Loading AI tools
tramwaj Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Pesa Twist – rodzina jednoprzestrzennych tramwajów niskopodłogowych produkowanych od 2012 w zakładach Pesa w Bydgoszczy. Wśród wyprodukowanych egzemplarzy można wyróżnić pojazdy 3- i 4-członowe. Tramwajów z tej rodziny powstało łącznie ponad 200 i są one eksploatowane w Polsce (Częstochowa, Gorzów Wielkopolski, Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia, Kraków i Wrocław), Rosji (Moskwa) i na Ukrainie (Kijów), w Rumunii (Krajowa), ponadto zamówienie złożył Tallinn w Estonii.
Pesa „Twist” 2014N Krakowiak na Placu Centralnym w Krakowie | |
Dane ogólne | |
Kraj produkcji | |
---|---|
Producent | |
Miejsce produkcji | |
Premiera |
InnoTrans 2012 |
Lata produkcji |
od 2012 |
W 2006 Pesa Bydgoszcz rozpoczęła produkcję tramwajów. Do 2008 budowano model Tramicus, a w 2010 rozpoczęto wytwarzanie wagonów z rodziny Swing[1]. Ich konstrukcje były do siebie zbliżone – tramwaj o długości około 30 m miał 5 sekcji i poruszał się na 3 sztywnych wózkach.
Również w 2006 MPK Częstochowa rozpisało przetarg na zakup fabrycznie nowych tramwajów niskopodłogowych, gdyż z powodu planowanego otwarcia nowej linii tramwajowej wzrosły potrzeby taborowe[2]. Przewoźnik, ze względu na zły stan torowisk, chciał zakupić tramwaje o niższym nacisku statycznym osi na tor niż to przewiduje polska norma. Innym wymogiem zamawiającego były wszystkie wózki skrętne z klasycznym osiowym zestawem kołowym[3].
Bydgoska Pesa zaprojektowała nową rodzinę tramwajów, która spełniała wymogi częstochowskiego przewoźnika. Powstała wersja 32-metrowa poruszająca się na czterech skrętnych wózkach[4]. W 2010 władze Częstochowy złożyły pierwsze zamówienie na twisty[5], a w 2012 bydgoską fabrykę opuścił prototyp tego modelu[6].
Światowa premiera Twista miała miejsce we wrześniu 2012 podczas targów InnoTrans w Berlinie[3]. W maju 2014 podczas obchodów 115-lecia tramwaju elektrycznego w Grudziądzu zaprezentowano Fokstrota (moskiewskiego Twista)[25]. Fokstrota zaprezentowano również na targach InnoTrans 2014[26]. Wrocławskiego Twista zaprezentowano na targach Trako 2015[27]. We wrześniu 2016 na InnoTrans zaprezentowano Krakowiaka[28]. Dwa lata później podczas Trako 2019 zaprezentowano gorzowskiego Twista[29].
Twisty zaprojektowano jako tramwaje posiadające od dwóch do czterech członów[4]. Producent oferuje pojazdy jedno- i dwukierunkowe o różnej szerokości: 2300, 2400, 2500 i 2650 mm oraz przystosowane do różnego rozstawu szyn: 1000, 1435 i 1520 mm[30][31]. Konstrukcja wytrzymuje ściskanie siłą 400kN (klasa PIV normy EN-12663) i spełnia normę zderzeniową EN-15227[30]. Dla wymagań bezpieczeństwa zaprojektowano m.in. klatkę bezpieczeństwa dla kabiny motorniczego i zderzaki pochłaniające energię zderzenia[30].
Dla Twistów przewidziano przekształtnikowy układ napędowy umożliwiający hamowanie rekuperacyjne i przemieszczanie się (w sytuacjach awaryjnych) przy wykorzystaniu energii z baterii. Tramwaj w wersji trójczłonowej może być rozpędzany poprzez silniki umieszczone w dwóch (układ osi Bo'2'2'Bo' ) lub trzech (układ osi Bo'Bo'2'Bo' ) wózkach. Wszystkie wózki są obrotowe i posiadają klasyczne osie[30].
Wnętrze Twistów może być częściowo lub w pełni niskopodłogowe[32]. Przy jednych drzwiach wejściowych jest rampa wjazdowa dla podróżujących na wózkach inwalidzkich. Kolejnym ułatwieniem jest wysokość wejścia – 350 mm nad główką szyny. Przestrzeń pasażerska może być wyposażona w klimatyzację i system informacji pasażerskiej[30].
