Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jaszczurkołap[5], owadożer mały[6], jastrząb sawannowy[7] (Kaupifalco monogrammicus) – gatunek ptaka z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae). Mały ptak drapieżny występujący w Afryce Subsaharyjskiej. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Kaupifalco monogrammicus[1] | |||
(Temminck, 1824) | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
jaszczurkołap | ||
Synonimy | |||
| |||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() |
Takson po raz pierwszy opisany naukowo przez Temmincka w 1824 roku pod nazwą Falco monogrammicus[3]. Jako lokalizację holotypu autor wskazał Senegal[3]. Nazwa rodzajowa jest połączeniem nazwiska niemieckiego zoologa Kaupa z nazwą rodzajową Falco, ptaków z rodziny sokołowatych[8]. Nazwa gatunkowa jest połączeniem dwóch wyrazów z języka greckiego: μονος monos oznaczającego pojedynczy oraz γραμμικος grammikos oznaczającego prążkowany[9]. Wyróżniono dwa podgatunki[uwaga 1][10][11][7], jednak podgatunek meridionalis jest słabo zróżnicowany[11].
Długość ciała 30–37 cm, rozpiętość skrzydeł 63–79 cm[11]. Pozostałe wymiary przedstawia tabela[12]:
Masa ciała | Skrzydło | Ogon | Stęp | |
---|---|---|---|---|
K. m. monogrammicus | ♂ 220–275 g; ♀ 282–340 g |
♂ 201–228 mm; ♀ 222–240 mm |
♂ 130–136 mm; ♀ 141–155 mm |
♂ 50–54 mm; ♀ 53–55 mm |
K. m. meridionalis | ♂ 275 g (jeden samiec); ♀ 248–374 g; nierozpoznana płeć 223–410 g |
♂ 210–235 mm; ♀ 222–253 mm |
Brak danych | Brak danych |
Krępy, stosunkowo mały ptak drapieżny o dużej głowie, krótkim dziobie i długich nogach (które wyglądają na krótkie przez opierzony skok)[11][12]. Głowa, klatka piersiowa i górne części ciała koloru szarego[12]. Gardło białe z czarnymi plamami. Spód ciała biały z szarymi paskami. Kuper koloru białego, ogon czarny z jednym lub rzadziej dwoma białymi pasami[11][12]. Tęczówka czerwono-brązowa, dziób czarny, woskówka oraz nogi koloru pomarańczowo-czerwonego do koralowo-różowego[11]. Dymorfizm płciowy przejawia się większymi rozmiarami samic (średnio 10% w wielkości oraz 28% w masie ciała)[12]. Osobniki młodociane podobne do dorosłych, ale spód ciała jest bardziej szarobrązowy, krawędzie pokrywy skrzydeł są brązowe[11]. Tęczówka osobników młodocianych koloru brązowego, woskówka i nogi koloru pomarańczowo-żółtego[11][12].
Szara głowa, pierś i górne partie ciała oraz biały ogon, pomarańczowo-czerwone nogi i woskówka spotykane są również u ptaków z rodzaju Melierax i u jastrzębiaka małego (Micronisus gabar)[12].
Odzywa się na początku okresu lęgowego oraz okazjonalnie w innych porach roku, niemal wyłącznie z gałęzi. Główna pieśń Kleeeo klu-klu-klu-kli-kli-klee powtarzana jest regularnie. Odzywa się także głośnym, bardziej wyraźnym miauczeniem podobnym do spotykanego u myszołowów Peee-oo, w odstępach średnio 15-sekundowych[12].
Głównie spotykany w wilgotnych lasach liściastych, a także innych wilgotnych siedliskach o dobrej osłonie drzew do wysokości 750 m n.p.m. (we wschodniej Afryce regularnie widywany na 1500 m n.p.m., a nawet lokalnie na 3000 m n.p.m.)[11][12]. Często obserwowany w lasach z Combretum/Terminalia lub Acacia/Commiphora[11]. W niektórych obszarach spotykany na leśnych polanach, zalesionych sawannach, gajach palmowych, polach uprawnych znajdujących się przy skraju lasów, ogrodach i plantacjach[12]. Nie obserwuje się go na otwartych zielonych użytkach i innych bezdrzewnych obszarach[12].
Jaszczurkołap żywi się głównie dużymi owadami i ich larwami (szczególnie prostoskrzydłymi, chrząszczami i termitami) oraz małymi gadami (jaszczurki i węże) i ssakami (gryzonie)[12][13]. Sporadycznie chwyta żaby, ptaki, pajęczaki[11] oraz być może czasami żeruje na padlinie[12]. Być może wpływ na dietę tego ptaka mają różnice geograficzne. W Afryce Zachodniej poluje głównie na prostoskrzydłe (61%), jaszczurki z rodzaju Agama i Mabuya (27%) oraz na małe gryzonie (10%). W południowej Afryce przeważały jaszczurki i małe węże oraz termity[11]. Poluje głównie rano i późnym popołudniem[11]. Czatuje na zdobycz, siedząc na gałęzi na wysokości 8 m i obserwując teren o powierzchni 45 m²[11]. Kiedy wypatrzy potencjalną ofiarę, podlatuje do niej i twardo przyciska ją do ziemi, często w wysokiej trawie[12]. Widywano go również spacerującego po spalonej ziemi, prawdopodobnie w poszukiwaniu termitów[12].
Sezon rozrodczy w Afryce Zachodniej przypada na luty-kwiecień, w Gabonie na wrzesień, w Sudanie na marzec-czerwiec, w Zairze prawdopodobnie przez cały rok, we wschodniej Afryce na styczeń-marzec oraz sierpień-październik, w środkowej i południowej Afryce na maj-marzec (w Malawi na sierpień-grudzień)[11][12]. Gniazdo zbudowane z gałęzi, mchu, porostów, suchej trawy i liści o średnicy 40 cm i głębokości 15 cm znajduje się w rozwidleniach gałęzi na drzewie na wysokości od 3 do 25 m (w zachodniej Afryce 11–18 m, w południowej Afryce 6–12 m)[11][12]. W każdym sezonie rozrodczym budowane jest nowe gniazdo. Samica składa zazwyczaj dwa jaja (1–3) o średnicy 45 × 36 mm[11]. Okres inkubacji trwa 33–34 dni i są wysiadywane głównie przez samicę[11][12]. Pierzenie trwa około 32–40 dni[11].
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody został zaliczony do kategorii LC (najmniejszej troski)[4][14]. Nie jest globalnie zagrożony wyginięciem. Wielkość populacji jest bardzo duża[14]. Potencjalnymi zagrożeniami dla tego gatunku może być wycinka lasów oraz wypalanie traw pod uprawy[11]. Nieznany jest również wpływ pestycydów[11].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.