Loading AI tools
budowla Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Łuk triumfalny (łac. fornix, arcus, arcus triumphalis) – budowla w kształcie monumentalnej, wolno stojącej bramy, stawiana dla upamiętnienia ważnej osoby lub uczczenia ważnego wydarzenia, zwykle zwycięstwa militarnego. Pierwsze łuki triumfalne powstawały w starożytnym Rzymie, później budowle tego typu wznoszono w innych krajach i epokach historycznych.
W miastach rzymskich były to budowle reprezentacyjne, będące wynalazkiem italskim, wcześniej nieznane cywilizacji helleńskiej. Geneza ich łączy się z religijnym obrzędem triumfu, gdy zwycięski wódz i jego wojsko wkraczając do miasta po złożeniu ofiar, rytualnie przekraczali jego uświęconą granicę – pomoerium. Służyła temu umyślnie wzniesiona brama, po której przejściu dalszy przemarsz przybierał charakter pochodu triumfalnego. U Rzymian początki tych budowli odnosi się do II wieku p.n.e.[1] (poprzedzały je ozdobne bramy budowane przez Etrusków[2]), a pod koniec okresu republiki główne forum Rzymu (Forum Romanum) zabudowane było wieloma łukami. Najstarszym był łuk Fabiusza wzniesiony dla upamiętnienia zwycięstwa nad celtyckimi Allobrogami w 121 p.n.e. Z 29 p.n.e. pochodził łuk Augusta dedykowany Oktawianowi po zwycięstwie pod Akcjum, kolejnym był łuk Tyberiusza z 19 n.e. i od epoki Augusta budowle te stają się popularne również w rzymskich miastach prowincjonalnych, m.in. w Galii[3][1].
Zwykle łuki triumfalne budowano jako konstrukcje stałe i niektóre z nich przetrwały stulecia, część z nich natomiast była prowizorycznymi konstrukcjami stawianymi jednorazowo dla uczczenia ważnego wydarzenia. Pierwsze bramy stawiano na podwyższeniu z bloków o graniastym kształcie, nad nim kształtowano otwór przejazdowy. Triumfalne łuki wykonywane były z kamienia ciosowego w kształcie arkadowym jako konstrukcje jedno-, dwu- lub trójprzęsłowe. Filary zdobiono półkolumnami lub wtopionymi częściowo w filar kolumnami, stawianymi na piedestałach podkreślających wysokość budowli, w ozdobnym, często w korynckim stylu. Wyraźnie zaakcentowane łuki przejazdów opierano na ozdobnych impostach. Belkowanie wieńczyła attyka. Wolne pola wypełniano reliefami, napisami mówiącymi o przyczynach powstania tego łuku. Na szczycie umieszczano kwadrygę z posągiem osoby, na cześć której wzniesiono ten łuk.
Zdjęcie | Państwo | Miasto | Nazwa | Data powstania | Upamiętnienie |
---|---|---|---|---|---|
![]() | Francja | Paryż | Arc du Carrousel | 1806 | dyplomatyczne zwycięstwa Napoleona, m.in. bitwę pod Austerlitz, poddanie Ulm, pokój w Preszburgu i traktaty tylżyckie[4] |
![]() | Francja | Paryż | Łuk Triumfalny (Arc de Triomphe) | 1837 | walczących i poległych za Francję w czasie wojen rewolucji francuskiej i wojen napoleońskich |
Gambia | Bandżul | Arch 22 | 1996 | Gambijski zamach stanu w 1994 roku[5] | |
![]() | Hiszpania | Grenada | Puerta de las Granadas | 1536[6] | ślub Karola V Habsburga z Izabelą Portugalską |
![]() | Hiszpania | Madryt | Puerta de Toledo | 1827 | |
![]() | Hiszpania | Barcelona | Łuk Triumfalny w Barcelonie (Arc de Triomf) | 1888 | Powstał na Wystawę Światową 1888[7] |
![]() | Korea Północna | Pjongjang | Łuk triumfalny w Pjongjangu | 1982 | Postawiony został na cześć Kim Ir Sena za jego wkład w wyzwolenie Korei z rąk Japończyków (zgodnie z oficjalną historią KRLD)[8] |
Laos | Wientian | Patuxai | 1957–1968 | ||
![]() | Malta | Żebbuġ | Łuk De Rohana | 1798 | Nadanie praw miejskich miastu (Città Rohan) przez Emmanuel de Rohan-Polduc, Wielki Mistrz Zakonu św. Jana (dekretem z 21 czerwca 1777)[9] |
![]() | Malta | Żabbar | Brama Hompescha | 1801 | Nadanie praw miejskich miastu (Città Hompesch) przez Ferdinand von Hompesch zu Bolheim, Wielki Mistrz Zakonu św. Jana (14 września 1797)[10] |
![]() | Malta | Santa Venera | Łuk Wignacourta | 1615 (przebudowana w 2015) | |
![]() | Niemcy | Berlin | Brama Brandenburska | 1791 | upamiętnienie Fryderyka II Wielkiego |
![]() | Niemcy | Monachium | Siegestor | 1843–1850 | |
![]() | Niemcy | Poczdam | Triumphtor | 1850-51 | |
![]() | Niemcy | Moguncja | Dativius Victor | III w. n.e. (odbudowany w 1978–1981) | Ku czci Jowisza |
Polska | Ślesin | Łuk Napoleona | 1811[11][12] lub 1812[13] | ku czci Napoleona Bonapartego[11] | |
![]() | Polska | Jabłonna | Łuk triumfalny w Jabłonnie | 1837[14] | upamiętnienie księcia Józefa Poniatowskiego[15] |
![]() | Rosja | Petersburg | Brama Narwska | 1834 | Ku czci rosyjskich pułków gwardii i ich udziału w wojnach z napoleońską Francją |
Rumunia | Bukareszt | Arcul de Triumf | 1936 | Poświęcony jest wszystkim żołnierzom walczącym w barwach Rumunii | |
![]() | Ukraina | Kamieniec Podolski | Łuk Triumfalny króla Stanisława Augusta | 1781 | Łuk ku czci króla Stanisława Augusta Poniatowskiego |
Ukraina | Nowogród Siewierski | Łuk Katarzyny Wielkiej (Тріумфальна брама в Новгороді-Сіверському) | 1786 | Na cześć Katarzyny II | |
![]() | Ukraina | Lwów | Pomnik Chwały | 1921-1939 | Na część polskich obrońców miasta Lwowa i Małopolski Wschodniej |
![]() | Węgry | Vác | Łuk triumfalny w Vác (Váci diadalív) | 1764 | łuk z okazji przyjazdu cesarzowej Marii Teresy |
![]() | Włochy | Neapol | Łuk w Castel Nuovo (Arco trionfale del Castel Nuovo) | 1446-1458[16] | Upamiętnienie triumfalnego wejścia króla Ferdynanda I do Neapolu w 1443 |
![]() | Włochy | Mediolan | Arco della Pace | 1815 | Pokój w Europie po Kongresie wiedeńskim |
Ponadto w formie łuków triumfalnych w XVI-XIX wieku wznoszono bramy miejskie (np. w Gdańsku, Zamościu, Weronie, Antwerpii, Paryżu – Porte Saint-Denis w XVII wieku i Porte Saint-Martin).
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.