Typ | Dodatkowe określenie |
Rozstaw szyn |
Napięcie zasilania |
Liczba członów |
Układ osi |
Nacisk na oś |
Długość | Szerokość | Liczba i moc silników |
Prędkość maksymalna |
Miejsca siedzące |
Niska podłoga |
Właściwości | |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
2010N | 1435 mm | 600 V | 3 | Bo'2'2'Bo' | 32 m | 2,4 m | 4 × 105 kW | 75 km/h | 59 | 100% | ![]() ![]() ![]() |
[33] | ||
2012N | Step | 1435 mm | 600 V | 3 | 32 m | 2,4 m | 4 × 105 kW | 70 km/h | 77 | 73% | ![]() |
[7][34][35][36] | ||
71-414 | Fokstrot | 1524 mm | 3 | 9,555 t | 26,255 m | 2,5 m | 75 km/h | 60 | 100% | ![]() |
[31][37][38][39] | |||
2014N | Krakowiak | 1435 mm | 600 V | 4 | 42,83 m | 2,4 m | 70 km/h | 102 | ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
[10][40][41][42] | ||||
2010NW | 1435 mm | 600/750 V | 3 | 32 m | 2,4 m | 70 km/h | 58 | 100% | ![]() ![]() ![]() ![]() |
[43][44] | ||||
2015N | 1435 mm | 3 | 24,2 m | 2,4 m | 70 km/h | 48 | 100% | ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
[16][45][46] | |||||
2010N-10 | 1435 mm | 3 | Bo'2'2'Bo' | 32,2 m | 2,4 m | 4 × 105 kW | 70 km/h | 58 | 100% | ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
[17][47][48] | |||
2017N | 1435 mm | 3 | ~25 m | 59 | 65,6% | ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
[18][49] | |||||||
2012N-10 | 1435 mm | 3 | ~32 m | 77 | 75% | ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
[18][49] | |||||||
145N | Craiova | 27 m | 2,4 m | 58 | ![]() ![]() ![]() ![]() |
[21][50][51] | ||||||||
146N | Wrocław | 1435 mm | 3 | ~27 m | 2,4 m | 100% | ![]() ![]() ![]() ![]() |
[52][53] | ||||||
147N | Tallinn | 3 | 28,56 m | 80 km/h | 100% | ![]() ![]() |
[54] | |||||||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Pesa zaoferowała dla Częstochowy w pełni niskopodłogową wersję 2010N (129Nb). Pojazdy są jednokierunkowe i w całości klimatyzowane[33], zaprojektowane dla 208 pasażerów (5 os./m²). Pierwotnie planowano tylko 45 miejsc siedzących[30], ale ostatecznie wersja dla Częstochowy otrzymała w sumie 59 foteli[33].
Są pewne niejasności co do oznaczenia typu tramwaju. W prasie można spotkać oznaczenie 129Nb[33], jednak na tabliczkach znamionowych widnieje 2010N[55].
Wersja dla MPK Częstochowa posiada system informacji pasażerskiej wyposażony w tablice diodowe. Szósty egzemplarz, który przed oddaniem do użytku został zaprezentowany na targach InnoTrans w Berlinie, został tymczasowo wyposażony w nowocześniejszy system. Po imprezie wyposażenie tramwaju zostało jednak ujednolicone. Oprócz informacji wizualnej tramwaje są wyposażone w informacje dźwiękowe. Zapowiedzi głosowe zostały nagrane przez Artura Barcisia (zapowiedzi przystanków) oraz Zygmunta Staszczyka (pozostałe komunikaty)[3].
Pojazdy dla Tramwajów Śląskich mają te same wymiary maksymalne pudła co 2010N, ale różnią się kształtem burt (wcięcia w dolnej części), mniejszym udziałem niskiej podłogi (73,6%), klimatyzacją tylko w kabinie motorniczego i większą liczbą miejsc siedzących (77)[36]. Zapowiedzi głosowe zostały nagrane przez Joannę Bartel[56]. 20 śląskich twistów dodatkowo jest wyposażonych w komunikaty głosowe w języku angielskim[57].
