Schemat podstawowego planu budowy systemu płciowego samicy u Entelegynae
W pierwotnym planie budowy u samic pająków występuje pojedynczy otwór służący kopulacji i składaniu jaj. W linii ewolucyjnej Entelegynae nastąpiło wykształcenie się trzech osobnych otworów – dwóch otworów kopulacyjnych i owiporu. Nasienie trafia z otworów kopulacyjnych przewodami kopulacyjnymi do spermatek, gdzie jest przechowywane, a celem zapłodnienia samica przekazuje je kanałami zapłodnieniowymi do jaj w trakcie ich składania. W systemie tym nasienie nie cofa się, dzięki czemu jaja zapładniane są najpierw jego najwcześniej przekazanym pakietem[2][3][4]. U większości przedstawicieli płytkowców okolica otworów kopulacyjnych jest zesklerotyzowana w formie płytki płciowej (łac.epigynum, epigyne)[2][5][1], często z wyrostkami, rowkami, jamkami i innymi strukturami wspomagającymi ustawianie się bulbusa samca w trakcie kopulacji[2][5]. Ewolucja płytki płciowej związana jest także z ewolucją przeciętnie bardziej skomplikowanych niż u bezpłytkowców narządów kopulacyjnych u samców. Wśród samców płytkowców nastąpił zanik umięśnienia bulbusa, a jego ruchy i zmiana kształtu sterowane są za pośrednictwem ciśnienia hemolimfatycznego[6].
Płytka płciowa, jak i odrębność trzech otworów wielokrotnie zanikła wtórnie w niektórych liniach ewolucyjnych płytkowców, np. wśród kwadratnikowatych czy niektórych Anapidae i koliściakowatych[5]. Ponadto omawiana cecha wykształciła się niezależnie w jednej z linii ewolucyjnych nasosznikowatych[7].
Klad ten jest powszechnie rozpoznawany. Monofiletyzm płytkowców, oprócz licznych analizm morfologicznych[7], potwierdzają także wyniki molekularnych analiz filogenetycznych m.in. Garrison i innych z 2016 roku[8], Fernández i innych z 2018 roku[9], Wheelera i innych z 2017 roku[10], Kallala i innych z 2020 roku[11] oraz Ramíreza i innych z 2021 roku[12].
HeikoH.BellmannHeikoH., Pająki i inne pajęczaki, Wydanie zaktualizowane, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2021, ISBN978-83-7763-486-8, OCLC1273295378 [dostęp 2022-02-07]. Brak numerów stron w książce
Gabriele Uhl, Stefan H. Nessler, Jutta M. Schneider.Securing paternity in spiders? A review on occurrence and effects of mating plugs and male genital mutilation.„Genetica”.138(1),s.75–104,2010. DOI: 10.1007/s10709-009-9388-5.
Jonathan A. Coddington, Herbert W. Levi.Systematics and evolution of spiders (Araneae).„Annual Review of Ecology and Systematics”.22,s.565–592,1991. DOI: 10.1146/annurev.es.22.110191.003025.
Bernhard A. Huber.Evolutionary transformation from muscular to hydraulic movements in spider (Arachnida, Araneae) genitalia: A study based on histological serial sections.„Journal of Morphology”.261(3),s.364–376,2004. DOI: 10.1002/jmor.10255.
C.E. Griswold, M.J. Ramírez, J.A. Coddington, N.I. Platnick.Atlas of phylogenetic data for entelegyne spiders (Araneae: Araneomorphae: Entelegynae) with comments on their phylogeny.„Proceedings of the California Academy of Sciences”.56,s.1-324,2005.
N.L. Garrison, J. Rodriguez, I. Agnarsson, J.A. Coddington, C.E. Griswold, C.a. Hamilton, M. Hedin, K.M. Kocot, J.M. Ledford, J.E. Bond.Spider phylogenomics: untangling the Spider Tree of Life.„PeerJ”.4,2016. DOI: 10.7717/peerj.1719.
R. Fernández, R.J. Kallal, D. Dimitrov, J.A. Ballesteros, M.A. Arnedo, G. Giribet, G. Hormiga.Phylogenomics, diversification dynamics, and comparative transcriptomics across the Spider Tree of Life.„Current Biology”.28,s.1489-1497,2018. DOI: 10.1016/j.cub.2018.03.064.
Ward C.W.C.WheelerWard C.W.C. i inni, The spider tree of life: phylogeny of Araneae based on target-gene analyses from an extensive taxon sampling. Cladistics, wyd. 6, t. 33, 2017, s. 576-616, DOI:10.1111/cla.12182.
Robert J. Kallal, Siddharth S. Kulkarni, Dimitar Dimitrov, Ligia R. Benavides, Miquel A. Arnedo, Gonzalo Giribet, Gustavo Hormiga.Converging on the orb: denser taxon sampling elucidates spider phylogeny and new analytical methods support repeated evolution of the orb web.„Cladistics”.2020.s.1–19. DOI: 10.1111/cla.12439.
Matjaž Kuntner, Klemen Čandek, Matjaž Gregorič, Eva Turk, Chris A. Hamilton, Lisa Chamberland, James Starrett, Ren-Chung Cheng, Jonathan A. Coddington, Ingi Agnarsson, Jason Bond.Increasing information content and diagnosability in family-level classifications.„Systematic Biology”.72(4),s.964-971,2023. DOI: 10.1093/sysbio/syad021.
Azevedo, Guilherme H. F.; Bougie, Tierney; Carboni, Martin; Hedin, Marshal; Ramírez, Martín J..Combining genomic, phenotypic and Sanger sequencing data to elucidate the phylogeny of the two-clawed spiders (Dionycha).„Molecular Phylogenetics and Evolution”.166,2022. DOI: 10.1016/j.ympev.2021.107327.