Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Abraham Lewin (ur. w 1893 w Warszawie, zm. po 16 stycznia 1943)[1][2] – polski nauczyciel pochodzenia żydowskiego.
Data i miejsce urodzenia |
1893 |
---|---|
Data śmierci |
1943 |
Zawód, zajęcie | |
Narodowość | |
Wyznanie |
Pochodził z ortodoksyjnej rodziny żydowskiej. Uczył się w chederze i jesziwie, ale nie wykazywał większego zaangażowania w kwestiach religijnych. W 1916 został nauczycielem języka hebrajskiego i nauk judaistycznych w prywatnym żeńskim gimnazjum „Jehudija” przy ul. Długiej 55 w Warszawie. Tam poznał nauczycielkę hebrajskiego, Lubę Hotner, którą poślubił[1][2] i z którą miał córkę Orę (ur. 1928)[1].
W okresie międzywojennym działał w pionierskich organizacjach syjonistycznych związanych z syjonizmem liberalnym (ogólnym). Razem z Emanuelem Ringelblumem pracował w warszawskim oddziale Instytutu JIWO[1]. W 1934 wydał napisaną przez siebie w jidysz książkę Kantoniści (Kantonistn: vegn der Yidisher rekrutshine in Rusland in di tsaytn fun Tsar Nikolay dem ershtn 1827–1856) opisującą „rekrutczinę”, czyli przymusowy pobór małych żydowskich chłopców do trwającej zwykle 25 lat służby w carskiej armii Mikołaja I[1][2].
Po wybuchu wojny pozostał w Warszawie. W getcie pracował w „Alejnhilf” – Żydowskiej Samopomocy Społecznej, gdzie przewodził komisji młodzieżowej[1][2]. Następnie był pracownikiem szopu OBW, manufaktury stolarskiej Ostdeutsche Bautichlerei Werkstette, która znajdowała się przy ul. Gęsiej 30[2]. Od stycznia 1942 był członkiem Oneg Szabat – Podziemnego Archiwum Getta Warszawy, z czasem przekształconego w instytut naukowo-dokumentacyjny, zajmujący się aspektami życia społecznego polskich Żydów pod okupacją niemiecką, rejestracją życia w getcie warszawskim oraz dokumentacją masowej zagłady Żydów prowadzonej przez nazistowskie Niemcy[1][2].
Nie jest znana dokładna data ani okoliczności śmierci Abrahama Lewina, wiadomo jedynie, że 16 stycznia 1943 zamieścił ostatni wpis w swoim pamiętniku[2]. Jest prawdopodobne, że padł ofiarą rozpoczętej dwa dni później tzw. akcji styczniowej[3].
Lewin napisał pamiętnik z getta obejmujący okres 10 miesięcy, od marca 1942 do stycznia 1943. Dzieli się on na dwie części. Pierwsza (od 26 marca do 10 lipca 1942) została napisana w jidysz; opisuje życie codzienne w getcie w okresie poprzedzającym wielką akcję likwidacyjną, zawiera też docierające do getta wiadomości na temat losu Żydów w innych miastach[1][4]. Druga część (od 22 lipca 1942 do 16 stycznia 1943) – napisana w języku hebrajskim – poświęcona jest akcji deportacyjnej z lata 1942 i życiu w getcie szczątkowym. Lewin uczestniczy również w wywiadach przeprowadzanych z uciekinierami z Treblinki – Dawidem Nowodworskim, Jakubem Krzepickim i Jakubem Rabinowiczem. Punktem kulminacyjnym dziennika jest wiadomość z 12 sierpnia 1942 o zatrzymaniu żony Lewina podczas blokady ulicznej i doprowadzeniu jej na Umschlagplatz, skąd później została wywieziona do Treblinki i zamordowana. Pamiętnik urywa się 16 stycznia 1943, dzień przed rozpoczęciem styczniowej akcji likwidacyjnej[1][2].
Dziennik był najważniejszym dokumentem przekazanym przez Lewina do zbiorów Archiwum[2]. Został ukryty wraz z innymi dokumentami i przekazami Archiwum i odnaleziony po wojnie. Był przetłumaczony na kilka języków. W Polsce został w całości wydany przez Żydowski Instytut Historyczny w 2015 w serii wydawniczej Archiwum Ringelbluma, a rok później jako indywidualna pozycja[5].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.