Pojazdy są krótsze niż wcześniejsze (mają długość 26 255 mm) dzięki skróceniu środkowego członu, który jest podparty na jednym wózku, są także nieco szersze (2,5 m) i przystosowane do toru 1524 mm, dzięki czemu siedzenia przy ścianach pojazdu są umieszczone podwójnie. Fokstroty są dostosowane do większych wahań temperatury, tzn. -40 °C/+40 °C[31][58]. Sylwetkę zewnętrzną Fokstrota zaprojektował Bartosz Piotrowski, a wnętrze Bartosz Piotrowski i NC.Art[59].
Są to pierwsze pojazdy Pesy wyposażone w klimatyzatory HVAC firmy Vossloh Kiepe (po jednym na człon pojazdu + dodatkowy dla kabiny motorniczego). Wymieniony producent wyposażał tramwaje już wcześniej kupowane przez MPK Kraków[60]. Jest to najdłuższy tramwaj wyprodukowany w Polsce[61], ze względu na swoją długość wymagał podzielenia na dwie części podczas transportu od producenta[42]. Wnętrze pojazdu mieści około 300 pasażerów. Wozy mają zamontowany system informacji pasażerskiej oraz monitoring[62]. Sylwetkę zewnętrzną krakowskiego Twista zaprojektował Bartosz Piotrowski, natomiast wnętrze Bartosz Piotrowski i NC.Art[63].
Pojazdy zostały wyposażone w system hamowania rekuperacyjnego, a pozyskiwana w ten sposób energia jest gromadzona w superkondensatorach[64]. Dodatkowo, MPK Wrocław zamówiło system ostrzegania o przeszkodach na drodze tramwaju. Wrocławski Twist różni się od innych pewnymi szczegółami: posiada specjalny system zapachowy, ładowarki USB[44].
Sylwetkę zewnętrzną wrocławskiego Twista zaprojektowali Bartosz Piotrowski i Krzysztof Nogowski, natomiast wnętrze NC.Art[65].
Tramwaje mają zostać wyposażone w nowoczesne systemy informacji, sprzedaży biletów, zliczania pasażerów, klimatyzacji, monitoringu, rekuperacji energii oraz diagnostyki online. Pojazdy będą posiadały podgrzewaną podłogę[54].
Państwo | Miasto lub obszar | Przewoźnik | Typ | Lata dostaw | Liczba | |
---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Tallinn | TLT | 147N | od 2024 | 2 z 23 | [23][24][66][67][68] |
![]() |
Częstochowa | MPK Częstochowa | 2010N | 2012 | 7 | [3][55] |
2010N-10 | 2020 | 10 | [17][69] | |||
Gorzów Wielkopolski | MZK Gorzów Wielkopolski | 2015N | 2019-? | 14 | [16][45][70][71][72] | |
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia | Tramwaje Śląskie | 2012N | 2013–2014 | 30 | [73] | |
2012N-10 | 2020–? | 8 | [18][74][75] | |||
2017N | 2020–2022 | 32 | [18][76][74][77][78] | |||
Kraków | MPK Kraków | 2014N | 2015 | 36 | [79] | |
Wrocław | MPK Wrocław | 2010NW | 2015 | 8 | [80][81] | |
146N | 2024 | 13 z 24 | [22][82][83][84] | |||
![]() |
Moskwa | MosGorTrans | 71-414 | 2014–2016 | 70 | [85] |
![]() |
Krajowa | RAT Craiova | 145N | 2022-2023 | 17 | [21][86][87][88][89] |
![]() |
Kijów | Kyjiwpasstrans | 71-414K | 2015–2018 | 47 | [90][14][91][92][93] |
?–2021 | 10 | [94][95] | ||||
Łączna liczba: | 303 z 336 |
25 maja 2022 podpisana została umowa na 8 tramwajów (z opcją na kolejnych 15) dla TLT[23]. W lipcu 2022 poinformowano o skorzystaniu z całej opcji na dodatkowe tramwaje[24]. Pierwszy tramwaj dotarł do Tallinna 29 maja 2024 i następnie rozpoczął jazdy testowe[96]. 23 sierpnia natomiast rozpoczął jazdy z pasażerami[97].
