Loading AI tools
etnografka Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Maria Biernacka (ur. 1 listopada 1917 we wsi Potakówka na Podkarpaciu, zm. 14 kwietnia 2007 w Warszawie) – etnografka, profesor zwyczajny w Instytucie Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk (PAN), działaczka ruchu ludowego, kapitan Batalionów Chłopskich oraz major Wojska Polskiego.
Data i miejsce urodzenia |
1 listopada 1917 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
14 kwietnia 2007 |
profesor doktor habilitowana nauk humanistycznych | |
Specjalność: etnografia | |
Alma Mater | |
nauczyciel akademicki | |
Uczelnia | |
Okres zatrudn. |
do 1951 |
Instytucja | |
Okres zatrudn. |
1954–1988 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Urodziła się w chłopskiej rodzinie, jako najmłodsze dziecko Jana i Karoliny z Przybyłów, miała pięć sióstr i dwóch braci. Po ukończeniu szkoły podstawowej w Jedliczu k. Krosna, ze względu na trudne warunki materialne rodziny, pomagała rodzicom w gospodarstwie. Aktywnie uczestniczyła w życiu społecznym i kulturalno-oświatowym organizacji młodzieżowych działających w rodzinnej wsi[1].
W 1950 ukończyła studia etnograficzne na Uniwersytecie Łódzkim (UŁ), broniąc napisaną pod kierunkiem profesor Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej pracy dyplomowej Współdziałanie gromadzkie we wsi Potakówka, pow. jasieński, od końca XIX w. do chwili bieżącej. Uzyskała stopień magistra filozofii w zakresie etnografii z etnologią[2].
Od 1933 była członkinią Koła Młodzieży Wiejskiej we wsi Potakówka, które należało początkowo do Małopolskiego Związku Młodzieży Ludowej, a w 1938 przyłączyło się do Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici”. Głównym celem działalności Koła było podnoszenie poziomu życia i kultury na wsi. W 1938 wstąpiła do Stronnictwa Ludowego. Zapisała się na korespondencyjne kursy spółdzielcze, w 1939 była słuchaczką ostatniego przedwojennego kursu Uniwersytetu Ludowego im. W. Orkana w Gaci k. Przeworska, prowadzonego przez Ignacego i Zofię Solarzów oraz Bolesława Dejworka, gdzie miała okazję poznać wielu czołowych działaczy ruchu ludowego. W ramach stypendium Związku Spółdzielni Spożywców „Społem” odbyła praktykę w spółdzielniach w Markowej i Gaci[2][3].
Od grudnia 1939 do 1941 pracowała w Spółdzielni Rolniczo-Handlowej „Chłop” w Jedliczu. Na początku 1941 brała udział w organizowaniu Spółdzielni Spożywców „Przedwiośnie” w Potakówce. Jesienią tegoż roku została słuchaczką rocznego kursu Szkoły Spółdzielczej dla Dorosłych w Bychawie k. Lublina, zorganizowanej i prowadzonej przez działacza ludowego i spółdzielczego Pawła Chadaja[2].
2 lipca 1942 wyjechała do Warszawy, gdzie włączyła się w działalność konspiracyjną Stronnictwa Ludowego „Roch”. Podjęła pracę w łączności i kolportażu Komendy Głównej BCh, przyjmując pseudonim „Marysia”. Była współorganizatorką i działaczką Ludowego Związku Kobiet (LZK), a pod koniec 1943 została jego inspektorką na okręg warszawski[2].
W latach 1943–1944 studiowała na tajnych kompletach Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie, które zorganizowała Helena Brodowska, późniejsza profesor historii na Uniwersytecie Łódzkim[4].
Po zakończeniu wojny opuściła BCh w stopniu kapitana, w Wojsku Polskim awansowana została do stopnia majora[2].
