Loading AI tools
polski ornitolog Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przemysław Jan Busse (ur. 17 sierpnia 1937 w Warszawie[1]) – polski ornitolog, profesor doktor habilitowany nauk biologicznych, twórca i wieloletni kierownik Akcji Bałtyckiej, trwającego od 1960 roku programu badania wędrówek ptaków. Członek honorowy Polskiego Towarzystwa Zoologicznego (2011).
Państwo działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
17 sierpnia 1937 |
Profesor nauk biologicznych | |
Specjalność: ornitologia, zoologia | |
Alma Mater |
Uniwersytet Warszawski (1961) |
Doktorat |
1966 – zoologia, ornitologia |
Habilitacja |
1973 – zoologia, ornitologia |
Profesura |
1995 |
Polska Akademia Nauk | |
Status |
Członek Komitetu Zoologii PAN (2003–2007) |
Pracownik naukowy, nauczyciel akademicki | |
Uczelnia wyższa | |
Stanowisko |
stażysta, asystent |
Okres zatrudn. |
1962–1965 |
Uczelnia wyższa | |
Stanowisko |
asystent, adiunkt |
Okres zatrudn. |
1965–1977 |
Uczelnia wyższa | |
Stanowisko |
1979–1981 adiunkt, 1981–1991 docent, 1991–2007 profesor, |
Okres zatrudn. |
1979–2007 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Syn Włodzimierza Busse (1909–1995), inżyniera, i Janiny Busse z domu Boretti (1906–1993), lekarki; od strony matki potomek Józefa Borettiego, włoskiego architekta osiadłego w Polsce w XVIII wieku[2][3][4][5]. W latach 1950–1954 uczęszczał do VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana w Warszawie, w którym zdał maturę (1954)[6][7]. W latach 1954–1955 studiował chemię na Politechnice Warszawskiej, a w latach 1956–1961 biologię na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie w 1961 roku uzyskał tytuł zawodowy magistra (specjalność: biologia, ornitologia) na podstawie pracy Dynamika budowy gniazd w kolonii lęgowej gawrona (Corvus frugilegus)[1][8].
W latach 1962–1965 pracował jako stażysta i asystent w Zakładzie Ornitologii Uniwersytetu Wrocławskiego[3]. W latach 1965–1977 był zatrudniony w Katedrze Ochrony Przyrody i Ekologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (1965–1967 asystent, 1967–1977 adiunkt)[3][1], gdzie pełnił funkcję zastępcy kierownika Stacji Naukowo-Badawczej w Siemionkach nad Gopłem[8]. W latach 1979–2007 pracownik naukowy Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego (1979–1981 adiunkt, 1981–1991 docent, 1991–2007 profesor)[1]. Doktorat uzyskał w 1966 roku na Uniwersytecie Wrocławskim (rozprawa Wyniki obrączkowania ptaków krukowatych, Corvidae, Europy; promotor Władysław Rydzewski), habilitował się w 1973 roku tamże (praca Wiosenny przelot ptaków we wschodniej części polskiego wybrzeża Bałtyku)[1][3]. W 1995 roku otrzymał tytuł profesora[9]. Od 2007 roku profesor emeritus Uniwersytetu Gdańskiego[1].
W latach 1967–1991 redaktor naczelny czasopisma „Notatki Ornitologiczne”, a od 1991 roku redaktor naczelny międzynarodowego czasopisma ornitologicznego „The Ring”[8][10]. Członek Polskiego Towarzystwa Zoologicznego (od 1958; od 2011 członek honorowy), Międzynarodowego Komitetu Ornitologicznego (od 1998) oraz European Ornithologists Union (od 1998)[1]. W latach 2003–2007 członek Komitetu Zoologii Polskiej Akademii Nauk[1]. Prezes Fundacji Wspierania Badań nad Wędrówkami Ptaków, założonej w 2011 roku[8][11]. Autor m.in. Bird Station Manual (2000), najobszerniejszego na świecie podręcznika obrączkowania ptaków[12] (również Bird Ringing Station Manual, 2015). Wypromował sześciu doktorów[9].