Pierwsze zamówienie na twisty złożyła Częstochowa, która zakupiła na mocy umowy z 17 grudnia 2010 siedem sztuk jednokierunkowych składów normalnotorowych z napędem asynchronicznym, klimatyzacją oraz udogodnieniami dla niepełnosprawnych[5]. Zamówione tramwaje kosztowały przewoźnika 50 mln zł (7,14 mln za sztukę), z czego 42,5 mln pochodziło z dofinansowania unijnego[98]. Był to pierwszy tramwaj niskopodłogowy, który zamówił częstochowski przewoźnik. Twisty dostały numery taborowe z zakresu przewidzianego wcześniej dla dwuczłonowych tramwajów Konstal 102Na[3].
Pierwszy tramwaj 129Nb dotarł do zajezdni w Częstochowie nad ranem 13 marca 2012[6]. Jazdy testowe rozpoczęto nocami od 13 do 25 marca 2012[99]. Podczas prób przeprowadzono jazdy po całej sieci tramwajowej, łącznie ze znajdującym się w najgorszym stanie technicznym torowiskiem we wschodniej części miasta. Ostatecznie nie zdecydowano się jednak na liniowe kursy po tej trasie, prowadzącej do pętli Kucelin przy Hucie Częstochowa[3]. Konieczna była przebudowa kilku peronów, a dwa perony przystankowe zostały przeniesione. W międzyczasie wagon przeszedł w Częstochowie pomyślnie testy homologacyjne[2]. 28 kwietnia rozpoczęły się 30-dniowe jazdy próbne z pasażerami. Twist kursował na trasie linii numer 2 z pętli Fieldorfa-Nila na Północy do pętli Raków-Dworzec PKP[100]. Po miesiącu bezawaryjnej jazdy, 1 czerwca nastąpiło uroczyste przekazanie pierwszego egzemplarza na własność MPK Częstochowa[101][33]. 3 września twisty rozpoczęły kursowanie na swojej docelowej, otwartej w tym dniu linii nr 3[102]. Jej trasa rozpoczyna się nowo wybudowanym torowiskiem od pętli przy Miejskim Stadionie Piłkarskim Raków, następnie biegnie przez Błeszno i Wrzosowiak, a potem po starym torowisku prowadzi do pętli Fieldorfa-Nila. Uroczyste otwarcie nowej linii, połączone z festynem i paradą tramwajów, miało miejsce 9 września[103]. Dostawy twistów zakończono 13 października 2012[104].
We wrześniu 2014 roku w jednym z częstochowskich twistów wykryto wadę fabryczną (odkształcenia oraz pęknięcia elementów konstrukcyjnych pierwszego i trzeciego członu). W wyniku diagnostyki usterki wykryto w 5 z 7 tramwajów, a ze względu na ich charakter niezbędne stało się wysłanie ich do producenta celem wykonania niezbędnych poprawek. Do Częstochowy pierwszy naprawiony tramwaj powrócił w maju 2015 roku, drugi w czerwcu[105]. W lipcu 2016 trwał remont ostatniego pojazdu[106]. W składach poza naprawą wykrytego błędu konstrukcyjnego wymienione zostały rampy dla wózków oraz światła[107]. W związku z unieruchomieniem tramwajów producent zapłacił kary umowne[106].
15 stycznia 2018 MPK Częstochowa podpisało z Pesą umowę o wartości 90 mln zł na dostarczenie w ciągu 2 lat 10 tramwajów Twist II (z opcją na 5 kolejnych)[17]. Dostawy miały rozpocząć się w maju 2019 i zakończyć w styczniu 2020[108], jednakże ze względu na problemy producenta pierwszy egzemplarz został dostarczony dopiero 16 marca 2020[109], a 13 maja rozpoczął kursy z pasażerami[110]. Dostawy zakończono pod koniec września 2020[69].
22 września 2017 podpisana została umowa pomiędzy MZK Gorzów Wielkopolski a Pesą na dostawę 14 dwukierunkowych twistów[16], począwszy od października 2018[111]. W umowie zawarto prawo opcji na dodatkowe 6 tramwajów[45] (z której nie zdecydowano się skorzystać[112]). W nocy z 15 na 16 kwietnia dostarczono pierwszy tramwaj do Gorzowa[70], kilka dni później rozpoczęto jego testy[113], a 23 maja odbyła się uroczysta prezentacja[114]. Wszystkie tramwaje miały zostać dostarczone do sierpnia 2019 roku[115]. 31 maja gorzowski model Twista otrzymał dopuszczenie do ruchu z pasażerami[116]. W związku z zakupem twistów MZK zdecydował się na sprzedaż części z posiadanych tramwajów Düwag 6ZGTW[117]. 17 kwietnia 2020 odbyła się pierwsza jazda testowa na mieście[118]. 2 lipca z okazji 763. rocznicy lokacji miasta tramwaje rozpoczęły obsługę linii nr 1, której remont został niedługo wcześniej ukończony[72].
