Loading AI tools
Polski herb szlachecki Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Szreniawa – polski herb szlachecki, noszący zawołanie Śreniawa i Ocele[1]. Wzmiankowany w najstarszym zachowanym do dziś polskim herbarzu, Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae, spisanym przez historyka Jana Długosza w latach 1464–1480[2]. Szreniawa jest jednym z 47 herbów adoptowanych przez bojarów litewskich na mocy unii horodelskiej z 1413 roku[3].
![]() Herb Szreniawa | |
Typ herbu | |
---|---|
Zawołanie |
Śreniawa, Ocele |
Alternatywne nazwy |
Ocele, Śrzeniawa, Śrzeniawita, Śrzeniewita[1] |
Pierwsza wzmianka |
Herb występował głównie wśród rodzin osiadłych w ziemi krakowskiej, łęczyckiej, radomskiej i kaliskiej[1]. Spośród najbardziej znanych rodów pieczętujących się herbem Szreniawa, należy wymienić Kmitów[4] i Kwileckich[5].
Szreniawy używał też Wacław Potocki[6].
Jan Długosz (1415–1480) blazonuje herb i opisuje herbownych następująco[7]:
Srzenyawa, fluvius polonicus, cruce signatus in parte superiori, in campo rubeo, a quo domus ipsa denominacionem accepit, ex Polonica gente ducens ortum. Cuius viri in bilem proni, in tibiis ulcerosi et canum, venacionum studiosi.
Po przetłumaczeniu:
Szreniawa, rzeka polska krzyżem naznaczona w wyższej części, w polu czerwonym, od której sam dom otrzymał swoją nazwę, wywodzący się z narodu polskiego. Mężowie tego rodu skłonni do gniewu, gardzący muzyką, rozmiłowani w polowaniach i psach.
Kasper Niesiecki, podając się na dzieła historyczne Bartosza Paprockiego, Szymona Okolskiego i Marcina Bielskiego, opisuje herb[8]:
Rzeka biała w polu czerwonem na ukos, czyli jak w przewrócone, płynąca, na hełmie Lew bez korony, między dwiema trąbami myśliwymi, u każdej z nich cztery dzwonki wiszą. (...). Jedni go familianci tak zażywają, że na wierzchu rzeki kładą krzyż (...).
Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco[uwaga 1]:
Na tarczy w polu czerwonym krzywaśń srebrna, zaćwieczonym u góry krzyżem kawalerskim.
W klejnocie samo Lwia głowa na wprost, między dwoma rogami myśliwskimi z dzwonkami sokolimi złotymi.
Labry herbowe czerwone, podbite srebrem.
Najwcześniejsze lokalne źródło heraldyczne wymieniające ten herb to wspomniane już wcześniej Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae, datowane na lata 1464–1480. Autorem tego dzieła jest polski historyk, Jan Długosz[12].
Lista herbownych w artykule sporządzona została na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.
Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich)[13]. Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego, Tadeusza Gajla[14] (296 nazwisk[15]). Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Świnka. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę. Jest to jednakże dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Tadeusz Gajl wymienia następujące nazwiska uprawnionych do używania herbu Świnka[15]:
Tadeusz Gajl, Herbarz Polski
|
Jury Łyczkowski, na swojej stronie dotyczącej heraldyki, wspomina również o nazwiskach Aniszewski i Hranicki[16] .
Odmiany arystokratyczne herbu Szreniawa ![]() |
![]() |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.