iaith From Wikipedia, the free encyclopedia
Siaredir Bengaleg (Bengaleg: বাংলা Bangla) ym Mengal, rhanbarth yn isgyfandir India yn ne Asia sy'n ymestyn rhwng Bangladesh a thalaith Gorllewin Bengal yn India.
![]() | |
Enghraifft o'r canlynol | iaith naturiol, iaith fyw ![]() |
---|---|
Math | Bengali–Assamese ![]() |
Enw brodorol | বাংলা ![]() |
Nifer y siaradwyr | |
cod ISO 639-1 | bn ![]() |
cod ISO 639-2 | ben ![]() |
cod ISO 639-3 | ben ![]() |
Gwladwriaeth | Bangladesh, India ![]() |
System ysgrifennu | Bangla alphabet, Bengali Braille ![]() |
Corff rheoleiddio | Academi Bangla, Paschimbanga Bangla Akademi ![]() |
![]() |
Mae'n aelod o'r ieithoedd Indo-Ariaidd ac mae'n perthyn i ieithoedd eraill Gogledd India, yn enwedig Assameg, Orïa a Maithili.
Mae gan y Fengaleg lenyddiaeth hen a diddorol. Rabindranath Tagore yw'r awdur Bengaleg enwocaf.
Mae system ysgrifennu arbennig gan yr iaith Fengaleg. Yn hytrach na gwyddor fel y cyfryw, mae'n abwgida ble mae pob symbol yn cynrycholi sillaf. Dyma enghraifft o destun yn Bengaleg (o'r Datganiad Cyffredinol am Hawliau Dynol)
ধারা ১: সমস্ত মানুষ স্বাধীনভাবে সমান মর্যাদা এবং অধিকার নিয়ে জন্মগ্রহণ করে। তাঁদের বিবেক এবং বুদ্ধি আছে; সুতরাং সকলেরই একে অপরের প্রতি ভ্রাতৃত্বসুলভ মনোভাব নিয়ে আচরণ করা উচিত।
Mae 29 o gytseiniaid a 7 o lafariaid, yn ogystal â 7 o lafariaid trwynol. Yn ogystal â'r llythyren yn yr wyddor Fengaleg, mae'r tablau isod yn dangos y symbol yn yr wyddor seinegol ryngwladol.
Blaen | Canol | Ôl | |
---|---|---|---|
Agos | ই~ঈ i | উ~ঊ u | |
Canolig Agos | এ e | ও o | |
Canolig Agored | অ্যা ɛ | অ ɔ | |
Agored | আ ɐ / a |
Blaen | Canol | Ôl | |
---|---|---|---|
Agos | ইঁ~ঈঁ ĩ |
উঁ~ঊঁ ũ | |
Canolig Agos | এঁ ẽ |
ওঁ õ | |
Canolig Agored | এ্যাঁ / অ্যাঁ ɛ̃ |
অঁ ɔ̃ | |
Agored | আঁ ã |
Gwefusol | Deintiol / Alfeolaidd |
Ôl-blyg | Ôl-orfannol | Felar | Glotol | |||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Trwynol | m | n | ŋ | |||||
Ffrwydrol | Di-lais | Di-anadl | p | t̪ | ʈ | tʃ | k | |
Anadlog | pʰ~f | tʰ | ʈʰ | tʃʰ | kʰ | |||
Lleisiol | Di-anadl | b | d̪ | ɖ | dʒ | ɡ | ||
Anadlog | bʱ~v | dʱ | ɖʱ | dʒʱ | ɡʱ | |||
Ffrithiol | s | ʃ | ɦ | |||||
Dynesol | (w) | l | (j) | |||||
Rhotig | r | ɽ~ɽʱ |
Yn wahanol i'r Gymraeg a llawer o Ieithoedd Indo-Ewropeaidd eraill, nid oes gan enwau genedl gramadegol (gwryw neu benyw). Trefn arferol y frawddeg yw SOV (goddrych, gwrthrych, berf), felly mae'r ferf ar ddiwedd y frawddeg, yn hytrach nag ar y cychwyn fel yn Gymraeg.
Yn ogystal ag ym Mangladesh, Bengaleg yw'r iaith frodorol yn nhalaith Bengal yn India, yn ogystal â rhannau o Assam, Jharkhand ac Ynysoedd Andaman a Nicobar.
Mae cymunedau sylweddol o siaradwyr Bengaleg yn:
Yn wreiddiol, roedd tebygrwydd mawr rhwng Bengali a Pali, ond daeth y Fengaleg fwyfwy dan ddylanwad Sansgrit yn ystod cyfnod Chaitanya (1486 - 1534), a hefyd yn ystod cyfnod dadeni Bengâl (1775- 1941). O blith yr ieithoedd Indo-Ewropeaidd ar isgyfandir India, mae Bengaleg a Marathi yn defnyddio llawer o eirfa ar sail Sansgrit, tra bo ieithoedd eraill dan ddylanwad amlycach o Arabeg a Pherseg.
Wedi annibyniaeth India a Phacistan, rhannwyd y Bengal hanesyddol rhwng y ddwy wladwriaeth - rhan o Bacistan oedd Bangladesh bryd hynny. Ym 1951–52, yng Ngorllewin Pacistan (Bangladesh erbyn hyn), lansiwyd y Mudiad Iaith Bengaleg, er mwyn amddiffyn yr iaith yn wyneb y penderfyniad i ddyrchafu Wrdw yn iaith genedlaethol. Lladdwyd nifer o brotestwyr ar 21 Chwefror 1952, ac wedi hynny sefydlwyd 21 Chwefror yn ddiwrnod y Mudiad Iaith Bengaleg. Yn ddiweddarach, penderfynodd UNESCO gydnabod hynny trwy sefydlu 21 Chwefror yn Ddiwrnod Mamiaith Rhyngwladol.
Ymadroddion cyffredin gyda chyfieithiadau Saesneg https://www.omniglot.com/language/phrases/bengali.php
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.