10 grudnia 2012 roku Pesa podpisała umowę ze spółką Tramwaje Śląskie na dostawę 30 nowych składów. Wartość kontraktu opiewała na sumę 202,5 mln zł brutto. Realizacja zamówienia ma nastąpić w czasie 24 miesięcy[7]. W drugi weekend listopada 2013 dostarczono pierwszy tramwaj do zajezdni Tramwajów Śląskich. Na kolejne dni zaplanowano testy homologacyjne, a na 22 listopada prezentację dla szerszej publiczności[34]. Przed premierą twist wyjeżdżał na śląskie tory w nocy i był oklejony folią maskującą[119]. 22 listopada w Zabrzu zaprezentowano pierwszego Twista[120], a na początku stycznia 2014 zakończyły się jego czynności odbiorowe[121]. 13 maja w zajezdni tramwajowej Zawodzie w Katowicach odbyła się uroczystość wprowadzenia twistów do obsługi ruchu liniowego[122]. Eksploatacja z pasażerami rozpoczęła się 14 maja 2014, kiedy to twisty rozpoczęły obsługę linie nr 35 Katowice Plac Wolności – Zawodzie Zajezdnia[56]. 2 sierpnia rozpoczęto ich eksploatację na linii nr 6 Katowice – Bytom[57], a na początku sierpnia rozpoczęto testy twistów w Sosnowcu i Będzinie[123]. Dostawy zakończono 30 września[124]. Do zajezdni Zawodzie trafiło łącznie 20 twistów[57], a do zajezdni Będzin 10[123]. Od października 2014 twisty zaczęły obsługiwać linię nr 15 łączącą Katowice z Sosnowcem[123]. W grudniu 2013 w drodze głosowania wybrano kolor wnętrza śląskich twistów oraz nadano im tradycyjne śląskie imiona[125]. Pod koniec 2021 roku przewoźnik podpisał z producentem umowę na doposażenie 5 tramwajów w klimatyzację[126]. Pierwszy zmodernizowany tramwaj rozpoczął kursy z pasażerami w sierpniu 2022[127].
29 czerwca 2018 TŚ podpisały z Pesą umowę na dostawę 27 tramwajów o długości około 25 m (z opcją na 5 dodatkowych sztuk) i 8 tramwajów o długości 32 m[18]. 12 lipca 2020 pierwszy tramwaj 25-metrowy został dostarczony do zajezdni Zawodzie w Katowicach[76], natomiast pierwszy pojazd 32-metrowy dostarczono do Katowic 31 października 2020[74]. 23 października pierwszy tramwaj 25-metrowy rozpoczął kursy z pasażerami na linii nr 36 w Katowicach[128]. W listopadzie przeprowadzono konkurs na imię dla tramwajów 25-metrowych, w ramach którego otrzymały one imię Gwarek[129][130]. 14 grudnia zarząd spółki Tramwaje Śląskie podpisał oświadczenie o uruchomieniu prawa opcji na 5 dodatkowych twistów 25-metrowych[20]. 30 stycznia 2021 pierwsze dwa nowe tramwaje 32-metrowe rozpoczął kursy z pasażerami na linii nr 15[131]. 22 kwietnia 2021 zakończono dostawy tramwajów z zamówienia podstawowego[132]. Na koniec roku 2021 dostarczonych były natomiast 4 tramwaje z zamówienia uzupełniającego[77], a ostatni tramwaj dostarczono pod koniec stycznia[78].
3 lipca 2014 zawarto umowę na dostawę 36 sztuk 4-członowych tramwajów (wartość kontraktu 291 240 000 zł netto)[133]. Planowano wówczas, że zastąpią one Konstale 105Na oraz będą kursować głównie do Nowej Huty[10].
