![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Milan_skyline_skyscrapers_of_Porta_Nuova_business_district.jpg/640px-Milan_skyline_skyscrapers_of_Porta_Nuova_business_district.jpg&w=640&q=50)
Italiya iqtisodiyoti
From Wikipedia, the free encyclopedia
Italiya yuqori darajada rivojlangan ijtimoiy bozor iqtisodiyotiga ega[24]. U Yevropa Ittifoqidagi uchinchi yirik milliy iqtisodiyotdir, Yevropadagi ikkinchi yirik ishlab chiqarish sanoati (dunyoda 7-oʻrinda)[25], nominal yalpi ichki mahsulot boʻyicha dunyodagi 9-yirik iqtisodiyot va YaIM (XQP) boʻyicha esa 12-oʻrinda turadi. Italiya yuqori daromadli rivojlangan davlat boʻlib, uning ilgʻor va diversifikatsiyalangan iqtisodiyoti dunyodagi eng yiriklari qatoriga kiradi va xizmat koʻrsatish sektori ustunlik qiladi. Italiya katta kuchga ega davlat va Yevropa Ittifoqi, Yevro hudud, Shengen hududi, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD), G7 va G20 ning asoschilaridan biri hisoblanadi[26]; Italiya iqtisodiyoti 2021-yildagi 611 milliard dollarlik eksport bilan dunyodagi sakkizinchi yirik eksportchidir. Italiya oʻzining eng yaqin savdo aloqalarini Yevropa Ittifoqining boshqa davlatlari bilan amalga oshiradi, ular bilan umumiy savdoning taxminan 59 foizi amalga oshiradi. Eng yirik savdo hamkorlari esa bozor ulushi boʻyicha tartibda Germaniya (12,5%), Fransiya (10,3%), Amerika Qoʻshma Shtatlari (9%), Ispaniya (5,2%), Buyuk Britaniya (5,2%) va Shveysariya (4,6%) hisoblanadi[27].
![]() Milan is the economic capital of Italy,[1] and is a global financial centre and a fashion capital of the world. | |
Valyutasi | Euro (EUR, €) (Except in Campione d'Italia – CHF) |
---|---|
Moliyaviy yil |
Calendar Year |
Savdo tashkilotlari |
EU, WTO, G-20, G7, OECD, AIIB |
Mamlakat guruhi |
|
Statistikalar | |
Aholi | 58,850,717 (31 December 2022)[6] |
YaIM | |
YaIM darajasi |
|
YaIM oʻsishi |
|
Jon boshiga YaIM |
|
Aholi jon boshiga YaIM darajasi |
|
Tarmoqlar boʻyicha YaIM |
|
Inflyatsiya (INI) |
4.5% (2023)[7] |
Qashshoqlik chegarasidan past aholi |
|
31.5 medium (2023)[11] | |
![]() | |
Ishchi kuchi |
|
Ishchi kuchi kasb boʻyicha |
|
Ishsizlik | |
Oʻrtacha yalpi ish haqi |
€2,821 / $2,966.35 monthly[17] (2022) |
€2,009 / $2,112.51 monthly[18][19] (2022) | |
Asosiy ishlab chiqarish |
|
Eksport |
![]() |
Eksport tovarlari |
Engineering products, textiles and clothing, production machinery, motor vehicles, transport equipment, chemicals; foodstuffs, beverages, and tobacco; minerals, nonferrous metals |
Asosiy eksport hamkorlari |
|
Import |
![]() |
Import tovarlari |
Engineering products, chemicals, transport equipment, energy products, minerals and nonferrous metals, textiles and clothing; food, beverages, tobacco |
Asosiy import hamkorlari |
|
![]() | |
Yalpi |
$3.024 trillion (31 December 2020)[21] |
Davlat moliyasi | |
Byudjet balansi |
|
Daromadlar | 47.1% of GDP (2019)[23] |
Barcha qiymatlar, agar boshqacha koʻrsatilmagan boʻlsa, AQSh dollarida keltirilgan. |
Ikkinchi jahon urushidan keyingi davrda Italiya urushlarning oqibatlaridan jiddiy zarar koʻrgan qishloq xoʻjaligiga asoslangan iqtisodiyotdan, dunyoning eng ilgʻor davlatlaridan birig[28]a va xalqaro savdo va eksport boʻyicha yetakchi mamlakatga aylangan. Insoniy rivojlanish indeksi (Human Development Index) boʻyicha mamlakat juda yuqori turmush darajasiga ega. The Economist nashriga koʻra, Italiya dunyodagi 8-eng yuqori hayot sifati koʻrsatkichiga ega[29]. Italiya dunyodagi uchinchi yirik oltin zaxirasiga ega[30] va Yevropa Ittifoqi byujetining uchinchi yirik sof hissadori hisoblanadi. Bundan tashqari, rivojlangan davlatlarning xususiy boyligi dunyodagi eng yiriklaridan biridir[31]. YaIMga nisbatan xususiy boylik koʻrsatkichi boʻyicha Italiya Hong Kongdan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. OECD aʼzolari orasida Italiya juda samarali va kuchli ijtimoiy xavfsizlik tizimiga ega boʻlib, u YaIMning taxminan 24,4 foizini tashkil qiladi[5][32][4].