W trakcie studiów odbyła roczną praktykę w Miejskim Muzeum Etnograficznym w Łodzi, uczestnicząc w badaniach muzealnych w Opoczyńskiem. Przez dwa lata otrzymywała stypendium magisterskie Wydziału Krajowego Ministerstwa Oświaty. Jako studentka brała również udział w zespołowych badaniach nad współdziałaniem i pomocą gospodarczą oraz flisem w Kamieńczyku nad Bugiem, prowadziła też badania nad pomocą wzajemną w Krempachach na Spiszu i w Brzozówce na Podlasiu. Po uzyskaniu magisterium została zatrudniona jako wolontariuszka w Katedrze Etnografii na Wydziale Humanistycznym UŁ, jednak w wyniku reorganizacji Katedry i ograniczenia zatrudnienia, jesienią 1951 przerwała tę pracę[2].
Tego samego roku przeprowadziła się do Warszawy i podjęła pracę w Centralnym Związku Spółdzielczym w dziale społeczno-samorządowym. Nadal działała w młodzieżowym ruchu ludowym. Była członkinią ZMW RP „Wici”, następnie Akademickiego Związku Młodzieży Polskiej w Łodzi, a od 1952 członkinią Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego[5].
W 1954 otrzymała pracę w nowo powstałym Instytucie Historii Kultury Materialnej PAN, w Zakładzie Etnografii Polski (IHKM PAN). Początkowo pracowała jako asystentka, w latach 1963–1976 jako zastępcą kierownika, a w latach 1977–1988 jako kierownik. Pracowała tam do emerytury, czyli do końca marca 1988, prowadząc działalność naukowo-badawczą i dydaktyczną[2].
W 1963 uzyskała stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie etnografii na podstawie rozprawy Wsie drobnoszlacheckie na Mazowszu i Podlasiu, której promotorem była Anna Kutrzeba-Pojnarowa. W 1974 habilitowała się w zakresie etnografii Polski, przedstawiając pracę Kształtowanie nowej społeczności wiejskiej w Bieszczadach. W 1985, po opublikowaniu książki Oświata w rozwoju kulturowym polskiej wsi, uzyskała tytuł naukowy profesora zwyczajnego[2].
Zainteresowania naukowe Biernackiej koncentrowały się wokół społeczno-kulturowych przeobrażeń wsi od końca XIX w. do czasów współczesnych. Była współautorką wielu opracowań etnologicznych, których podstawą źródłową były eksploracje terenowe, prowadzone indywidualnie lub w większych zespołach badawczych. Jej dorobek naukowy obejmuje około 120 pozycji[2].
Była członkinią Rady Naukowej Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN, w latach 1981–1989 należała do Prezydium Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Uczestniczyła w inicjatywach dokumentujących i upamiętniających historię ruchu ludowego z czasów konspiracji. W latach 90. XX w. współorganizowała Ogólnopolski Związek Żołnierzy Batalionów Chłopskich i była członkinią Zarządu Głównego. Opracowywała dokumentację dotyczącą historii BCh i LZK oraz biogramy ich działaczy. Uczestniczyła w życiu naukowym Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie, przez kilka lat była przewodniczącą Towarzystwa Przyjaciół Muzeum[6].
Od czasów wojny i tajnych kompletów, Biernacką łączyła serdeczna przyjaźń z Zawistowicz-Adamską, która była dla niej wielkim autorytetem naukowym. Wiązały je także związki z kręgiem teatrów i uniwersytetów ludowych. Biernacka nigdy nie założyła własnej rodziny, zastępował ją krąg najbliższych przyjaciół i dom, który stworzyła dla dzieci osieroconych przez zmarłą siostrę i zamordowanego pod koniec wojny szwagra[2].
Zmarła w Warszawie, pochowana w Alei Zasłużonych Żołnierzy Batalionów Chłopskich na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A3 tuje-3-8). Spoczywa w grobie razem z Marią Maniakówną (1911–1998) i Józefą Biernacką (1914–2000)[7].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.