W budowę tramwajów poza pracownikami Pesy zaangażowano również pracowników krakowskiego MPK[79]. 17 czerwca 2015 pierwszy tramwaj był testowany na torze testowym przy fabryce w Bydgoszczy[134], a 28 czerwca dotarł do zajezdni Podgórze w Krakowie[79]. Pod koniec lipca tramwaj otrzymał homologację[135].
30 sierpnia 2015 pierwszy krakowiak rozpoczął regularne kursy[136]. Tramwaje skierowano przede wszystkim do obsługi linii nr 4[137]. 25 listopada krakowiaki rozpoczęły również obsługę linii nr 52, jednakże 30 listopada zostały wycofane z tej linii ze względu na ocieranie się przegubami o krawężniki. W związku z czym Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu w Krakowie przeprowadził pracę na pętli Czerwone Maki i 9 grudnia krakowiaki ponownie skierowano do obsługi linii nr 52[137]. 29 grudnia do Krakowa dotarł ostatni z 36 zamówionych wozów[79]. Pod koniec grudnia tramwaje obsługiwały linie nr 4, 50 i 52, a w weekendy również nr 24[138].
Tramwaje przydzielono do zajezdni Nowa Huta i Podgórze[139]. Dzięki ich dostawom możliwe było wycofanie najstarszych Konstali 105Na[140].
Od początku eksploatacji do 7 kwietnia 2016 wszystkie krakowiaki pokonały łącznie milion kilometrów[141].
28 lipca 2016, podczas Światowych Dni Młodzieży, jednym z krakowiaków przejechał papież Franciszek[142]. Tramwaj o numerze RG914[143] został specjalnie na tę okazję oklejony w biało-żółte barwy i ozdobiony hasłem Błogosławieni miłosierni, albowiem oni miłosierdzia dostąpią w różnych językach, a na tablicach kierunkowych widniał napis Tram del Papa. Pojazd wyruszył spod Pałacu Arcybiskupów, następnie przejechał ulicami Franciszkańską, Straszewskiego, Piłsudskiego i al. 3 Maja oraz zakończył bieg na Błoniach. W podróży papieżowi towarzyszyła grupa osób niepełnosprawnych[142]. Po przejeździe ojciec święty otrzymał specjalnie wyprodukowany model tramwaju Krakowiak, a wagon wykorzystany w wydarzeniu został przez MPK nazwany Papal Tram (ang. Tramwaj Papieski)[144]. Następnego dnia udekorowany tramwaj obsługiwał linię nr 8[145], a od 30 lipca do 1 sierpnia specjalną linię S4 z Bronowic Małych do Małego Płaszowa. Od 2 sierpnia obsługuje linie, na których zazwyczaj jeżdżą krakowiaki[146].
We wrześniu 2016 poinformowano, że MPK domaga się od Pesy 26 mln zł tytułem kar za opóźnienia w dostawach[147]. 20,4 mln zł przewoźnik wyegzekwował z gwarancji ubezpieczeniowej, stanowiącej zabezpieczenie realizacji kontraktu[148]. Pod koniec stycznia 2019 prawomocną decyzją sądu wysokość kar została zmniejszona do 14,5 mln zł[149].
W ciągu pierwszych 14 miesięcy eksploatacji wystąpiło 1700 wad i usterek w dostarczonych do tej pory Krakowiakach[150]. Na początku 2019 roku w tramwajach wystąpił problem z pudłami ocierającymi o krawężniki, który spowodowany był osiadanie wózków w efekcie naturalnego zużywania się obręczy kół podczas eksploatacji[151].
W 2016 roku w przetargu na 50 tramwajów dla MPK Kraków Pesa zaproponowała Krakowiaka II (2016N)[152]. Została jednak z niego wykluczona przez MPK ze względu na nienależytą realizację umowy z dnia 3 lipca 2014 roku. W szczególności dostawę po terminie i niską dostępność Krakowiaków[153]. Pesa odwołała się od tej decyzji i 30 stycznia 2017 Krajowa Izba Odwoławcza wydała wyrok nakazujący MPK unieważnienie wykluczenia Pesy z przetargu[154]. MPK z uwagi na wątpliwości prawne uzasadnienia orzeczenia KIO złożyło sprawę do sądu wykazując 1700 wad i usterek, które wystąpiły w ciągu 14 miesięcy w dostarczonych do tej pory Krakowiakach[150]. Pesa odwołała się od tej decyzji, jednakże sąd oddalił argumenty MPK i zgodnie z orzeczeniem KIO nakazał przywrócenie oferty Pesy[155]. 8 sierpnia 2017 roku MPK poinformował o wyborze najkorzystniejszej oferty, którą złożyła Pesa. Druga oferta należała do konsorcjum Solaris-Stadler, trzecia została złożona przez Škodę, a oferta Newagu została odrzucona[156][157]. Pesa nie przedłużyła jednak wadium w przetargu[158]. Pod koniec października MPK wezwało Pesę do podpisania umowy w dniu 10 listopada[159], jednak przedstawiciele Pesy nie stawili się na podpisanie umowy w tym dniu[160] i MPK zdecydowało się na wybór oferty konsorcjum Solaris-Stadler. 20 listopada Pesa odwołała się od tej decyzji do KIO[161], a po kilku dniach wycofała swoje odwołanie[162].