Italiya dunyodagi yettinchi yirik ishlab chiqaruvchi boʻlib[33], u global koʻlamdagi transmilliy korporatsiyalar soniga qaraganda kichikroq, ammo juda dinamik kichik va oʻrta korxonalar bilan ajralib turadi, ular koʻp hollarda sanoat tumanlarida joylashgan boʻlib, Italiya iqtisodiyotining tayanchi hisoblanadi. Italiya turli xil mahsulotlarning yirik ishlab chiqaruvchisi[34] va eksportchisidir[35]. Uning mahsulotlari orasida mexanizmlar, transport vositalari, farmatsevtika mahsulotlari, mebel, oziq-ovqat va kiyim-kechaklar kiradi[36]. Italiya katta savdo daromadiga ega. Mamlakat, shuningdek, nufuzli va innovatsion biznes sektori, samarali va raqobatbardosh qishloq xoʻjaligi sektori (Italiya dunyodagi eng yirik vino ishlab chiqaruvchisi)[37], va ijodiy yuqori sifatli mahsulotlarning ishlab chiqaruvchilari bilan ham tanilgan: avtomobillar, kemalar, uy jihozlari va dizayner kiyimlari. Italiya Yevropadagi eng yirik hashamatli tovarlar markazi va global miqyosda uchinchi yirik hashamatli mahsulotlar markazidir[38][39] . Italiya kuchli kooperativ sektorga ega boʻlib, aholining eng katta ulushi (4,5%) Yevropa Ittifoqida kooperativda ishlaydi[40].
Ushbu muhim yutuqlarga qaramay, mamlakat iqtisodiyoti hozirgi kunda bir nechta strukturaviy va nostruktural muammolardan aziyat chekmoqda. Yillik oʻsish sur’atlari koʻpincha Yevropa Ittifoqi oʻrtacha koʻrsatkichidan past boʻlib qolmoqda. Italiya 2000-yillarning oxiridagi inqirozdan qisman zarar koʻrdi. 1980-yillardan boshlab hukumatning katta miqdordagi xarajatlari davlat qarzining jiddiy oʻsishiga olib keldi. Bundan tashqari, Italiyada yashash standartlari juda yuqori boʻlib, lekin mamlakatning shimol-janub boʻyicha katta farqlari mavjud: ancha boy Shimoliy Italiya aholi jon boshiga YaIM boʻyicha Yevropa Ittifoqi oʻrtacha koʻrsatkichidan sezilarli darajada yuqori boʻlsa, Janubiy Italiyadagi baʼzi mintaqalar va viloyatlar oʻrtacha koʻrsatkichdan ancha past darajada qolmoqda. Markaziy Italiyada YaIM aholi jon boshiga oʻrtacha koʻrsatkichda[41][42] . Soʻnggi yillarda Italiya aholi jon boshiga YaIM oʻsishi Yevro hududning oʻrtacha koʻrsatkichiga asta-sekin yetib bormoqda[43]. Shuningdek, uning bandlik darajasi ham oshdi. Biroq, iqtisodchilar rasmiy raqamlarni savol ostiga qoʻyishmoqda, chunki norasmiy ishlarning katta soni (taxminan ishchi kuchining 10% dan 20% gacha) mavjud boʻlib, ular faoliyatsizlik yoki ishsizlik darajasini oshiradi[44]. Yashirin iqtisodiyot Janubiy Italiyada juda keng tarqalgan. Shimolga qarab bu holat kamayib boradi. Haqiqiy iqtisodiy sharoitlarga koʻra Janubiy Italiya deyarli Markaziy Italiya darajasiga tenglashadi[45].