Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Toniak żeberkowany[1][2][3] (Acilius sulcatus) – gatunek chrząszcza z rodziny pływakowatych. Zamieszkuje większą część krainy palearktycznej.
Acilius sulcatus | |||||
(Linnaeus, 1758) | |||||
![]() Samica | |||||
![]() Samiec | |||||
Systematyka | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Typ | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Rząd | |||||
Podrząd | |||||
Rodzina | |||||
Podrodzina |
Dytiscinae | ||||
Plemię |
Aciliini | ||||
Rodzaj | |||||
Gatunek |
toniak żeberkowany | ||||
|
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1758 roku przez Karola Linneusza pod nazwą Dytiscus sulcatus[4]. Do rodzaju Acilius przeniósł go w 1817 roku William Elford Leach[5].
Chrząszcz o płaskim, w zarysie jajowatym ciele długości od 15 do 18 mm[2]. Głowa jest żółtawa z rozległym czarnym wzorem, przy czym barwa żółta tworzy m.in. charakterystyczny V-kształtny znak za nadustkiem. Przedplecze jest żółte do żółtobrunatnego z czarnym pasami biegnącymi wzdłuż wszystkich krawędzi i tworzącymi trapez. U samic na przedpleczu występują dwie kępy włosków, których brak u toniaka bruzdkowanego. Pokrywy mają barwę żółtą do żółtobrunatnej z obfitym, drobnym i miejscami zlewającym się plamkowaniem koloru czerwnobrunatnego do czarnego. U samic pokrywy mają żeberka i głębokie, owłosione bruzdy, u samców są one zaś gładkie i bezwłose. Na powierzchni pokryw występują punkty dwóch różnych wielkości, a pomiędzy nimi siateczkowanie. Podgięcia pokryw są wklęśnięte. Cały spód ciała jest czarnego koloru. Przedpiersie ma krótki i szeroko zaokrąglony wyrostek międzybiodrowy. Odnóża wykazują silny dymorfizm płciowy. U samców odnóża przednie mają stopy z jedną dużą, dwiema średnimi i 260–275 drobnymi przyssawkami, a odnóża środkowe mają na stopach około 16 drobnych przyssawek[6]. U samic stopy te są nierozszerzone i pozbawione przyssawek. Odnóża tylnej pary są wiosłowate i mają na krawędziach tylnych członów stóp od pierwszego do czwartego szereg złotożółtych szczecin pławnych[2]. W przeciwieństwie do toniaka bruzdkowanego tylna para ud ma przyciemnione nasady[6].
Larwy mają ciało w zarysie wrzecionowate[6]. Ubarwione są ogólnie jaśniej niż u toniaka bruzdkowanego, zwykle żółtawo lub złotooliwkowo, gdzieniegdzie z brunatnymi lub czarnymi przyciemnieniami. Długość ciała u larw pierwszego stadium wynosi od 13 do 15 mm, u drugiego stadium od 19 do 23 mm, a u trzeciego od 30 do 35 mm[7]. Głowa jest mała[6], bardziej trójkątna i smuklejsza niż u toniaka bruzdkowanego. Warga dolna ma wyrostek bródki bardzo silnie, wyraźnie rozwidlony i dłuższy niż u toniaka bruzdkowanego. U drugiego i trzeciego stadium na wewnętrznej krawędzi żuwaczki znajduje się wypukłość lub ząbek z wyraźną kępką szczecin. Przedtułów jest wąski i wydłużony, nie zaś krępy jak u toniaka bruzdkowanego[7]. Przysadki odwłokowe są krótkie i zaopatrzone w siedem szczecinek każda[6].
Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe tego owada zasiedlają niewielkie zbiorniki wody stojącej, w tym jeziorka, stawy, glinianki, torfowiska, mokradła, okresowe kałuże i rozlewiska[6][7][8]. Wyjątkowo pojawiają się w wodach płynących jak strumienie[9]. Gatunek ten preferuje głębsze zbiorniki o podłożu piaszczystym lub gliniastym[6][7]. Nie ma preferencji względem roślinności, bytując zarówno w wodach gęsto zarośniętych, jak i pozbawionych roślin. Liczny jest tylko w zbiornikach pozbawionych ryb[8][10]. Występuje od poziomu morza do wysokości 1600 m n.p.m.[8]
Postacie dorosłe zimują w wodzie, także pod pokrywą lodu[8][6]. Okres rozrodczy przypada na wiosnę i początek lata[6]. Postacie dorosłe są dobrymi lotnikami i w tym okresie rozlatują się po różnych zbiornikach celem rozmnażania[8]. Na czas kopulacji samiec przyczepia się do grzbietu samicy przyssawkami na stopach. Budowa pokryw samicy ma mu za zadanie to utrudnić – samica w czasie kopulacji jest bardziej narażona na ataki drapieżników i w jej interesie jest by akt ten trwał jak najkrócej[8][11].
Samice składają jaja ponad powierzchnią wody, ale w jej pobliżu, wybierając wilgotne zakamarki kory martwych pni i gałęzi, kępy mchów i szczeliny pod kamieniami[6][8].
Larwy klują się po około tygodniu i wracają do wody. Ich rozwój trwa około miesiąca[8] i w tym czasie przechodzą dwie wylinki[7]. Dobrze pływają za pomocą szybkich i jednostajnych ruchów wszystkich odnóży. Potrafią też zawisać w toni wodnej na dowolnej głębokości. Oddychają powietrzem atmosferycznym. W przypadku zagrożenia potrafią gwałtownie sprężać i rozprężać ciało, wykonując skoki nad powierzchnią wody[6]. Przepoczwarczają się na lądzie, zakopane w glebie[6]. Stadium poczwarki trwa od 16 do 28 dni[8] i kończy się przed zimą[6].
Zarówno larwa jak i imago są drapieżnikami, jednak w inny sposób przyjmują pokarm. Dorosłe osobniki zjadają swoją ofiarę, zaś larwa zabija zdobycz długimi sierpowatymi żuwaczkami, po czym wtryskuje do niej własne płyny trawienne, by po krótkim czasie z powrotem je wsysać razem z wnętrznościami[2][6].
Początkowe stadia larwalne żerują głównie na planktonowych skorupiakach, w tym wioślarkach, widłonogach i małżoraczkach, a w przypadku ich braku na młodych larwach komarowatych[8][7]. Starsze larwy i osobniki dorosłe polują na większe larwy komarowatych i ochotkowatych, larwy jętek i ważek równoskrzydłych[8]. Dorosłe chrząszcze ponadto polują na skąposzczety, larwy ważek różnoskrzydłych[8] i kijanki[2]. Żywią się także skrzekiem oraz padłymi rybami i płazami[8].
Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji i europejskiej części Rosji. W Afryce Północnej zamieszkuje Algierię. W Azji podawany jest z Turcji, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, Iraku, Kazachstanu, Syberii i Rosyjskiego Dalekiego Wschodu z Sachalinem włącznie[12][8].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.