W lipcu 2018 na al. Pokoju wykolejeniu uległ jeden z krakowiaków, w wyniku czego konieczna była naprawa u producenta, w wyniku której tramwaj otrzymał nową konstrukcję pierwszego członu. W styczniu 2021 tramwaj powrócił do obsługi pasażerów w Krakowie[163].
15 grudnia 2014 MPK Wrocław podpisało z Pesą umowę na dostawę 6 tramwajów, które miały zostać dostarczone w przeciągu pół roku. Zamówienie przewidywało możliwość rozszerzenia do 25 sztuk w przypadku pozyskania dofinansowania ze środków Unii Europejskiej[11]. W marcu zdecydowano się rozszerzyć zamówienie o 2 dodatkowe egzemplarze[12].
W nocy z 17 na 18 czerwca 2015 do Wrocławia przyjechał pierwszy tramwaj. Podczas pierwszych testów okazało się, że niezbędna będzie przebudowa części przystanków, na których odległość między peronem a tramwajem jest zbyt mała[80]. 19 czerwca tramwaj został zaprezentowany dziennikarzom na terenie zajezdni Borek[164]. Do 26 czerwca sprawdzono 73 przystanki, a 15 z nich wymagało kilkucentymetrowych korekt krawędzi peronów[165]. Pod koniec lipca dostarczono drugi tramwaj[166]. 14 sierpnia trzy tramwaje rozpoczęły kursy z pasażerami na linii nr 3[167], a pod koniec sierpnia twisty skierowano do obsługi linii nr 23 i 33[168]. 23 listopada do Wrocławia dostarczono 2 ostatnie egzemplarze zamówione jako opcjonalne i tym samym zakończono kontrakt[81]. Na początku grudnia pojazdy zaczęto kierować również na linię nr 5[169], później także na linię nr 11[170], a pod koniec czerwca 2016 na linię nr 3[171]. Dzięki dostawom twistów MPK mogło wycofać i sprzedać część najstarszych Konstali 105Na[172].
20 grudnia 2021 MPK Wrocław podpisało z Pesą umowę na dostawę 24 tramwajów (za 204 mln zł – ponad 8,2 mln zł za pojazd)[173], z opcją na 16 kolejnych[22], która zwiększa wartość zamówienia do 337,5 mln zł[174]. W nocy z 23 na 24 lutego 2024 do Wrocławia przyjechał pierwszy Twist[82], 29 lutego odbyła się jego prezentacja[175], 12 kwietnia poinformowano o zakończeniu procesu homologacji[176], a 20 czerwca rozpoczął kursy z pasażerami[177]. W nocy z 27 na 28 sierpnia został dostarczony 13.Twist typu 146N[84].
Umowę na dostawę 120 tramwajów dla Moskwy zawarto w czerwcu 2013 roku, po wycofaniu się z przetargu Bombardiera. Dostawy przewidziano na okres od marca 2014 do marca 2015[178]. Pierwsze tramwaje powstały w całości w Bydgoszczy, późniejsze miały być produkowane we współpracy z koncernem Urałwagonzawod, największym na świecie producentem czołgów[179]. Później jednak postanowiono, że wszystkie tramwaje powstaną w Polsce[37]. Kolejne pojazdy dla Moskwy miały zawierać coraz więcej podzespołów pochodzących z Rosji, docelowo powyżej 50%[179]. 20 lutego 2014 w Bydgoszczy został zaprezentowany pierwszy z zamówionych tramwajów[38].
