, qui iuvenis hospitio Caroli patris usus erat, Carolum ipsum prodidit conductori Hopkinsiensi, qui eum e lectionibus dimisit.[7]
Anno 1887 Peirce, vir paene quinquagenarius, patrimonii parte emit praedium chiliometrorum quadratorum octo non procul a Milfordia urbe Pennsilvaniensi, considitque cum uxore Iulietta in magna villa in praedio sita, anno 1854 aedificata. In eo loco, quem Peirce antiquam urbem Lesbiam memorans nominavit (?), reliquam partem vitae degerunt. Coniuges Peirce iterum iterumque penuria paupertateque pressi sunt, nam praedium numquam quaestui servivit, et mox calefactionem hiemalem villae suae procurare nequiverunt. Sed Peirce studiis philosophicis se dedidit. Ipse quaestum exiguum accepit ex consultandi muneribus ac criticis in The Nation ephemeride hebdomadali divulgatis. Etiam translationes pro Instituto Smithsoniano fecit.
Etsi Peirce ultimis annis interdum asperitates rerum passus est, haec decennia tamen philosophando fausta fuerunt, quamquam ne unum quidem inceptum librarium peragere potuit. Non solum maxima pars scriptorum ad semioticam et pragmaticam pertinentium sed etiam logica eius diagrammatica in Arisbe facta sunt.
Peirce magnopere a Gulielmo James amico admiratoreque adiutus est, sicut hoc modo: James amico suo occasionem praebuit ad duas habendas lectionum series (1898 et 1903) cum mercede, non procul a Harvardiana. Et quod maioris momenti erat, James quotannis ab 1907 ad 1910 circulos intellectuales litteris monuit, ut amicum suum opibus sustinerent. Factus est thesaurus, qui etiam post mortem Caroli Sanders augebatur, nam uxor viduata etiamtunc, et quidem viginti annis post maritum, in Arisbe habitabat.
Carolus Sanders Peirce Milfordiae die 19 Aprilis anno 1914 mortuus est pauper et sine progenie.
Peirce philosophus systemata exstruere voluit non aliter quam Aristoteles et Leibnitius. Philosophicum aedificare conatus est systema, quod methodo scientifica probari posset.[8] Etiam operam dedit, ut subtilem terminologiam philosophicam crearet.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.