Loading AI tools
gwiazdozbiór nieba północnego, konstelacja okołobiegunowa Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Mała Niedźwiedzica (łac. Ursa Minor, dop. Ursae Minoris, skrót UMi) – 56. co do wielkości, słabo widoczna, ale mimo to ogólnie znana konstelacja okołobiegunowa, ze względu na najjaśniejszą w niej Polaris (α UMi), północną Gwiazdę Polarną. Obecnie jest odległa o 44 minuty kątowe od północnego bieguna nieba, za 100 lat, wskutek ruchu precesyjnego osi ziemskiej, zbliży się do niego na niecałe 28′. Za dwa tysiące lat rolę północnej gwiazdy polarnej przejmie Gamma Cephei, podczas gdy przed pięcioma tysiącami lat pełniła ją Alfa Draconis. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 20. W Polsce widoczny przez cały rok[2].
![]() | |
Nazwa łacińska |
Ursa Minor |
---|---|
Dopełniacz łaciński |
Ursae Minoris |
Skrót nazwy łacińskiej |
UMi |
Dane obserwacyjne (J2000) | |
Rektascensja |
15 h |
Deklinacja |
75° |
Charakterystyka | |
Powierzchnia |
256 stopni kw. |
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 |
3 |
Najjaśniejsza gwiazda |
Polaris (α UMi – 1,97m) |
Gwiazdozbiory sąsiadujące | |
Roje meteorów | |
Widoczny na szerokościach geograficznych pomiędzy 0[1]° S a 90° N. | |
![]() |
Na niebie północnym pomaga odnaleźć kierunek bieguna północnego, tak jak Krzyż Południa ułatwia znalezienie bieguna południowego.
Konstelację Małej Niedźwiedzicy podobno wyodrębnił około 600 roku p.n.e. grecki uczony Tales z Miletu[3]. W mitologii greckiej Arkas był synem nimfy Kallisto, zamienionej w niedźwiedzicę przez Herę, żonę Zeusa. Kiedy miał 15 lat, natrafił na niedźwiedzicę podczas polowania. Chociaż niedźwiedzica zachowywała się dziwnie i patrzyła mu w oczy, to Arkas nie rozpoznał matki i uniósł oszczep, by ją zabić. Na szczęście Zeus przeszkodził Arkasowi, zamieniając go również w niedźwiedzia. Syn i Matka zostali przeniesieni na niebo jako gwiazdozbiory Małej i Wielkiej Niedźwiedzicy. Hera, wściekła z powodu takiego uhonorowania obojga, zaplanowała zemstę. Przekonała Posejdona, by nie pozwolił im się zanurzać w morzu – z tego powodu obie konstelacje znalazły się w pobliżu bieguna. Przez tysiąclecia nie zniknęły za horyzontem, oglądane z północnych szerokości geograficznych[1][2].
Zgodnie z inną wersją Zeus po urodzeniu został ukryty przed swym okrutnym ojcem Kronosem w jaskini na Krecie. Opiekowały się nim dwie nimfy Adrastea i Ida. Z wdzięczności Zeus umieścił je później na niebie jako Wielką i Małą Niedźwiedzicę[1].
W innych kulturach widziano w niej skrzydło Smoka.
Gwiazdy te w żaden sposób nie przypominają niedźwiedzia, bo ten musiałby składać się głównie z ogona. Tworzą natomiast kształt podobny do asteryzmu Wielkiego Wozu w Wielkiej Niedźwiedzicy i są nazywane Małym Wozem.
Z gwiazdozbiorem związany jest rój meteorów Ursydów, pochodzący od komety 8P/Tuttle, a promieniujący w drugiej połowie grudnia w liczbie około 10 meteorów na godzinę[3]. Zanotowano dwa wybuchy aktywności roju w 1945 i 1986. Rój miał bardzo wysoką aktywność, sięgającą ponad sto meteorów na godzinę[4]. Nieco podwyższoną aktywność o liczbach godzinnych około 30–35 zaobserwowano kilkakrotnie w latach: 1988, 1994, 2000, 2006, 2007 i 2008[5].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.