1 czerwca tramwaje rozpoczęły kursy z pasażerami. Skierowano je do obsługi linii nr 6 Bratcewo – metro Sokół[180]. Do końca lutego 2015 dostarczono połowę z zamówionych 120 tramwajów[181]. Dostawa pozostałych została wstrzymana ze względu na spadek wartości rubla. W lipcu na terenie fabryki w Bydgoszczy znajdowały się 22 gotowe, niedostarczone tramwaje[182]. W październiku 2016 r. prezes Pesy poinformował o wyniku negocjacji zakładu z moskiewskim przewoźnikiem, w ramach których uzgodniono zmniejszenie kontraktu ze 120 do 90 pojazdów i szybkie rozpoczęcie transportu już wyprodukowanych pojazdów do Moskwy[9]. Co nastąpiło pod koniec miesiąca, kiedy wysłano pierwsze 10 tramwajów[85]. Do dostawy pozostałych 20 nigdy nie doszło[183].
W ciągu pierwszego roku eksploatacji tramwaje pokonały 1,7 mln km oraz przewiozły 10 mln pasażerów[184].
W związku z inwazją Rosji na Ukrainę serwisowanie tramwajów było niemożliwe ze względu na sankcje i wynikający z nich brak części zamiennych. Doprowadziło to do stopniowego wycofania pojazdów z ruch aż do całkowitego zaprzestania ich użytkowania 4 grudnia 2023[183].
17 czerwca 2015 mer Kijowa podpisał z Pesą memorandum mówiące o możliwości zrealizowania dostaw do 50 tramwajów dla tego miasta oraz uruchomienia w nim zakładu producenta[185]. 9 października do Kijowa dotarł jeden pokazowy fokstrot, a następnego dnia został on zaprezentowany podczas parady tramwajów[186][187]. Wagon przypisano do zajezdni Szewczenko i skierowano na trzymiesięczne jazdy testowe z pasażerami[188], mające na celu uzyskanie homologacji na rynek ukraiński[90]. Ostatecznie egzemplarz ten, oznaczony numerem 751, został dopuszczony do regularnego ruchu liniowego pod koniec marca 2016[189].
W maju 2016 Pesa podpisała umowę ramową na dostawę 10 tramwajów dla Kijowa[13]. W lipcu obecny wówczas w tym mieście pierwszy egzemplarz o numerze 751 został przedstawiony do odbiorów[190][191], które zakończono pod koniec sierpnia[13]. 23 sierpnia wóz ten został skierowany do obsługi linii ekspresowej nr 3[189]. Pod koniec listopada do stolicy Ukrainy dotarł drugi egzemplarz i 29 listopada również on wyjechał na linię szybkiego tramwaju[191]. Na początku grudnia dostarczono kolejne 2 egzemplarze, 16 grudnia do Kijowa dotarły następne 2 wagony, zaś 19 grudnia ostatnie 4 wozy[190]. Pod koniec 2016 w eksploatacji było 6 tramwajów[91], zaś pozostałe 4 wozy wprowadzono do użytku do połowy marca 2017[192].
W sierpniu 2017 podpisano umowę na dostawę kolejnych 40 tramwajów[15]. Na początku października pierwszy z nich był gotowy[193], a miesiąc później był już w Kijowie[194]. W październiku 2018 dostarczonych było łącznie 25 z 50 zamówionych tramwajów[195]. W efekcie zmian kursu walutowego przewidziana w kontrakcie partia 40 tramwajów została zmniejszona do 37. Pod koniec grudnia 2018 roku zakończono dostawy[196].
4 kwietnia 2019 podpisano umowę ramową na dostawy do końca 2019 roku kolejnych 10 tramwajów posiadających możliwość jazdy wielokrotnej[19]. Do września 2021 dostarczono pierwsze 7 sztuk[197], a 3 kolejne do służby weszły pod koniec roku[95].
17 lipca 2021 podpisana została umowa na dostarczenie 17 tramwajów do Krajowy[21]. Na początku listopada 2022 zakończyła się produkcja pierwszego egzemplarza[198], po czym został on przetransportowany do Olsztyna na testy[199], po których 2 grudnia dotarł do Krajowy[86]. 16 marca 2023 na stanie przewoźnika było 10 twistów i rozpoczęto jazdy z pasażerami[88].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.