Według szacunkowych obliczeń w latach 1960–2020 osobiście zaobrączkował ok. 300 000 ptaków[13]. Pełnił funkcję doradcy naukowego ośrodków obrączkowania ptaków w Turcji, Jordanii i Egipcie[1]. W latach 2011–2019, w ramach działań Fundacji Wspierania Badań nad Wędrówkami Ptaków, prowadził ornitologiczne prace terenowe w Egipcie (2011, 2012)[14][15], Jordanii (2012)[14], Palestynie (2013, 2014, 2015, 2016)[14], Chorwacji (2014)[14], Niemczech (2016)[14], Grecji (2017, 2018)[14][16] i Włoszech (2018, 2019)[16][17]. Uczestniczył również w pracach Komitetu ds. Zderzeń Statków Powietrznych ze Zwierzętami powołanego przez Urząd Lotnictwa Cywilnego (2013)[18][19].
W 1964 roku zawarł związek małżeński z Teodozją z domu Robak, z którą miał dwóch synów, Wojciecha i Piotra[2]. W 1980 roku nabył zrujnowany neogotycki dwór we wsi Przebendowo w powiecie wejherowskim, wzniesiony w drugiej połowie XIX wieku, pierwotnie własność rodu von Wittke, po 1945 roku część PGR Żelazno, i wprowadził się do niego wraz z żoną i synami[8][13][20][21]. Od 1979 roku posiada kwalifikacje rolnicze[1][7] i założył w dawnym ogrodzie dworskim winnicę, jedną z najdalej wysuniętych na północ w Polsce[22].
Przemysław Busse, jako student trzeciego roku studiów biologicznych na Uniwersytecie Warszawskim, w ramach prac Koła Naukowego Biologów UW, którego był przewodniczącym, zapoczątkował trwający od 1960 roku program badań wędrówek ptaków znany jako Akcja Bałtycka, najdłużej na świecie działająca sieć stacji obrączkowania ptaków[12][8]. Był jej wieloletnim kierownikiem[23], a po przejściu na emeryturę pozostał Honorowym Przewodniczącym Zespołu Organizacyjno-Naukowego i czynnym obrączkarzem Akcji Bałtyckiej[24].
W 1980 roku stworzył Stację Badania Wędrówek Ptaków (SBWP), samodzielną jednostkę Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego, której był kierownikiem do 2007 roku[12]. W latach 1980–2009 stacja mieściła się w dworze w Przebendowie należącym do prof. Busse[8][12][13]. Twórca i przewodniczący (od 1996 roku) SE European Bird Migration Network (SEEN), największej na świecie organizacji zrzeszającej placówki badające migracje ptaków (ponad 50 instytucji z 22 krajów)[1][12][25]. Siedziba SEEN mieści się w dworze w Przebendowie, gdzie znajduje się również redakcja czasopisma ornitologicznego „The Ring”, siedziba Fundacji Wspierania Badań nad Wędrówkami Ptaków, biblioteka publikacji fachowych i centralna baza danych o ptakach zaobrączkowanych przez placówki zrzeszone w SEEN[26]. W dworze organizowane są seminaria ornitologiczne i statystyczne, grupowe szkolenia dla członków SEEN, przygotowywane prace magisterskie i doktorskie[26].
W 1974 roku Przemysław Busse zgłosił propozycję zmiany międzynarodowego systemu kodowania wiadomości powrotnych stosowanych przez European Union for Bird Ringing (EURING)[8]. W 1977 roku powierzono mu opracowanie ostatecznej wersji kodu NEW-EURING Coding Format oraz został wybrany przewodniczącym EURING Committee for Standardisation of Methods[8]. NEW-EURING Coding Format jest obecnie, po modyfikacjach z 2000 roku, systemem przyjętym przez EURING Data Bank oraz wszystkie eurazjatyckie i afrykańskie ośrodki obrączkowania ptaków[8].
Badania Przemysława Busse nad migracjami ptaków obejmują m.in. orientację ptaków w przestrzeni[12], a także zagadnienia biometryczne[27] i parazytologiczne[28]. W 1995 roku zaprojektował i zbudował specjalny model klatki do eksperymentów orientacyjnych[12]; jest ona nazywana w literaturze fachowej klatką Bussego[29][30] (ang. Busse’s cage[31] lub Busse cage[32]).
Autor i współautor artykułów naukowych w czasopismach[33] oraz książek:
Autor i redaktor haseł z zakresu ornitologii w Encyklopedii powszechnej PWN[1].