เกรตเตอร์โฆรอซอน
ภูมิภาคในประวัติศาสตร์ของเกรตเตอร์อิหร่าน / From Wikipedia, the free encyclopedia
เกรตเตอร์โฆรอซอน[2] หรือ โฆรอซอน (เปอร์เซียกลาง: Xwarāsān; เปอร์เซีย: خراسان [xoɾɒːˈsɒːn] ( ฟังเสียง)) เป็นภูมิภาคในประวัติศาสตร์ ตั้งอยู่ทางตะวันออกของที่ราบสูงอิหร่านระหว่างเอเชียตะวันตกกับเอเชียกลาง
เกรตเตอร์โฆรอซอน خراسان بزرگ โฆรอซอนในประวัติศาสตร์หรือโฆรอซอนโบราณ | |
---|---|
![]() | |
![]() แผนที่โฆรอซอนและบริเวณใกล้เคียงสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 7–8 | |
ประเทศ | อิหร่าน, เติร์กเมนิสถานและอัฟกานิสถาน[1] บางแหล่งข้อมูลรวมถึงทาจิกิสถาน อุซเบกิสถาน คีร์กีซสถานและคาซัคสถาน |
เดมะนิม | Khorasani (เปอร์เซีย: خراسانی) |
ชาติพันธุ์ชาวแฮซอเร, ชาวคีร์กีซ, ชาวปาทาน, ชาวเปอร์เซีย, ชาวทาจิก, ชาวเติร์กเมน, ชาวอุซเบก |
ขอบเขตของโฆรอซอนเปลี่ยนไปตามช่วงเวลา ในทางประวัติศาสตร์อย่างเคร่งครัดหมายถึงบริเวณตะวันออกเฉียงเหนือของอิหร่าน บางส่วนของอัฟกานิสถานและตอนใต้ของเอเชียกลาง เรื่อยไปจนถึงแม่น้ำอามูดาร์ยา (ออกซุส) อย่างไรก็ตามโฆรอซอนมักถูกพรรณนาถึงภูมิภาคที่กว้างกว่านั้น ซึ่งรวมถึงส่วนใหญ่ของทรานส์ออกเซียนา (ครอบคลุมบูฆอรอและซามาร์กันต์ในประเทศอุซเบกิสถานปัจจุบัน)[3] จรดชายฝั่งทะเลแคสเปียนทางตะวันตก[4] ข้ามทะเลทรายแดชเทอกาวีร์[5] ไปจนถึงซีสถานทางใต้[6][5] และเทือกเขาปามีร์ทางตะวันออก[5][4] ปัจจุบันคำว่าเกรตเตอร์โฆรอซอนใช้เพื่อแยกกับจังหวัดโฆรอซอนของอิหร่าน (ค.ศ. 1906–2004) ซึ่งกินพื้นที่ภาคตะวันตกของเกรตเตอร์โฆรอซอน[2]
คำว่า "โฆรอซอน" เป็นภาษาเปอร์เซีย มีรากศัพท์มาจากภาษาแบกเตรีย Miirosan[7] หมายถึง "ที่ซึ่งดวงอาทิตย์ขึ้น" หรือ "จังหวัดตะวันออก"[8][9] ใช้เรียกดินแดนทางตะวันออกของเปอร์เซียครั้งแรกสมัยจักรวรรดิซาเซเนียน[10] และใช้เรียกแยกกับทรานส์ออกเซียนาที่อยู่ใกล้เคียงมาตั้งแต่ปลายสมัยกลาง[11][12][13] ภูมิภาคนี้มักถูกแยกย่อยออกเป็น 4 ส่วน ได้แก่ ตะวันตก เหนือ กลางและตะวันออก โดยมีนครนีชอบูร์ (อิหร่านในปัจจุบัน) เมิร์ฟ (เติร์กเมนิสถานในปัจจุบัน) เฮราตและแบลค์ (อัฟกานิสถานในปัจจุบัน) เป็นศูนย์กลางตามลำดับ[3]
โฆรอซอนถูกตั้งเป็นเขตการปกครองครั้งแรกในฐานะภาคตะวันออกและตะวันออกเฉียงเหนือของจักรวรรดิซาเซเนียนช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 6 (ประมาณหลัง ค.ศ. 520) ในรัชสมัยพระเจ้าคาวัดที่ 1 (ครองราชย์ ค.ศ. 488–496, 498/9–531) หรือพระเจ้าคอสเราที่ 1 (ครองราชย์ ค.ศ. 531–579)[14] คำว่า Miirosan ในภาษาแบคเตรียซึ่งเป็นรากศัพท์ของโฆรอซอนเป็นชื่อเขตการปกครองเดียวกันของชาวฮันแอลคอน (Alchon Huns)[15][16][17] หลังพวกเขายึดตอนใต้ของแม่น้ำออกซุสจากพวกเฮฟทาไลต์ ต่อมาชาวมุสลิมที่พิชิตจักรวรรดิซาเซเนียนใช้คำว่าโฆรอซอนเพื่อพรรณนาถึงทางตะวันออกของญิบัล (ตะวันตกของอิหร่าน) หรืออิรักอะญามีในภายหลัง ต่อมาในสมัยจักรวรรดิกาสนาวิยะห์ ราชวงศ์เซลจุคและราชวงศ์เตมือร์เรียกบริเวณทะเลทรายและเมืองทาบัสทางตะวันตกของอิหร่าน[18]: 562 เรื่อยไปจนถึงเทือกเขาฮินดูกูชว่าโฆรอซอน[4][5] หลักฐานจากคริสต์ศตวรรษที่ 10 เรียกพื้นที่ทางใต้ของเทือกเขาฮินดูกูชว่า โฆรอซอนมาร์ชิส (Khorasan Marches) และเป็นพรมแดนระหว่างโฆรอซอนกับฮินดูสถาน[19][20]